Aleksander Wasiutyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aleksander Wasiutyński
Ilustracja
prof. Aleksander Wasiutyński na zjeździe Związku Polskich Inżynierów Kolejowych w Warszawie, październik 1926
Państwo działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 13 grudnia 1859
Lisowice
Data i miejsce śmierci 17 października 1944
Warszawa
profesor zwyczajny nauk technicznych
Alma Mater Instytut Inżynierów Komunikacji
Doktorat 1899
Petersburski Instytut Inżynierów Komunikacji
Profesura 1909
Doktor honoris causa
Politechnika Lwowska – 1925
Nauczyciel akademicki
Uczelnia Politechnika Warszawska
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Zasługi (II RP)
Grób Aleksandra Wasiutyńskiego na warszawskich Powązkach
Popiersie Aleksandra Wasiutyńskiego w Instytucie Kolejnictwa

Aleksander Wasiutyński (ur. 13 grudnia 1859 w Lisowicach, zm. 17 października 1944 w Warszawie) – profesor Politechniki Warszawskiej, światowej sławy ekspert specjalista w dziedzinie kolejnictwa, pionier w zakresie badania toru podczas jazdy pociągów. Twórca koncepcji przebudowy Warszawskiego Węzła Kolejowego i budowy linii średnicowej w Warszawie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Leonarda, ziemianina. W 1879 ukończył warszawskie gimnazjum, a w kolejnym roku wstąpił do Instytutu Inżynierów Komunikacji w Petersburgu, który ukończył w 1884 roku. Otrzymawszy tytuł inżyniera komunikacji podjął pracę przy budowie kolei, która pozwoliła mu skonfrontować w praktyce zdobytą wiedzę teoretyczną. Przez wiele lat był pracownikiem Wydziału Drogowego Kolei Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej gdzie zorganizował stałą stację doświadczalną, w której prowadził systematyczne badania trakcji kolejowej[1]. Dzięki zastosowaniu fotografii dokonywał precyzyjnych pomiarów ugięcia i odkształcenia toru pod wpływem obciążeń jakie powodowały przejeżdżające pociągi. Zainicjował prace badawcze nad zmianami szyn używanych w ruchu kolejowym, w wyniku których opracował nowatorskie jak na ówczesne czasy metody zabezpieczeń ruchu kolejowego oraz trzy nowe typy szyn kolejowych. Od 1889 roku był członkiem Zarządu Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. W 1899 roku otrzymał w Instytucie Inżynierów Komunikacji tytuł adiunkta, równocześnie został odznaczony nagrodą Petersburskiego Towarzystwa Technicznego oraz odznaką zaszczytną Stowarzyszenia Inżynierów Komunikacji. Rok później w 1900 roku podczas Wystawy Powszechnej w Paryżu odznaczono go złotym medalem za opracowanie metody badań toru kolejowego[1]. Dziesięć lat później ukazało się największe dzieło w jego dorobku pt. Drogi żelazne[2].

Nominowany na profesora nadzwyczajnego w Instytucie Politechnicznym w Warszawie w 1901 roku[3]. W 1909 roku został profesorem zwyczajnym w dziedzinie dróg żelaznych. Wykładał także kolejnictwo w ramach Kursów Politechnicznych (1906-1908) na Wydziale Technicznym Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie[4].

Był między innymi autorem projektu kolei średnicowej w Warszawie w 1919 roku[5]. Od początku lat 30. XX wieku piastował stanowisko wiceprezesa, a następnie prezesa Akademii Nauk Technicznych. W 1930 roku otrzymał zaszczytną funkcję przewodniczącego Wydziału Nauk Technicznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Równolegle kierował pracami sądu konkursowego przy budowie Dworca Głównego w Warszawie, był zastępcą przewodniczącego Rady Technicznej przy Ministerstwie Komunikacji oraz projektował kolejową linię średnicową w Warszawie. Od 1934 wykładał na Politechnice Lwowskiej, posiadał także doktorat honoris causa Politechniki Lwowskiej oraz był honorowym profesorem Politechniki Warszawskiej. Ponadto posiadał tytuł honorowego członka założonego w 1934 r. Polskiego Związku Inżynierów Budowlanych oraz Koła Inżynierów Dróg i Mostów przy Stowarzyszeniu Techników Polskich w Warszawie[6].

Zmarł w 1944 roku, spoczywa w rodzinnym grobie na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 183-II-12/13)[7].

Aleksander był żonaty z Klotyldą z Romockich (1874–1963), z którą miał pięcioro dzieci:

  • Andrzeja (ur. 16 listopada 1894 w Warszawie, zm. 22 września 1920 w Berżnikach[8]), podporucznika Wojska Polskiego, dowódcę 2. kompanii 1 Pułku Piechoty Legionów, odznaczonego pośmiertnie Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Niepodległości (20 grudnia 1932)[9] i Krzyżem Walecznych[10], „kaniowczyka”, w 1918 więzionego przez Niemców w Brześciu, słuchacza III kursu wydziału inżynierii City and Guilds of London Institute[11],
  • Marię Józefę (1897–1988) zamężną z Bronisławem Stawiskim de Godziątowy,
  • Annę Danutę (1900–1991) zamężną z Wincentym Sebastianem Reklewskim de Rekle,
  • Zbigniewa (1902–1974), profesora Politechniki Warszawskiej
  • Jeremiego (1907–2005), filozofa i astrofizyka.

Członkostwa[edytuj | edytuj kod]

  • członek założyciel Akademii Nauk Technicznych (1930–1933 wiceprezes, 1933–1939 prezes)
  • członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1930) (funkcja przewodniczącego Wydziału Nauk Technicznych)
  • członek honorowy Polskiego Związku Inżynierów Budowlanych
  • członek honorowy Koła Inżynierów Dróg i Mostów przy Stowarzyszeniu Techników w Warszawie

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Był autorem ponad 100 artykułów prasowych oraz blisko 40 prac naukowych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Bolesław Orłowski: Nie tylko szablą i piórem. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1985, s. 216-218. ISBN 83-206-0509-1.
  2. Bogdan Gadomski: Sylwetki Profesorów Politechniki Warszawskiej Aleksander Wasiutyński (1859–1944). [dostęp 2013-08-12].
  3. Józef Miąso, Trudne narodziny Politechniki Warszawskiej : (przyczynek do dziejów polityki naukowej w Królestwie polskim), w: Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 1989, Tom 34 , Numer 4, s. 806.
  4. Dziesięciolecie Wolnej Wszechnicy Polskiej TKN: sprawozdanie z działalności Towarzystwa Kursów Naukowych, 1906-1916, opracowali Ryszard Błędowski, Stanisław Orłowski, Henryk Mościcki, Warszawa 1917, Podkarpacka BC – wersja elektroniczna
  5. Jan Podoski. Początki elektryfikacji PKP. „Świat Kolei”. Nr 1/1996(32), s. 10-11. Łódź: EMI-Press. ISSN 1234-5962. 
  6. Bogdan Brózda. Godni siebie. „Przegląd Techniczny”, s. 18-19, 2005. Warszawa. [dostęp 2013-08-13]. 
  7. Praca zbiorowa: Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.
  8. Lista strat 1934 ↓, s. 946.
  9. M.P. z 1932 r. nr 293, poz. 341.
  10. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. WBH. [dostęp 2021-06-25]..
  11. Nekrolog. „Kurier Warszawski”. 271 wyd. wieczorne, s. 6, 1920-09-30. Warszawa. .
  12. 13 czerwca 1930 „za zasługi na polu naukowo-pedagogicznem w zakresie kolejnictwa” M.P. z 1930 r. nr 139, poz. 204

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]