Aleje Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Poznań COA.svg Poznań
Aleje
Karola Marcinkowskiego
Centrum
Długość: 650 m
Środkowa część Alei Marcinkowskiego
Środkowa część Alei Marcinkowskiego
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg światła ul. Solna 0 m
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Lewandowskiej[a] 150 m
Ikona ulica z prawej.svg światła Plac Wolności 350 m
Ikona ulica z lewej.svg ul. Paderewskiego 400 m
Ikona ulica z prawej.svg światła ul. 27 grudnia 410 m
Ikona ulica z lewej.svg ul. Podgórna 550 m
Ikona ulica koniec T.svg ul. św. Marcin 650 m
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Aleje  Karola Marcinkowskiego
Aleje Karola Marcinkowskiego
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Aleje  Karola Marcinkowskiego
Aleje Karola Marcinkowskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Aleje  Karola Marcinkowskiego
Aleje Karola Marcinkowskiego
Ziemia52°24′34,1″N 16°55′45,9″E/52,409475 16,929406
Widok na Muzeum Narodowe
Pomnik Golema - stare położenie, między dębami
Sąd
Aleje Marcinkowskiego 2 - tablice ku czci Romana Dmowskiego i Marii Paruszewskiej

Aleje Karola Marcinkowskiego (dawniej: ulica Wilhelmowska) – reprezentacyjna ulica w centrum Poznania, przebiegająca na osi północ-południe, od ul. Solnej na północy do ul. Święty Marcin na południu. W centralnym punkcie przechodzi wschodnim skrajem placu Wolności. Liczy 650 metrów długości.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Aleje powstały z końcem XVIII wieku (1794-1798), ale już wcześniej istniał tutaj trakt komunikacyjny. Obecna forma wiąże się z powstaniem tzw. nowego miasta, na zachód od Starego Miasta. Autorem tej szeroko zakrojonej koncepcji był David Gilly, autor wielu dzieł na terenie Niemiec (m.in. Brunszwik i Poczdam). Nadał ulicy charakter głównej promenady miejskiej o szerokości 30 metrów, długości 643,7 metra (2050 stóp)[2], o dwóch jezdniach, z czterema rzędami topoli piramidalnych oraz kasztanowców i trasą spacerową w środku. Wzorem była dla niego berlińska aleja Unter den Linden[2].

Aleje, z uwagi na swoją rangę, zaczęły „obrastać” reprezentacyjnymi gmachami od lat 20. XIX wieku i były to w dużej części obiekty związane z polskim życiem gospodarczym i kulturalnym.

Aleje obsadzone były zawsze szpalerem drzew, częściowo wygrodzonym drewnianym opłotowaniem, celem umożliwienia spokojnych spacerów. Od 1900 do 1902[3] zmieniono koncepcję wysadzenia drzew - ulicę podzielono na trzy odcinki, każdy z innym gatunkiem (co roku[3]). Od południa były to: platany, wiązy i lipy holenderskie. Kupiec Gustaw Kronthal ufundował miastu w 1884 budkę meteorologiczną z licznymi przyrządami. W pobliżu stała też drewniana pijalnia wód mineralnych, potem przesunięta w inne miejsce[3].

W 1927 między ulicami Podgórną i Paderewskiego założono szeroką promenadę z rzędami kasztanowców. Po II wojnie światowej Aleje uległy głębokim przemianom urbanistycznym, związanym z planowaną w ich osi Trasą Piekary. Przyniosło to określone uszczerbki w substancji architektonicznej ulicy. W początkach XXI wieku rozpoczęto rewitalizację traktu, m.in. ułożono nową promenadę z kostki, nasadzono dęby piramidalne i ustawiono nowe pomniki.

Obiekty[edytuj | edytuj kod]

Począwszy od północy, przy Alejach Marcinkowskiego znajdują się (lub znajdowały) następujące istotne obiekty:

Pierzeja wschodnia[edytuj | edytuj kod]

Pierzeja zachodnia[edytuj | edytuj kod]

W osi Alei[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Na krótkim odcinku Alei przebiegają torowiska tramwajowe. Przejeżdżają tędy linie: 2, 3, 5, 9, 13, 16 i nocna 201. Przystanek nazywa się Aleje Marcinkowskiego.

Osobliwości[edytuj | edytuj kod]

  • w 1929, po ciężkiej zimie, wymarzły w Alejach wszystkie drzewa. Jako że był to rok PeWuKi, zastąpiono je prowizorycznie krzewami i wątłymi brzozami, tak aby nie utracić reprezentacyjnego charakteru ulicy;
  • 12 kwietnia 1945 otwarto przy Alejach pierwszą po zakończeniu wojny księgarnię w mieście – jej pierwszym kierownikiem był Julian Stefański[4];
  • dwa skrajnie różne stylowo pomniki: Marcinkowskiego (tradycyjny) i Golema (autorstwa skandalisty Davida Černého) prowadzą ze sobą w rejonie ulicy Janiny Lewandowskiej[a] swoisty dialog estetyczny.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Do grudnia 2017 jako ulica 23 Lutego[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wojewoda Wielkopolski: Zarządzenie zastępcze nr KN-I.4102.35.2017.16 Wojewody Wielkopolskiego z dnia 13 grudnia 2017 r. w sprawie nadania ulicy 23 lutego położonej w mieście Poznań nazwy por. Janiny Lewandowskiej (pol.). 2017-12-13. [dostęp 2018-01-15].
  2. a b Marcin J. Januszkiewicz, Adam Pleskaczyński, Podręcznik Poznańczyka, Art Media Studio, Poznań, 2002, s.18, ​ISBN 83-917912-0-3
  3. a b c Waldemar Karolczak, Parki publiczne, skwery i promenady dawnego Poznania (do 1914r.), w: Kronika Miasta Poznania, nr 3-4/1993, s.49, ISSN 0137-3552
  4. Wydarzenia w Poznaniu w 1985 roku. Część druga, w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/1986, s.105, ISSN 0137-3552

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Poznań - atlas aglomeracji 1:15.000, wyd. CartoMedia/Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2010, ​ISBN 978-83-7445-018-8
  2. Zbigniew Zakrzewski, W zasięgu hejnału - Ulicami mojego Poznania, część II, wyd. Kwartet, Poznań 2006, ss.213-257, ​ISBN 83-60069-25-5
  3. Praca zbiorowa, Atlas architektury Poznania, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2008, ss. 186-191, ​ISBN 978-83-7503-058-7
  4. Praca zbiorowa, Poznań - spis zabytków architektury, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2004, ss.152-153, ​ISBN 83-89525-07-0
  5. Marcin Libicki, Poznań - przewodnik, Wydawnictwo Gazeta Handlowa, Poznań, 1997, ss.142-147, ​ISBN 83-902028-4-0
  6. Piotr Marciniak, Doświadczenia modernizmu. Architektura i urbanistyka Poznania w czasach PRL, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2010, s.141, ​ISBN 978-83-7503-113-3
  7. Włodzimierz Łęcki, Poznań - przewodnik po zabytkach i osobliwościach miasta dla przybyszów z dalszych i bliższych stron, wyd. Zysk i S-ka, Poznań, 2010, ss.140-148, ​ISBN 978-83-7506-466-7
  8. Praca zbiorowa, Poznań - przewodnik po zabytkach i historii, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2003, ss.173-182, ​ISBN 83-87847-92-5