Algieria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية
Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna
Flaga Algierii
Godło Algierii
Flaga Algierii Godło Algierii
Dewiza: (arab.) من الشعب و للشعب
(Z ludu i dla ludu)
Hymn: Kassaman
Położenie Algierii
Język urzędowy arabski
Stolica Algier
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Abd al-Aziz Buteflika
Szef rządu premier Abd al-Malik Sallal
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
10. na świecie
2 381 741[a] km²
~0%
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
36. na świecie
38 700 000[1]
16 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

206,1 mld[2] USD
5438[2] USD
PKB (PSN) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

285,5 mld[2] USD
7534[2] USD
Jednostka monetarna dinar algierski (DZD)
Niepodległość od Francji
5 lipca 1962
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +1 (cały rok)
Kod ISO 3166 DZ
Domena internetowa .dz
Kod samochodowy DZ
Kod samolotowy 7T
Kod telefoniczny +213
Mapa Algierii
Pustynia Sahara na terenie Algierii
Algieria – ruiny łuku triumfalnego w Timgad
Moul N'Aga w Akakusie w południowo-zachodniej części Algierii

Algieria (arab. الجزائر, trl. Al-Jazā’ir, trb. Al-Dżaza'ir), Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna (arab. الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية, trl. Al-Jumhūriyyah al-Jazā’iriyyah ad-Dīmuqrāţiyyah ash‑Sha‘biyyah, trb. Al-Dżumhurijja al-Dżaza'irijja ad-Dimukratijja asz-Szabijja) – 10. co do wielkości państwo świata (największe w Afryce), położone w Afryce północnej nad Morzem Śródziemnym. Członek Unii Afrykańskiej. Znaczną część obszaru Algierii zajmują wchodzące w skład Sahary pustynie oraz półpustynie.

Ustrój polityczny[edytuj]

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Algierii.

Algieria zgodnie z konstytucją z 19 listopada 1976 (wielokrotnie nowelizowaną) jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych. Prezydent mianuje premiera, który stoi na czele rządu. Dwuizbowy parlament składa się z izby niższej – Narodowego Zgromadzenia Ludowego oraz izby wyższej – Rady Narodu.

Stolica: Algier 1,6 mln mieszkańców (zespół miejski 3,8 mln)

Podział administracyjny[edytuj]

Algieria jest podzielona na 48 wilajetów.

Geografia[edytuj]

Algieria leży w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym, między Marokiem, Libią i Tunezją.

Położenie: 28° 00 N, 3° 00 E

Powierzchnia całkowita: 2 381 740 km² (powierzchnia wód śródlądowych pomijalna).

Granice lądowe: 6343 km, w tym z poszczególnymi państwami:

Linia brzegowa: 998 km

Morskie długości:

  • powierzchnia połowów: 32-52 mil morskich
  • wody należące do kraju: 12 mil morskich
 Osobny artykuł: Geografia Algierii.

Historia[edytuj]

Terytorium współczesnej Algierii w starożytności zamieszkiwały ludu berberyjskie. Od XII wieku p.n.e na wybrzeżach kraju powstały fenickie osady handlowe, które od IX wieku p.n.e. należały do Kartaginy. W III wieku p.n.e. w głębi kraju utworzone zostało państwo Numidii, dołączone w I wieku p.n.e. do Imperium Rzymskiego. W okresie rządów rzymskich kraj stał się jednym ze spichlerzy imperium, dzięki czemu nastąpił szybki rozwój kulturalny i gospodarczy ziem. W V wieku n.e. wybrzeże Algierii zajęli Wandalowie, w 533 roku Bizancjum, z kolei w drugiej połowie VII wieku Arabowie. Arabowie przeprowadzili w kraju proces islamizacji i arabizacji miejscowych ludów berberyjskich. W ciągu średniowiecza tereny często zmieniały władców. Wybrzeża były opanowane przez piratów berberyjskich. U schyłku XV wieku licznie osiedlili się tu muzułmańscy uchodźcy z Hiszpanii, zasilili oni osady pirackie. Częste eskapady piratów na tereny Hiszpanii i hiszpańskie okręty, doprowadziły do zajęcia przez Hiszpanów portu w Oranie w 1509 roku (kontrolowała go do 1708) a w 1510 Algieru. Zagrożeni ekspansją hiszpańską piraci zwrócili się o pomoc do Imperium Ottomańskiego w roku 1519 przyjęli zwierzchnictwo tureckie. Obecna Algieria została włączona w skład Imperium Otomańskiego pod arabską nazwą Al-Dżazair. Od początku XVIII wieku władzę przejmowali lokalni władcy[3].

