Aleksandr Bogdanow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksandr Bogdanow
Aleksandr Bogdanow w 1904
Lata życia 1873-1928
Narodowość Rosjanin

Aleksandr Bogdanow (ros. Александр Александрович Богданов, właściwie Alaksandar Malinouski (białorus. Аляксандар Маліноўскі; ur. 22 sierpnia 1873 ss w Sokółce, zm. 7 kwietnia 1928 w Moskwie) – lekarz, filozof, ekonomista, pisarz science fiction i rewolucjonista pochodzenia białoruskiego. Zajmował się m.in. teorią systemów, odwracaniem procesu starzenia człowieka i transfuzjami krwi.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Przed I wojną światową przebywał na emigracji w Paryżu gdzie włączył się w działalność bolszewików. W trakcie działalności popadł w konflikt z Włodzimierzem Leninem. Bogdanow wierzył że kultura socjalistyczna musi być wypracowana przez proletariat, Lenin stał z kolei na stanowisku awangardy socjalistycznej inteligencji przewodzącej klasie robotniczej. Bogdanow przyjął też tezy Ernsta Macha które Lenin uważał za sprzeczne z marksizmem[1]. Skonfliktowani działacze w kwietniu 1908 roku na krótko udali się na wspólne wakacje do wilii Gorkiego we włoskim Capri[2]. Po powrocie do Paryża konflikt odżył a Lenin zachęcał bolszewików do wykluczenia Bogdanowa i jego stronników z ruchu, oskarżając go o odejście od doktryny marksistowskiej[3]. W maju 1908 roku Lenin napisał Materializm i empiriokrytycyzm stanowiący atak na Bogdanowa[4]. Atak Lenina na Bogdanowa rozzłościła coraz większą liczbę bolszewików, w tym jego bliskich zwolenników zwolenników - Aleksieja Rykowa i Lwa Kamieniewa[5].

Po upadku caratu wrócił do Rosji i organizował Socjalistyczną Akademię Nauki, był też profesorem Uniwersytetu w Moskwie. W latach 20. został aresztowany przez GPU, jednak po 5 tygodniach wypuszczony na wolność. Zmarł w wyniku jednej z transfuzji przeprowadzanych w instytucie przetaczania krwi, który założył.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Był bardzo płodnym pisarzem. Jego Tektologia została doceniona przez Tadeusza Kotarbińskiego ze szkoły lwowsko-warszawskiej jako przyczynek do prakseologii nauki o organizacji pracy. Jest też znany jako twórca empiriomonizmu. W swoich dziełach integrował refleksję filozoficzną Ernsta Macha, Richarda Avenariusa i innych. Zajmował się też tematem nowej kultury socjalistycznej, która miała zastąpić burżuazyjną – był współzałożycielem powołanej do tego celu organizacji Proletkult, którą po kilku latach istnienia rząd rozwiązał, obawiając się, że stanie się konkurencją dla partii bolszewickiej. W 1908 r. wydał utopijną powieść pt. Czerwona gwiazda (oryg. Красная звезда). Przedstawił w niej komunistyczną społeczność Marsjan szykujących się do podboju Ziemi. Od lat 70. jego teorie zaczęły być ponownie doceniane w historii myśli rosyjskiej. Niektóre z jego dzieł zostały przetłumaczone na francuski i niemiecki.

Utwory[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Fischer 1964, s. 64; Rice 1990, s. 109; Service 2000, s. 189–190.
  2. Fischer 1964, s. 63–64; Rice 1990, s. 110; Service 2000, s. 190–191.
  3. Rice 1990, s. 110–111; Service 2000, s. 191–192.
  4. Fischer 1964, s. 64–67; Rice 1990, s. 110; Service 2000, s. 192–193.
  5. Fischer 1964, s. 69; Rice 1990, s. 111; Service 2000, s. 195.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Fischer, Louis (1964). The Life of Lenin. London: Weidenfeld and Nicolson. ISBN 978-1842122303.
  • Pipes, Richard (1990). The Russian Revolution: 1899–1919. Londyn: Collins Harvill. ISBN 978-0679736608.
  • Rice, Christopher (1990). Lenin: Portrait of a Professional Revolutionary. Londyn: Cassell. ISBN 978-0304318148.
  • Service, Robert (2000). Lenin: A Biography. Londyn: Macmillan. ISBN 9780333726259.