Alfred Biłyk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alfred Biłyk
Alfred Biłyk.jpg
Data i miejsce urodzenia 25 września 1889
Lwów, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 19 września 1939
Mukaczewo, Węgry
Wojewoda tarnopolski
Okres od 15 lipca 1936
do 16 kwietnia 1937
Poprzednik Kazimierz Gintowt-Dziewiałtowski (p. o.)
Następca Tomasz Malicki
Wojewoda lwowski
Okres od 17 kwietnia 1937
do 19 września 1939
Poprzednik Władysław Belina-Prażmowski
Następca okupacja sowiecka
Alfred Biłyk
major major
Przebieg służby
Lata służby od 1914
Siły zbrojne c. i k. armia
Legiony Polskie
Wojsko Polskie
Jednostki 1 Pułk Piechoty
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Odznaczenia
Znak oficerski „Parasol”
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi

Alfred Biłyk (ur. 25 września 1889 we Lwowie, zm. 19 września 1939 w Munkacs) – polski prawnik, wojewoda tarnopolski i lwowski, major piechoty Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj]

Ojciec i matka pochowani na cmentarzu miejskim w Brzeżanach.[1] Ukończył gimnazjum w Brzeżanach, gdzie uczęszczał wspólnie z Edwardem Śmigłym-Rydzem i Edmundem Uranowiczem[2]. Od 1908 wraz z nim działał w Związku Walki Czynnej. Od 1910 do 1911 odbył roczną służbę wojskową w c. i k. armii. Wraz z Rydzem-Śmigłym zaprzyjaźnili się, działali w Związku Strzeleckim, w którym Biłyk był prezesem i komendantem w Brzeżanach. Byli słuchaczami Wyższego Kursu Oficerskiego, ukończonego w Struży. Po wybuchu I wojny światowej został wcielony do armii austriackiej, a od końca 1914 służył w Legionach. Walczył na Podhalu w składzie I Brygady, został zastępcą szefa departamentu NKN w Piotrkowie, służył w 1 Pułku Piechoty, adiutantem dowódcy pułku Rydza-Śmigłego, a po kryzysie przysięgowym został sędzią śledczym w Łodzi. W tym mieście u schyłku wojny w listopadzie 1918 działał w ramach rozbrajania okupantów.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w stopniu porucznika do 8 października 1921 był komendantem miasta Łodzi. Następnie zweryfikowany w stopniu majora piechoty ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[3]. Został zwolniony ze służby wojskowej.

Studia prawnicze odbył na Uniwersytecie Jagiellońskim[4] lub na Uniwersytecie Lwowskim[5]. Aplikację sądową ukończył w Brzeżanach. W 1924 otworzył kancelarię adwokacką w Łodzi. Był członkiem Naczelnej Rady Adwokackiej[4]. Praktykę prowadził do roku 1936. Po śmierci Józefa Piłsudskiego i bezpośrednim zaangażowaniu się Edwarda Rydza-Śmigłego w politykę wewnętrzną, jako zaufany człowiek Śmigłego został 15 lipca 1936 powołany na wojewodę tarnopolskiego[6][7][8]. Pozostawał nim do 16 kwietnia 1937, gdy został powołany na wojewodę lwowskiego[9][10].

Kampania wrześniowa[edytuj]

12 września 1939, gdy pierwsze czołgi i wozy pancerne Wehrmachtu stanęły na rogatkach Lwowa, wygłosił przez radio do mieszkańców miasta swoje słynne przemówienie[11].

15 września 1939 premier Felicjan Sławoj Składkowski wydał Biłykowi polecenie wyjazdu do Kut, gdzie znajdowało się miejsce postoju ewakuowanego rządu. Tam otrzymał polecenie wyjazdu do konsulatu polskiego w Munkacsu na Rusi Zakarpackiej, ówcześnie (od 15 marca 1939) należącej do Węgier. 17 września 1939, wobec agresji sowieckiej na Polskę rząd polski przekroczył granicę rumuńską, zaś Biłyk został odcięty na Węgrzech. Dwukrotnie podejmował próbę przedarcia się do Lwowa do którego podchodziła już Armia Czerwona, a kiedy okazało się to niemożliwe, w pokoju nr 5 hotelu Csillag w Mukaczewie (Munkacsu) na Rusi Zakarpackiej sporządził w dniu 19 września 1939 list-testament[12] i strzałem w głowę popełnił samobójstwo.

Jego syn, Leszek Biłyk, również brał udział w kampanii wrześniowej[4].

Odznaczenia[edytuj]

Upamiętnienie współczesne[edytuj]

W Łodzi imieniem Alfreda Biłyka nazwano rondo u zbiegu Alei Włókniarzy i ul. Zgierskiej.