W 1830 roku Algier został zdobyty przez Francję. W kolejnych latach prowadzili systematyczny podbój kraju, spotykając się z oporem algierskich plemion. Wnętrze Algierii siły francuskie opanowały po 1847 roku wraz z rozbiciem wojsk emira Abd al-Kadira. Rząd francuski przyznał Algierii status osadniczego terytorium zamorskiego Francji i od lat 40. XIX wieku prowadził akcję osadniczą. Przeciwko kolonizacji kraju występowała miejscowa ludność, która kilkukrotnie (między innymi w latach 1857, 1864-6, 1870-71) organizowała antyfrancuskie powstania. W 1881 roku Francuzi nadali Algierii kodeks tubylczy. Kodeks zabrał lokalnej ludności możliwość przynależności do partii politycznych czy związków zawodowych. Część represyjnych praw zniesiono po I wojny światowej. W okresie dwudziestolecia międzywojennego powstały pierwsze partie algierskie nawołujące do obrony interesu narodowego[3].

W trakcie trwania II wojny światowej Algieria stałą się terenem walk aliantów z silami rządu Vichy. Po zakończeniu wojny, pośród Algierczyków nasiliły się tendencje antykolonialne. W 1946 roku powstał Komitet Rewolucyjny Jedności i Akcji, który 1947 wyłonił konspiracyjną Organizację Specjalną. Na bazie Organizacji Specjalnej powstał Ruch na Rzecz Triumfu Wolności Demokratycznych[3][4]. W 1954 roku Ruch na Rzecz Triumfu Wolności Demokratycznych zorganizował antyfrancuskie powstanie i przekształcił się we Front Wyzwolenia Narodowego. Powstanie objęło cały kraj. Francuzi w trakcie powstania wprowadzili w kolonii system rządów terroru i odpowiedzialności zbiorowej wobec cywilów. Powszechne stały się tortury, ekspedycje karne i pacyfikacje[4][5]. W 1958 roku w Kairze utworzony został Tymczasowy Rząd Republiki Algierskiej. W 1962 roku przedstawiciele Frontu Wyzwolenia Narodowego i rządu Francji podpisali układ w Évian-les-Bains na mocy którego proklamowano niepodległość republiki[3][4].

U progu niepodległości kraju nasiliły się zamachy terrorystyczne podejmowane przez Organizację Tajnej Armii skupiającą pozostałych w kraju francuskich osadników. Terroryzm i jego reakcja ze strony władz spowodowały masowy exodus ludności francuskiej z kraju, do połowy 1962 roku Algierię opuściło 80% osadnikówi[3]. W 1963 roku przyjęta została pierwsza konstytucja algierska. Premierem i pierwszym prezydentem republiki został Ahmad Ben Bella. W październiku 1963 roku suwerenność Algierii zostało zakwestionowana przez Maroko w trakcie tzw. wojny piaskowej w której siły algierskie pokonały wojska marokańskie[6]. W 1964 roku w Algierskiej Karcie Narodowej nakreślony został socjalistyczny program rozwoju państwa, w którym monopartyjne rządy objął Front Wyzwolenia Narodowego. W 1965 roku odbył się zamach stanu z Huari Bumedienem na czele. Bumedien w trakcie rządów przeprowadził reformę rolną i nacjonalizację części sektorów przemysłu[3].

