Aleksander Stanisław Dzieduszycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy polityka galicyjskiego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Aleksander Stanisław Dzieduszycki
Ilustracja
Herb
herb Sas
hrabia
Rodzina Dzieduszyccy
Ojciec Stanisław Kostka Dzieduszycki
Matka Marianna z Pietruskich
Żona

Domicela z Pietruskich

Dzieci

Józefa Wodzicka
Maria Jabłonowska
Olga Skibniewska
Wanda Suchodolska
Aleksandra Dunin-Borkowska
Seweryna Dzieduszycka
Edmund Dzieduszycki
Izydor Dzieduszycki

Aleksander Stanisław Dzieduszycki
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 21 lipca 1813
Gwoździec
Data i miejsce śmierci 12 maja 1879
Izydorówka
poseł na Sejm Ustawodawczy (1848)
Okres od 26 lipca 1848
do 7 marca 1849
Przynależność polityczna "Stowarzyszenie" - polscy demokraci

Aleksander Stanisław Dzieduszycki herbu Sas, hrabia,(ur. 21 lipca 1813 w Gwoźdźcu (pow. kołomyjski), zm. 12 maja 1879 w Izydorówce) – ziemianin, prawnik, powstaniec listopadowy, polityk demokratyczny potem konserwatywny, poseł do Sejmu Stanowego Galicji, Sejmu Ustawodawczego w Kromieryżu i Sejmu Krajowego Galicji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Otrzymał staranne wykształcenie domowe. Studiował i ukończył prawo na uniw. lwowskim (1836)[1]. Wraz ze swoim bratem Edmundem uczestniczył w powstaniu listopadowym, gdzie jako ochotnik służył w pułku Legii Nadwiślańskiej z którym odbył całą kampanię 1831 r[1]. W 1841 osiadł w odziedziczonych dobrach Izydorówka, od 1842 także znaczącego klucza dóbr w Żydaczowskim, który w 1862 zamienił na Dzieduszyce Łany i Sokołów[2]. Członek galicyjskiego Sejmu Stanowego. W 1845 członek komisji tegoż sejmu do uregulowania stosunków włościańskich[1].

Aktywny politycznie w okresie Wiosny Ludów. Członek Rady Narodowej Centralnej we Lwowie[1]. Poseł do Sejmu Ustawodawczego w Wiedniu i Kromieryżu (26 lipca 1848 - 7 marca 1849)[3] wybranym z okręgu wyborczego Stryj. W parlamencie należał do "Stowarzyszenia" skupiającego polskich posłów demokratycznych[4]. Mimo to głosował 6 września 1848 przeciw wnioskowi Löhnera o wyjęciu spod sankcji cesarskiej aktów ustawodawczych parlamentu. Opowiedział się jednak 9 września za przyjęciem delegacji węgierskiej[1]. Zaprzyjaźnił się wówczas z Franciszkiem Smolką.

Po powrocie do Galicji, związany z obozem demokratycznym odbył w 1854 i 1859 podróże do Paryża celem zorientowania się czy powstanie w Polsce może liczyć na pomoc zachodniej Europy. Po powrocie do kraju nie krył swego krytycznego stosunku do Napoleona III a także planów powstańczych[1]. Mimo tego po wybuchu powstania styczniowego zaangażował się w działalność na jego rzecz. Członek Komitetu Galicji Wschodniej w 1863 roku[5].

Od 1860 działał w Galicyjskim Towarzystwie Gospodarskim. Związał się wówczas z konserwatystami krakowskimi. Sympatyzował z pomysłami przekształcenia monarchii habsburskiej w państwo federacyjne i był rzecznikiem współpracy Słowian w tej federacji. W latach 1861-1865 był posłem I kadencji galicyjskiego Sejmu Krajowego. Odgrywał także od 1867 główną rolę w w radach powiatowych: stryjskiej i żydaczowskiej[1].

Rodzina i życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie ziemiańskiej. Syn Stanisława Kostki Dzieduszyckiego (1776-1841) i Marianny z Pietruskich (1770-1848). Jego bratem był Edmund (1811-1853) ziemianin i powstaniec listopadowy. Z małżeństwa z Domicelą Pietruskich (1815-1886) miał dwóch synów i sześć córek: Izydora (1841-1888), żonatego z Anastazją Jełowicką i Edmunda (1854-1914), żonatego z Aleksandrą Winogrodzką, oraz Józefę (1839-1910) za Kazimierzem Wodzickim, Marię (1850-1880) za Antonim Jabłonowskim, Wandę (1846-1932) za Kornelem Suchodolskim, Olgę (1844-1931) za Bronisławem Skibniewskim, Aleksandrę (1859-1893) za Emanuelem Dunin-Borkowskim i Sewerynę (1852-1925) za Wojciechem Dzieduszyckim[6][1][2][7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Marian Tyrowicz, Dzieduszycki Aleksander Stanisław (1813-1879), Polski Słownik Biograficzny, t. 6, Kraków 1948, s. 104-106
  2. a b Parlament Österreich Republik, Franz Adlgasser, Kurzbiografie Dzieduszycki, Aleksander Graf - Parlamentarier 1848-1918 online [25.11.2019]
  3. Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848-1918, Warszawa 1996, s. 348.
  4. Protokoły Koła Polskiego w wiedeńskiej Radzie Państwa (lata 1867–1868), oprac. Zbigniew Fras i Stanisław Pijaj, Kraków 2001, s. 27-28
  5. Stefan Kieniewicz, Adam Sapieha 1828–1903, Warszawa 1993, s. 91.
  6. Jerzy Sewer Dunin-Borkowski: Almanach Błękitny. Warszawa: 1908, s. 341.
  7. Aleksander Stanisław hr. Dzieduszycki z Dzieduszyc h. Sas - M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego - online [25.11.2019]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Tyrowicz, Dzieduszycki Aleksander Stanisław (1813-1879), Polski Słownik Biograficzny, t. 6, Kraków 1948, s. 104-106
  • Jan Kozik – „Między reakcją a rewolucją. Studia z dziejów ukraińskiego ruchu narodowego w Galicji w latach 1848–1849”, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego (Prace historyczne, zeszyt 52), PWN, Kraków-Warszawa 1975