Aleksy Rżewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aleksy Rżewski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 6 lipca 1885
Łódź
Data i miejsce śmierci 20 grudnia 1939
Łódź
Prezydent Łodzi
Okres od 27 marca 1919
do 24 lipca 1923
Przynależność polityczna Polska Partia Socjalistyczna
Poprzednik Leopold Skulski
Następca Marian Cynarski
Starosta Łódzki
Okres od 1 kwietnia 1927
do 30 marca 1933
Przynależność polityczna Polska Partia Socjalistyczna
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Aleksy Wincenty Rżewski (ur. 6 lipca 1885 w Łodzi, zm. 20 grudnia 1939) – działacz socjalistyczny i niepodległościowy, pierwszy prezydent Łodzi w II RP (1919–1923), członek zarządu Związku Powiatów Rzeczypospolitej Polskiej w 1933 roku[1].

Używane pseudonimy i kryptonimy[2]: główny – „Przebój”, inne: Adamski Józef, A.R., Jan, Jan Mroczek, Polus, Zdzisław Srebrzyński, Ape[3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie robotniczej, która posiadała młyn we wsi Srebrna koło Łodzi, skonfiskowany przez władze carskie w ramach represji za udział stryja Henryka w powstaniu styczniowym. Pradziadek Aleksego Rżewskiego walczył w Legionach Polskich gen. Henryka Dąbrowskiego.

Rżewski był członkiem i aktywnym działaczem początkowo Polskiej Partii Socjalistycznej-Prawica (do 1923) oraz Organizacji Bojowej PPS (1904–1911). Wziął czynny udział w rewolucji 1905–1907 roku w ramach OB PPS w czasie powstania łódzkiego w czerwcu 1905 roku. Podczas tych wydarzeń został postrzelony w nogę[4].

Wraz z Tomaszem Arciszewskim, późniejszym premierem Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie (1944–1947), współtworzył miejscowy organ prasowy PPS – „Łodzianin[5].

W 1907 roku został aresztowany i osadzony w więzieniu w Sieradzu[6], a w 1908 r. wysłany prewencyjnie do najdalszej europejskiej guberni Rosji, skąd zbiegł wiosną 1909 roku. Po krótkim pobycie w domu udał się na emigrację do Francji, gdzie zatrudnił się w fabryce wagonów w Lunéville. Tu, nie znalazłszy odzewu dla podejmowanych prób działalności społecznej i politycznej, w maju 1909 wyjechał do Niemiec do Ludwigshafen. Tu zatrudnił się w fabryce chemicznej, gdzie po jakimś czasie uległ wypadkowi poparzenia substancją żrącą w wyniku czego przebywał na 3-miesięcznej rekonwalescencji. Potem wyjechał do Mannheim, gdzie zatrudnił się w fabryce metalowej. Tu podjął krótką, acz efektywną działalność w środowisku polskich robotników[potrzebny przypis].

Zagrożony wydaleniem przez władze niemieckie za tę działalność powrócił do Łodzi najpóźniej na przełomie listopada/grudnia 1910 roku, a już 30 grudnia złożył podanie o przyjęcie do pracy na „kolejce dojazdowej” (tramwaje podmiejskie; Łódzkie Wąskotorowe Elektryczne Koleje Dojazdowe – ŁWEKD)[7][8]. Został zatrudniony na stałe w lutym 1911 r. w zajezdni „Brus”, na linii konstantynowskiej. Przede wszystkim pracował jako konduktor, ale miał uprawnienia do prowadzenia pociągów tramwajowych, które były wykorzystywane przez kierownictwo zajezdni w sytuacjach awaryjnych lub na zastępstwach[9]. 13 marca 1916 r., w niezbyt jasnych okolicznościach, usiłował popełnić samobójstwo w biurze dyrekcji ŁWEKD przy ówczesnym Pasażu Meyera (ob. S. Moniuszki) 10[10]. Z dniem 20 marca 1916 roku został zwolniony z pracy za „niespokojne usposobienie”[9].