Przypisy

  1. Парацій В., Символ вічності та пам'яті: Бережанський цвинтар w: Бережани. Місто біля Раю / Пам'ятки України, К. 2013, спецвипуск № 2 (191) (лип.). — С. 68—69. (ukr.)
  2. Moje Kresy. Upadek Rydza Śmigłego. gazetalubuska.pl, 2010-12-18. [dostęp 2015-11-16].
  3. Lista oficerów Wojska Polskiego z lat 1914-1939. Alfred Biłyk. officersdatabase.appspot.com. [dostęp 12 lutego 2015].
  4. a b c A. K. Kunert, Z. Walkowski, Kronika kampanii wrześniowej 1939, Wydawnictwo Edipresse Polska, Warszawa 2005, ISBN 83-60160-99-6, s. 87.
  5. „Gazeta Lwowska” z 15 lipca 1936 oraz „Kto był kim w II Rzeczypospolitej”, pod red. prof. Jacka. M. Majchrowskiego, Warszawa 1994, wyd I, s. 164
  6. „Tydzień Robotnika”, 19 VII 1936, nr 33, s. (inf. „Adw. Biłyk został wojewodą”.)
  7. Pożegnanie ustępującego wojewody tarnopolskiego Dziewiałtowskiego Gintowta. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 161 z 17 lipca 1936. 
  8. Zmiana na stanowisku wojewody tarnopolskiego. „Wschód”, s. 3, Nr 18 z 20 lipca 1936. 
  9. Alfred Biłyk – wojewodą lwowskim. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 84 z 15 kwietnia 1937. 
  10. Pożegnanie wojewody Prażmowskiegp i powiatanie wojewody dr. Biłyka. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 88 z 20 kwietnia 1937. 
  11. W przemówieniu podkreślił, że miasto, które zawsze było semper fidelis, odznaczone Krzyżem Virtuti Militari, bronić się będzie do upadłego. Mówi nadto, że on – wojewoda – nigdy tego miasta ani Jego mieszkańców nie opuści i wytrwa z nimi do końca. Jak pisał Jerzy Janicki w Czkawce w rozdziale Ostatni wojewoda lwowski: Ponad pół wieku trwało przekonanie pośród tych, którzy słuchali radiowego wezwania wojewody, że słowa swego nie dotrzymał, o co zresztą nikt z mieszkańców pretensji nie wnosił, bo przestrzegał ich przed Niemcami, a przewidzieć nie mógł daty 17 września, która odmieniła gruntownie sens jego zapewnień.
  12. List ten znajduje się w zbiorach Instytutu Sikorskiego w Londynie. Pisał w nim Biłyk: Nie mogłem walczyć we Lwowie, gdyż zgodnie z wytycznymi Szefa Rządu opuściłem go w warunkach, które mogą słowa moje postawić w pozornej sprzeczności z tym czynem – dalsze moje życie zdaje się nie przedstawiać wartości dla Polski. Być internowanym do końca wojny nie chcę. Chcę ocalić honor. Po Polsce wszystkie moje myśli są przy Tobie, Marylu, Leszku, Basiu, Ewo i Jerzy. Żyjcie szczęśliwie, jeśli to będzie możliwe. Proszę, aby te moje słowa były rozgłoszone, aby nietkniętym został mój honor. Przede wszystkim niech otrzyma o tym wiadomość Wódz Naczelny Śmigły-Rydz, gen. Składkowski i moje miasto Lwów. Podpisano: Alfred Biłyk – wojewoda lwowski. Munkacz 19.IX.1939. W dokumentach Instytutu Sikorskiego zachował się drugi jeszcze dokument, skierowany do władz węgierskich. Oto ostatnie słowa wojewody: Do Władz węgierskich, Munkacz. 1. Powód mojej śmierci jest wskazany w załączonym liście do Poselstwa Polskiego w Budapeszcie
    2. List niniejszy upraszam przetłomaczyć i podać do wiadomości w prasie miejscowej i zagranicznej.
    3. Tysiąc dolarów w złocie i pięćset dolarów papierowych proszę przekazać p. woj. St. Jareckiemu (znajduje się w drodze między Korosmezi a Munkaczem).
    4. Resztę pieniędzy w złocie, banknotach (polskie, amerykańskie, rumuńskie) i moją własność, którą posiadam z sobą, zapisuję szoferowi Kazimierzowi Jasnukowi (znajduje się w Munkaczu i zamelduje się w hotelu). Z tego ma on pomóc moim urzędnikom w razie, gdyby ich spotkał, a w wypadku spotkania mojej rodziny proszę resztę tejże przekazać i zależnie od możliwości obu stron, pozostać razem.
    5. Najpierw jednak należy zapłacić z tych pieniędzy rachunek w hotelu i wszystkie koszty z pogrzebem włącznie, 5 (słownie pięć) dolarów przeznaczam jako napiwek w hotelu. Również proszę o tych 1500 dolarach, które woj. Jarecki ma otrzymać, dać wzmiankę w prasie, ponieważ pieniądze te otrzymałem w zaufaniu i chcę, aby wszyscy wiedzieli, że je oddałem.
    6. Wszystkie dokumenty i papiery proszę przekazać Posłowi Polskiemu w Budapeszcie. Są to ważne dokumenty osobiste (2 w teczkach, które tenże ma przekazać notariuszowi) i moje sprawozdania urzędowe.
    Munkacz, 19.9.1939 – Alfred Biłyk s.k. wojewoda lwowski.
    (Za: Jerzy Janicki Ostatni wojewoda lwowski)
  13. Odznaczenia P. Prezydenta za zasługi na polu organizacji obrony przeciwlotniczej. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 185 z 18 sierpnia 1938. 
  14. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 22.

Bibliografia[edytuj]

  • Oświadczenie nowego wojewody tarnopolskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 159 z 15 lipca 1936. 
  • Jerzy Janicki Czkawka, rozdział Ostatni wojewoda lwowski wyd. Iskry, 2000, ISBN 83-207-1662-4, wersja elektroniczna http://www.lwow.com.pl/bilyk.html
  • Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 122, 410.
  • Karol Dziuda, Śmierć Alfreda Biłyka, ostatniego wojewody lwowskiego.[w:] „Wrzesień 1939. W 70. rocznicę wybuchu II wojny światowej”. Jednodniówka, 17 IX 2009 r., Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, ss. 9-10.
  • „Łódż w Ilustracji” (dod. do „Kuriera Łódzkiego”): – nr 45 z 1 XI 1930, s. 1 (na uroczystości poświęcenia sztandaru oddz. łódzkiego Legii Inwalidów Wojsk Polskich (26.10.1930), – nr 46, z 18 XI 1934, s. 6 (zdjęcie portretowe)
  • Życiorys wojewody Alfreda Biłyka. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 85 z 16 kwietnia 1937.