Po śmierci Bumediena urząd prezydenta w 1979 roku objął Szadli Bendżedid. Nowa, demokratyczna konstytucja, uchwalona w 1989, spowodowała chaos polityczny. Duże poparcie społeczne uzyskał islamistyczny Islamski Front Ocalenia, który w 1990 wygrywa wybory komunalne i regionalne. Po wygranej pierwszej turze wyborów parlamentarnych w 1991 doszło do reakcji wojska i zwolenników państwa laickiego: Islamski Front Ocalenia został zdelegalizowany, a wybory unieważnione. W latach 90. XX wieku trwała wojna domowa. W styczniu 2000 rozwiązała się Islamska Armia Ocalenia, zbrojne skrzydło Islamskiego Frontu Ocalenia (FIS), a wielu jej bojowników poddało się w zamian za amnestię[3]. W XXI wieku Algieria znalazła się w czołówce najlepiej rozwiniętych państw kontynentu[7]. Na przełomie 2010 i 2011 doszło do ogólnokrajowych protestów[3].

Gospodarka[edytuj]

Kraj znajduje się w czołówce najsilniejszych państw kontynentu. Algieria należy do eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego wydobywanych na Saharze i transportowanych rurociągami do portów: Arziw, Dżidżili i Bidżaja. Ponadto wydobycie fosforytów, cynku, ołowiu, miedzi, węgla kamiennego, soli kamiennej, gipsu, rtęci (4. miejsce na świecie w wydobyciu), uranu i rud żelaza, Elektrownie opalane ropą i gazem ziemnym. Przemysł rafineryjny, środków transportu, metalowy, elektroniczny, cementowy i chemiczny; rzemiosło.

 Osobny artykuł: Rolnictwo w Algierii.

Uprawa zbóż, oliwek, winorośli, pomarańczy, mandarynek i pomidorów. Hodowla owiec, kóz, wielbłądów, bydła; rybołówstwo. Transport samochodowy i kolejowy; żegluga kabotażowa. Handel z Francją, Włochami, Niemcami, USA, Hiszpanią.

  • PKB 7333 USD na osobę (2011)
  • bezrobocie: 10% (2011)
  • 23% ludności poniżej poziomu ubóstwa.
  • na osobę przypada 713 kilowatogodzin
  • 114 telefonów na 1000 osób
  • 16 użytkowników Internetu na 1000 osób.
  • 1000 osób na 1 lekarza
  • 513 osób na łóżko szpitalne

Ludność[edytuj]

Podobnie do Maroka ludność Algierii w większości ma mieszane arabsko-berberyjskie pochodzenie, przy czym w przeważającej większości uważa się za Arabów.

Wyraźnie osobnym narodem są berberyjscy Kabylowie posiadający własny język i odrębne zwyczaje, którzy zamieszkują głównie północno-wschodni region kraju zwany Kabylią, gdzie są w większości. Liczebność Kabylów w Algierii ocenia się pomiędzy 3 000 000 a 6 000 000 osób. Występują wśród nich tendencje do żądania autonomii, w szczególności językowej, które dotychczas zwalczane były przez władze algierskie.

Na obszarach pustyń i oaz w środkowej i południowej części kraju występują także inne grupy posługujące się językami berberyjskimi, w tym Tuaregowie.

  • największe miasta według liczby ludności (dane szacunkowe z 2009[8]):
  • przyrost naturalny: 1,19% (2009)
  • śmiertelność niemowląt: 27,73 na 1000 żywych narodzin
  • średnia długość życia: 74 lata
  • analfabetyzm: 30%

W 2012 roku Algieria liczyła 36.486000 mieszkańców, w skład których wchodzili[9]:

Religia[edytuj]

 Osobny artykuł: Chrześcijaństwo w Algierii.
 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Algierii.

Źródło: Encyklopedia „Religions of the World“, 2010[10].