Stosunkowo szybko, bo już po miesiącu, powrócił do aktywnego życia społecznego godząc się na przyjęcie funkcji sekretarza w Kooperatywie Spożywczej „Ogniwo”.

Po wybuchu I wojny światowej aktywnie włączył się do pracy polityczno-społeczno-niepodległościowej prowadząc w Łodzi i okolicy werbunek do Polskiej Organizacji Wojskowej. Aresztowany przez okupanta niemieckiego w grudniu 1917 r., uciekł podczas konwojowania do więzienia przy ul. Długiej w Łodzi (dziś Gdańska; siedziba Muzeum Tradycji Niepodległościowych) po przesłuchaniu na posterunku policji, wykorzystując przejeżdżający obok w tym momencie tramwaj[11].

W czasie odzyskiwania niepodległości (listopad 1918) był aktywny w Radomiu[12]. 8 listopada premier Daszyński mianował Rżewskiego komisarzem Radomia[13]. W grudniu 1918 roku Rżewski został odwołany ze stanowiska[14] i od 4 grudnia 1918 do 26 marca 1919 r. był komisarzem rządowym Łodzi z ramienia „pepesowskiego” Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego powstałego w Lublinie.

27 marca 1919 r. nowa, w większości „pepesowska” (socjalistyczna), Rada Narodowa miasta Łodzi wybrała go prezydentem miasta, pierwszym w niepodległej Polsce. Jedną z jego pierwszych decyzji było wprowadzenie w Łodzi powszechnego obowiązku nauczania dzieci na poziomie szkoły powszechnej (podstawowej), jako pierwszym w Polsce, kilka miesięcy przed ustawowym obowiązkiem na obszarze całej Polski.

Rżewski rozpoczął zakrojoną na szeroką skalę operację zbadania potrzeb edukacyjnych dzieci. Łódzcy urzędnicy spisywali wszystkie dzieci zamieszkałe w mieście, by przygotować odpowiednią liczbę klas szkolnych, a następnie fundowali odzież, wyżywienie i materiały edukacyjne, by zachęcić rodziców do posyłania dzieci do szkół. Ostatecznie w roku 1919/20 do szkół poszło ponad 50 z 70 tys. dzieci objętych obowiązkiem szkolnym. Łącznie w ciągu czterech lat wybudował sześć szkół, utworzył gimnazjum, szkołę handlową, seminarium nauczycielskie i przystąpił do organizowania wieczorowego szkolnictwa dokształcającego. Ponadto doprowadził do budowy dwóch ogólnodostępnych parków miejskich z bazą sportową[15].

W tymże samym roku (1919) podjął problem kanalizacji miasta, tworząc w ramach Zarządu Miasta Wydział Kanalizacji i Wodociągów. W maju 1921 r. podjął próbę, z mocy koncesji, przejęcia miejskiej komunikacji tramwajowej wkraczając z kilkoma członkami Zarządu Miasta do biura Kolei Elektrycznej Łódzkiej. Ostatecznie, po twardych negocjacjach miasto uzyskało 1/3 udziałów w Spółce KEŁ i tym samym wpływ na kształtowanie miejskiej sieci tramwajowej[16]. Na stanowisku prezydenta miasta pozostawał do 1 lipca 1923, kiedy to musiał je opuścić w wyniku przegranych przez PPS kolejnych wyborów samorządowych.

Od 1923 do wiosny 1927 roku był Naczelnikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Łodzi. 1 kwietnia 1927 objął stanowisko starosty łódzkiego, które piastował do 30 marca 1933. W tym czasie aktywnie wspierał, jako jeden z inicjatorów, budowę miasta-ogrodu – Tuszyn-Las (poświęcenie kamienia węgielnego w maju 1928). W tym też okresie znany w Łodzi propagator zapasów.

Nagłówek druku firmowego kancelarii notarialnej Aleksego Rżewskiego; 11 października 1938

Po ustąpieniu ze stanowiska starosty, do wybuchu II wojny światowej, prowadził kancelarię notarialną przy Wydziałach Hipotecznych Sądu Okręgowego w Łodzi, przy ul. Pomorskiej 21[17].

