Aleksander Izrael Helphand

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksander Izrael Helphand
Helphand Parvus.jpg
Data i miejsce urodzenia 27 sierpnia 1867
Berezyna
Data i miejsce śmierci 12 grudnia 1924
Berlin

Aleksander Izrael Łazariewicz Helphand, ps. Parvus (ur. 27 sierpnia 1867 w Berezynie, zm. 12 grudnia 1924 w Berlinie) – działacz rosyjskiego i niemieckiego ruchu socjalistycznego.

Urodził się w rodzinie żydowskiego rzemieślnika. Młodość spędził w Odessie, a następnie wyjechał na studia do Szwajcarii, gdzie w 1891 uzyskał doktorat z filozofii. Osiadł w Niemczech, gdzie pracował jako dziennikarz. Związał się ze środowiskiem rosyjskich socjaldemokratów. Uczestniczył w wydawaniu ich czasopisma Iskra. Następnie wraz z Julianem Marchlewskim prowadził wydawnictwo, publikujące literaturę rosyjską, m.in. Gorkiego. Podczas rewolucji 1905 wraz z Trockim przyjechał do Rosji, gdzie został aresztowany. Po ucieczce z więzienia wrócił do Niemiec, gdzie zaangażował się w działalność biznesową. Dorobił się majątku na handlu z Turcją, a w okresie I wojny światowej z neutralnymi krajami skandynawskimi. Został współpracownikiem niemieckich służb specjalnych.

Po rewolucji lutowej w 1917 był pomysłodawcą i organizatorem przejazdu Lenina ze Szwajcarii przez Niemcy i Szwecję do Rosji. Wspierał finansowo przygotowania bolszewickiego zamachu stanu w Rosji. Po upadku cesarstwa w Niemczech mieszkał w szwajcarskim Wädenswild, skąd kierował wydawnictwem. W latach 20. wrócił do Niemiec. Ostatnie lata spędził w swojej rezydencji na wyspie Schwanenwerder w Berlinie. Pod koniec życia opublikował wspomnienia, w których krytykował politykę bolszewików. Pochowany został na cmentarzu Tolkewitz w Dreźnie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Elisabeth Heresch, Sprzedana rewolucja. Jak Niemcy finansowały Lenina, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2010.