Siły zbrojne[edytuj]

Mapa lokalizacyjna Algierii
Adrar
Adrar
Ajn Amnas
Ajn Amnas
Ajn Salih
Ajn Salih
Al-Kulaja
Al-Kulaja
Al-Wadi
Al-Wadi
Algier
Algier
Annaba
Annaba
Baszszar
Baszszar
Batina
Batina
Biskira
Biskira
Bordż Mochtar
Bordż Mochtar
Tibissa
Tibissa
Dżanat
Dżanat
Dżidżili
Dżidżili
Dżilfa
Dżilfa
Ghardaja
Ghardaja
Gharis
Gharis
Illizi
Illizi
Konstantyna
Konstantyna
As-Sanija
As-Sanija
Hasi Masud
Hasi Masud
Satif
Satif
Bidżaja
Bidżaja
Szalif
Szalif
Tamanrasset
Tamanrasset
Tijarat
Tijarat
Tilimsan
Tilimsan
Timimun
Timimun
Tinduf
Tinduf
Tukkurt
Tukkurt
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Algierii

Algieria dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: siłami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[11]. Uzbrojenie sił lądowych Algierii składało się w 2014 z: 1050 czołgów, 1748 opancerzonych pojazdów bojowych, 180 dział samobieżnych, 148 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych oraz 300 zestawów artylerii holowanej[11]. Marynarka wojenna Algierii dysponowała w 2014: 12 korwetami, 6 okrętami podwodnymi oraz trzema fregatami[11].

Wojska algierskie w 2014 roku liczyły 512 tys. żołnierzy służby czynnej oraz 400 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) algierskie siły zbrojne stanowią 31. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 10,6 mld dolarów (USD)[11].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

Przypisy

  1. Stan na 1 stycznia 2014 roku. Office National des Statistiques: Démographie (fr.). [dostęp 12-04-2014].
  2. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. a b c d e f g h Algieria. Historia. (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  4. a b c algierska wojna narodowowyzwoleńcza 1954–62 (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  5. Karol Kasza: Spirala przemocy - wojna o niepodległość Algierii (pol.). polskieradio.pl.
  6. Ottaway, David (1970), Algeria: The Politics of a Socialist Revolution, s.166, Berkeley, California: University of California Press, ISBN 9780520016552
  7. Bank Światowy
  8. World Gazetteer – Algeria. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-28)].
  9. Joshua Project
  10. Algeria. Religions of the World; s. 75. [dostęp 2014-03-20].
  11. a b c d Algeria (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-19].

Bibliografia[edytuj]

  • Eligiusz Dworaczyński (red.): Algieria : badania 1987-1988. Wykopaliska archeologiczne-Algieria. Materiały Pracowni Archeologiczno-Konserwatorskiej. Kraków Biblioteka Międzynarodowego Centrum Kultury. Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska PKZ 1988
  • Barska Anna: Konflikt kulturowy w społeczeństwie algierskim w drugiej połowie XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego 1998
  • Dobosiewicz Zbigniew: Algieria dnia dzisiejszego, Wydawnictwo Wiedza Powszechna Warszawa 1971
  • Égretaud Marcel: Algieria, Wydawnictwo Książka i Wiedza Warszawa 1958
  • Frazik Józef Tomasz: Arabska architektura Tunezji, Algierii, Maroka oraz mauretańskiej Hiszpanii, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej 1993
  • Jałowiecki Bohdan: Procesy rozwoju społecznego współczesnej Algierii, Państwowe Wydawnictwa Naukowe Warszawa 1978
  • Kasznik-Christian Aleksandra: Między Francją a Algierią, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1977
  • Kasznik-Christian Aleksandra: Algieria, Wydawnictwo TRIO Warszawa 2006
  • Kasznik-Christian Aleksandra: Wojna algierska 1954-1962, Wydawnictwo Ibidem Łódź 2001
  • Krasicki Ignacy: Współczesna Algieria, Krajowa Agencja Wydawnicza Warszawa 1978
  • Matosek Stanisław: Algieria, Wydawnictwo Książka i Wiedza Warszawa 1976
  • Nostitz-Jackowska Anna: Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna, Krajowa Agencja Wydawnicza Warszawa 1979
  • Rekłajtis Elżbieta: Rozwój szkolnictwa w Algierii, Państwowe Wydawnictwa Naukowe Warszawa 1968
  • Rostafiński Józef: Świat i ludzie Algieru, nakł. Księgarni G. Gebethnera i Sp. Kraków 1896
  • Roy Jules: Wojna w Algierii, Wydawnictwo Książka i Wiedza Warszawa 1961
  • Szafar Tadeusz: Algierii droga do niepodległości, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych Warszawa 1972

Linki zewnętrzne[edytuj]