Inne funkcje rzeczywiste i honorowe w okresie międzywojennym:

  • prezes pierwszego Zarządu „Bratniej Pomocy” Stowarzyszenia Słuchaczy Wyższej Szkoły Nauk Społecznych i Ekonomicznych w Łodzi,
  • członek Zarządu Towarzystwa Muzycznego im. Fr. Chopina w Łodzi,
  • przewodniczący powiatowego komitetu Przysposobienie Wojskowe i Wychowanie Fizyczne,
  • prezes Koła Byłych Słuchaczy i Absolwentów Wyższej Szkoły Nauk Społecznych i Ekonomicznych w Łodzi,
  • współzałożyciel Towarzystwa Oświatowego „Naprzód”,
  • organizator, z ramienia PPS, Związku Zawodowego Robotników Przemysłu Włóknistego w Łodzi,
  • prezes Związku Okręgowego Straży Pożarnych powiatu łódzkiego,
  • prezes Ligi Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwchemicznej (LOPP) powiatu łódzkiego,
  • prezes oddz. łódzkiego Polskiego Czerwonego Krzyża
  • członek Towarzystwa Polsko-Szwedzkiego w Łodzi,
  • członek Zarządu Związku Straży Pożarnych Województwa Łódzkiego,
  • trzeci prezes oddz. łódzkiego Ligi Morskiej i Kolonialnej (1932–1933),
  • prezes Łódzkiego Okręgowego Związku Atletycznego (V 1936 – IX 1939),
  • członek Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR).
  • honorowy prezes Łódzkiego Towarzystwa Strzeleckiego [bractwo kurkowe] (od 1931),
  • honorowy prezes trzech zrzeszeń łowieckich w powiecie łódzkim, m.in. Regionalnego Kółka Łowieckiego w Tuszynie (1934),
  • honorowy prezes Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Konstantynowie Łódzkim (od 1934),
  • honorowy obywatel Rudy Pabianickiej (dziś w obszarze Łodzi), Tuszyna (od 12 VII 1928)[18] i Aleksandrowa[19]

Niedługo po rozpoczęciu okupacji niemieckiej Łodzi (8 września 1939) wstąpił do konspiracyjnej „Organizacji Orła Białego”[20]. Około 11 listopada 1939 r. został aresztowany (ale nie w związku z przynależnością do „Orła Białego”) podczas dużej akcji łódzkiego Gestapo przeciwko inteligencji Łodzi i okręgu łódzkiego, w ramach tzw. Intelligenzaktion. Wraz z innymi osadzony w obozie przejściowym na Radogoszczu. Po wyroku sądu w siedzibie łódzkiego Gestapo przy ul. K. Anstadta został rozstrzelany wraz z wielu innymi prawdopodobnie 20 grudnia 1939 w Lesie Łagiewnickim[21]. Na Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej ma symboliczną mogiłę; kwatera 4d.

Willa Aleksego Rżewskiego w Zofiówce k. Tuszyna

Mieszkał w wilii przy ul. Łodzi przy ul. Zelwerowicza 17[22]. Na początku lat 30. XX w. kupił w Zofiówce k. Tuszyna ziemię i wybudował tam okazały, dom w którym mieszkał do wybuchu II wojny światowej.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą żoną Rżewskiego była Helena Ryźlak (ur. 1894 w Teresinie k. Krośniewic), zam. w Nowem k. Krośniewic przy rodzicach-rolnikach. Ślub wzięli w tymże Nowem 2/15 listopada 1911 r. Byli w separacji od ok. 1912 r., formalny rozwód ok. 1923 r.[23] Małżeństwo było bezdzietne.

Po raz drugi był żonaty ze Stanisławą (ur. 30 kwietnia 1895). Małżeństwo zostało zawarte 10 lutego 1923[24]. Dziećmi z tego małżeństwa byli: Aleksy Stanisław (ur. 19 kwietnia 1915)[a], Zdzisław Władysław (ur. 18 sierpnia 1916), Zbigniew Tadeusz (ur. 11 marca 1920; zginął na Zamojszczyźnie jako ppor. AK)[26] i Mirosława Halina (ur. 14 lutego 1924)[27].

Miał brata, Władysława Józefa (ur. 7 stycznia 1894, zm. 1954).

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Aleksy Rżewski jest autorem szesnastu książek i wielu artykułów opublikowanych na łamach pepesowskich dzienników „Łodzianin” i „Robotnik”[28] i co najmniej kilku wierszo-poematów, m.in. „Idziemy w bój...”[3]. Napisał również autobiografię, która miała kilka wydań, chociaż historycy wskazują w niej fragmenty o charakterze konfabulacyjnym[29][30].

  • W walce z przemocą. Wspomnienia. [Tom pierwszy. Autobiografia]. Warszawa-Łódź 1919.
  • Za wolność i lud. Tom drugi; [autobiografia]. Warszawa 1920.
  • W walce z trójzaborcami o Polskę niepodległą. Wspomnienia; [autobiografia]. Łódź 1931.
  • Szlakami walki i buntu. Wspomnienia z walk rewolucyjnych z trójzaborcami; [autobiografia]. Łódź 1936.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Mural o Aleksym Rżewski przy ul. Ratajskiej 21 w Łodzi (Szk. Podst. nr 116).

Aleksy Rżewski był honorowany i upamiętniany już za życia. Według stanu na 1938 r. posiadał obywatelstwo honorowe podłódzkich miast Aleksandrowa [Łódzkiego], Tuszyna i Rudy Pabianickiej (włączonej w obszar Łodzi w 1945 r.), w Tuszynie ul. Łaska i w Rudzie Pabianickiej ul. Rynkowa otrzymały miano „Starosty Aleksego Rżewskiego”, Rada Gminny gminy Bełdów nadała bibliotece gminnej imię „Aleksego Rżewskiego”, imieniem Rżewskiego została nazwana świetlica w Szkole Rolniczej w Czarnocinie oraz 12-kilometrowy odcinek drogi Cyganka – Babiczki[32]. Prawdopodobnie w 1939 r. imię Aleksego Rżewskiego otrzymała obecna ul. Witolda Gombrowicza w Łodzi-Rudzie Pabianickiej (nosiła to miano 25 czerwca 1951 r.[1]; pomijając okres okupacji niemieckiej podczas II wojny św.).

Po II wojnie światowej z różnych przyczyn popadł w głęboką niepamięć. Renesans Jego pamięci nastąpił w II połowie lat 90. XX wieku.

Od 24 kwietnia 1996 r. jego imię nosi ulica na Rogach (dawniej ks. Józefa Czajkowskiego), a od 28 kwietnia 2004 Szkoła Podstawowa nr 116 w Łodzi (ul. Ratajska 2/4)[33].

W 2011 r. powstał film dokumentalny Jacka Grudnia[34] pt. Przebój – Aleksy Rżewski oraz teledysk łódzkiej grupy „Psychocukier”, „Gwiazda”. Od 2013 był patronem Gimnazjum nr 15 w Łodzi, przy ul. gen. J. Sowińskiego 50/56[35], które zostało wygaszone w związku z reformą edukacji.

Łódzki oddział Polskiego Czerwonego Krzyża uczcił 8 maja 2015 r. (z okazji obchodzonego w tym dniu Światowego Dnia Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca) w Zgierzu, w Ośrodku Szkoleniowym PCK na tamtejszym osiedlu „Kurak”, pamięć działaczy, którzy szczególnie zapisali się w historii tej organizacji i całego kraju. Posadzono w tamtejszej alei „dębów pamięci”, kolejne trzy, poświęcone Aleksemu Rżewskiemu, Marii Tarnowskiej i Kazimierzowi Skarżyńskiemu[36].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. We wrześniu 1939 r. był podchorążym po Szkole Podchorążych Piechoty w Komorowie k. Ostrowia Mazowieckiego; d-ca plutonu w batalionie marszowym 31. pułku Strzelców Kaniowskich, stacjonującym w Sieradzu. Uczestnik kampanii wrześniowej, następnie w obozach jenieckich do końca wojny[25].
  2. Wymieniony jako Aleksander Rżewski.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Leszek Śliwiński, Ogólnopolska reprezentacja powiatowych związków komunalnych w II Rzeczypospolitej, Częstochowa 2013, s. 253.
  2. Alicja Pacholczykowa, Aleksy Rżewski; [w:] „Polski Słownik Biograficzny”. Tom XXXIV/2, Kraków-Warszawa 1992, s. 228–231.
  3. a b Aleksy Rżewski, „Idziemy w bój...”, [w:] „Łodzianin”, V-VII 1916, s. 6.
  4. Artur Ossowski, Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN – Oddział w Łodzi Dokument o Aleksym Rżewskim [dostęp z 2013.12.23].
  5. Łódź 1919, nr 1.
  6. Panorama, Przed wyjazdem na Sybir. Z krwawych dni 1905 roku, 26 X 1924, za: blog o rewolucji 1905 roku [dostęp z 2013.12.23].
  7. Koperta akt osobowych pracy w ŁWEKD; [w:] Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, sygn. A-11703-11712.
  8. Wojciech Źródlak, Nowe fakty o Aleksym Rżewskim. Bohater i celebryta; [w:] „Kronika Miasta Łodzi”, 2016, nr 2, s. 125–132.
  9. a b Prezydent „kozak”, bajarz i celebryta? Z Wojciechem Źródlakiem, historykiem i mieszkańcem Łodzi, rozmawia Anna Gronczewska.; [w:] „Co tydzień historia” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 17.03.2016, s. 2.
  10. „Nowy Kurier Łódzki”, 14 V 1916, nr 73, s. 2 (notatka „Próba samobójcza”).
  11. Aleksy Rżewski, Jak zdołałem uciec...
  12. Aleksy Rżewski: W walce o wolną Polskę. Łódź: 1931, s. 204–208.
  13. 11 Listopada 1918 – radomskie dochodzenie do niepodległości.
  14. J. Sykulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009.
  15. Igor Rakowski-Kłos, Łódzkie dzieci jako pierwsze w Polsce poszły do szkoły. Prezydent Rżewski pisał, że Bóg jest wśród mas pracujących, „wyborcza.pl”, 3 września 2018 [dostęp 2018-09-04] (pol.).
  16. W. Źródlak i inni, Komunikacja tramwajowa w Łodzi, 1898-1998; Łódź 1998.
  17. Jakub Lutosławski, Notariat w Łodzi w okresie międzywojennym.
  18. Archiwum Państwowe w Łodzi, akta m. Łodzi, sygn. ..?..., Księga Protokołów Posiedzeń Rady Miejskiej m. Tuszyna, 1927-1929, kk. 89-89v i 93v. Uhonorowany wraz z Antonim Remiszewskim.
  19. Alicja Pacholczykowa, Aleksy Rżewski; [w:] „Polski Słownik Biograficzny”. Tom XXXIV/2, Kraków-Warszawa 1992, s. 231.
  20. Kazimierz Pluta–Czachowski, Organizacja Orła Białego. Warszawa 1987, s. 68, 98, 190.
  21. Rapalski Stanisław, Byłem w piekle. Wspomnienia z Radogoszcza, Łódź, wyd. I: 1960, wyd. II: 1963, wyd. III: 1969 (w wydaniach II i III znajduje się niepełna lista więźniów obozu w fabryce M. Glazera); „Martyrologium łódzkie. Przewodnik po Radogoszczu i Miejscach Pamięci Narodowej”, Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, Łódź 2005.
  22. Książka Adresowa m. Łódzi, 1937-1939.
  23. metryki.genealodzy.pl.
  24. Akt ślubu w USC-Łódź, nr IV-3-106/1923.
  25. Aleksy Stanisław Rżewski, Pamiętnik jeńca; Łódź 1986.
  26. Matura w r. szk. 1937/1938 w klasie matematyczno-przyrodniczej w Prywatnym Gimnazjum Męskim Zgromadzenia Kupców m. Łodzi; na zdj. w gronie maturzystów, [w:] „Łódź w Ilustracji”, 5 VI 1938, nr 23, s. 1.
  27. Księga ludności stałej m. Łodzi, akt nr 1100, k. 447.
  28. Zdzisław Stasiak, Aleksy Rżewski. Szkic do portretu tekstami własnymi pisany. [w:] „Archiwum Wolbórki”, seria II, nr 2 (11), Tuszyn 2003 (obszerna bibliografia publikacji A. Rżewskiego).
  29. Wojciech Źródlak, Nowe fakty o Aleksym Rżewskim. Bohater i celebryta; [w:] „Kronika Miasta Łodzi”, 2016, nr 2, s. 125–132.
  30. Anna Gronczewska, Prezydent „kozak”, bajarz i celebryta? Z Wojciechem Źródlakiem, historykiem i mieszkańcem Łodzi, rozmawia Anna Gronczewska; [w:] „Co tydzień historia” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 17.03.2016, s. 2.
  31. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 20.
  32. W służbie idei. Łódź 1938, s. 42.
  33. Uchwała nr XXIX/442/04 Rady Miejskiej w Łodzi z dn. 28 IV 2004, w sprawie nadania imienia Szkole Podstawowej nr 116 w Łodzi przy ul. Ratajskiej 2/4; Szkoła Podstawowa Nr 116 im. Aleksego Rżewskiego, 1913/1914 – 2003/2004. [Łódź 2004].
  34. Aleksy Rżewski podbija Łódź. Teraz na dużym ekranie, cjg.gazeta.pl, dostęp 2011-03-26.
  35. Gimnazjum nr 15 w Łodzi: Patron. [dostęp 2013-11-12].
  36. dzienniklodzki.pl [2015-05-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Próba samobójcza” [w:] „Nowy Kurier Łódzki”, 14 V 1916, nr 73, s. 2.
  • „Życie wojska DOK IV i Samorządu łódzkiego”. Dodatek specjalny do „Polski Zbrojnej”. Warszawa VII 1928 (egz. w bibliotekach Uniwersytetu Łódzkiego (sygn. 419757) oraz Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi)
  • Aleksy Rżewski, Szlakami walki i buntu na frontach zmagań rewolucyjnych z trójzaborcami. Wspomnienia. Łódź (Rękopis w zbiorach Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, sygn. A-9959).
  • W służbie idei, Księga zbiorowa ku uczczeniu 35-lecia pracy Aleksego Rżewskiego, 1902-1937. Łódź 1938, nakł. Komitetu Uczczenia Pracy Aleksego Rżewskiego (tu m.in. s. 9–78: życiorys wraz z bibliografią prac i artykułów A. Rżewskiego – Stolarzewicz Ludwik, Rżewski Aleksy, rys życia.)
  • Stanisław Rapalski: Byłem w piekle. Wspomnienia z Radogoszcza. Łódź 1969 (wyd. 3), s. 31, 48–51, 60–61, 67, 70–72, 79–80.
  • Zbigniew Piąstka: W cieniu cmentarnych alei. Łódź 1990, s. 93.
  • Aleksy Rżewski, Szkic do projektu tekstami własnymi pisany, Tuszyn [k. Łodzi] 2003, Wyd. Stowarzyszenie regionalne „Wolbórka”
  • MM, Przebojowy patron podstawówki; [w:] „Gazeta Wyborcza-Łódź”, 9 VI 2004.
  • Ryszard Bonisławski, Aleksy Rżewski, 1885–1939; [w:] 11 dzielnych ludzi: w 90. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Jarosław Warzecha (red.). Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2008. ISBN 978-83-61587-04-0., s. 20–27.
  • Paweł Patora: Aleksy Rżewski, Zapomniany bohater.; [w:] „Kocham Łódź” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 2 I 2009, s. 7.
  • Wojciech Źródlak, Nowe fakty o Aleksym Rżewskim. Bohater i celebryta; [w:] „Kronika Miasta Łodzi”, 2016, nr 2, s. 125–132.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]