Alice in Chains

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy amerykańskiej grupy muzycznej. Zobacz też: album o tym tytule.
Alice in Chains
Alice In Chains.jpg
Alice in Chains podczas koncertu, 8 września 2007.
Rok założenia 1987
Pochodzenie Seattle, Waszyngton, USA
Gatunek metal alternatywny,
grunge, heavy metal,
rock alternatywny[1]
Aktywność 1987–2002, od 2005
Wytwórnia płytowa Columbia, Virgin/EMI, Capitol
Powiązania Sleze, Alice N' Chains
Ozzy Osbourne, Mad Season, Class of '99, Comes with the Fall, Spys4Darwin
Obecni członkowie
William DuVall
Jerry Cantrell
Mike Inez
Sean Kinney
Byli członkowie
Layne Staley (nie żyje)
Mike Starr (nie żyje)
Strona internetowa

Alice in Chainsamerykańska grupa muzyczna utworzona w roku 1987 z inicjatywy wokalisty Layne’a Staleya oraz gitarzysty Jerry’ego Cantrella[2]. Jest kolejnym zespołem wywodzącym się z Seattle, który osiągnął sukces komercyjny. Grupa bardzo często zaliczana jest do tzw. Wielkiej Czwórki z Seattle, obok zespołów Nirvana, Pearl Jam oraz Soundgarden[3]. Muzyka stworzona przez Alice in Chains jest mroczna i ciężka, lecz bardzo melodyjna. Odznacza się różnorodnością brzmienia, sprawiającą, że zespół trudno jest przypisać do konkretnego gatunku. Grupa powszechnie identyfikowana jest z nurtem grunge, lecz czerpiąca inspirację z szeroko pojętej muzyki metalowej lat 70. Zawiera w sobie elementy ciężkich metalowych riffów spod znaku Black Sabbath oraz melodyjnego hard rocka budzącego skojarzenia z dokonaniami Led Zeppelin[4], przeplatanego łagodniejszymi i utrzymanymi w stylistyce muzyki akustycznej kompozycjami. Charakterystyczną cechą zespołu są rozbudowane aranżacyjnie utwory oraz odrębny styl wokalny, który często zawiera zharmonizowane partie wokalne[1].

Grupa zdobyła międzynarodową sławę za sprawą albumu Dirt oraz pierwszego singla promującego płytę, „Would?” (1992) stając się przy tym jednym z popularniejszych przedstawicieli muzyki rockowej lat 90. Łączny nakład sprzedanych albumów wynosi ponad 25 milionów na całym świecie[5], z czego 14 w samych Stanach Zjednoczonych[5][6]. Wydawnictwa Jar of Flies oraz Alice in Chains osiągnęły najwyższą pozycję zestawienia Billboard 200[7][8]. Minialbum Jar of Flies był pierwszym w historii albumem wydanym w formacie EP, który zajął 1. miejsce na liście Billboard 200[9]. Zespół uzyskał także dziewięć nominacji do nagrody Grammy[10].

Grupa nigdy oficjalnie nie została rozwiązana, lecz z powodu śmierci wokalisty Layne’a Staleya w kwietniu 2002[11], zespół zawiesił działalność. Reaktywacja nastąpiła w roku 2005, a od 2006 kwartet występuje z nowym wokalistą Williamem DuVallem[12].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pomysłodawcą nazwy Alice in Chains jest Russ Klatt, wokalista występujący wówczas w zespole Slaughterhouse Five[13][14]. W 1986 podczas jednej z rozmów z gitarzystą grupy Sleze Johnnym Bacolasem, który szukał nazwy dla nowej grupy, Klatt zasugerował mu dwie propozycje – Alice in Wonderland oraz Alice in Chains. „Rozmawialiśmy między innymi o zmianie nazwy dla zespołu. Nagle padło stwierdzenie – Alice in Wonderland? Co o tym sądzisz? Może być? Być może...Alice in Chains?” – wspominał Bacolas[13]. Druga z nazw bardzo spodobała się muzykowi, który następnego dnia poinformował o tym kolegów z zespołu. Jedynym problemem był fakt, iż nazwa bardzo mocno kojarzyła się z niewolnictwem kobiet. „Pamiętam jak Layne przyszedł i poinformował mnie, że wraz z kolegami zmieniają nazwę na Alice N' Chains. Nie byłam z tego faktu zadowolona. Zaczęłam mu tłumaczyć, że nazwa ta będzie się mocno kojarzyć ze zniewoleniem kobiet. Po raz pierwszy w życiu, nie miałam z nim kontaktu przez około dwa tygodnie, ponieważ byłam zaniepokojona i urażona – wspominała matka wokalisty Nancy McCallum[15]. W konsekwencji muzycy zdecydowali się na dodanie apostrofu, dzięki czemu nazwę grupy Alice N' Chains w tłumaczeniu można rozumieć jako „Alicja i łańcuchy”[13].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wczesny okres (1984–1989)[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sleze.
 Osobny artykuł: Alice N' Chains.
Johnny Bacolas podczas koncertu grupy Sleze, 26 stycznia 1984

W roku 1984 uczniowie Shorewood High School Johnny Bacolas, Zoli Semanate, Byron Hansen oraz James Bergstrom utworzyli grupę muzyczną Sleze[16][17][18]. Na stanowisko wokalisty został przyjęty uczeń Meadowdale High School Layne Staley[17], który zgłosił się na przesłuchanie za namową swojego przyrodniego brata Kena Elmera[14][19]. Po uformowaniu się składu, zespół rozpoczął pierwsze próby w garażu Bacolasa, grając własne interpretacje utworów z repertuaru Armored Saint, Mötley Crüe oraz W.A.S.P.[19]. Matka muzyka, która była gorliwą chrześcijanką, nie akceptowała stylu ubierania się kolegów z zespołu. „Miałem pentagram na kurtce, więc zwykle musiałem zakradać się na próby” – wspominał Staley[20]. W przeciągu dwóch lat działalności, skład zespołu wielokrotnie ulegał roszadom personalnym. W roku 1986 do zespołu dołączył gitarzysta Nick Pollock, a grupa została przekształcona w Alice N' Chains[13]. Kwartet prezentował wówczas styl muzyczny określony przez Staleya w jednym z wywiadów jako mieszankę glam i thrash metalu[21]. Na scenie członkowie zespołu występowali zwykle z makijażem na twarzy, w apaszkach, bransoletkach oraz spodniach z lycry[22]. Muzyka prezentowana przez grupę, inspirowana była w dużej mierze dokonaniami zespołów Duran Duran, Mötley Crüe oraz Poison[22]. Najbardziej znanym utworem początkującej grupy okazała się, nagrana na przełomie jesieni i zimy 1986, kompozycja „Queen of the Rodeo” autorstwa Staleya oraz Jetta Silvera[23][24], która rok później została spopularyzowana przez Alice in Chains. „Ten utwór w okresie, kiedy zaczynaliśmy grać ze sobą, był bardzo popularny. Pamiętam jak ludzie na koncertach czekali właśnie na niego” – komentował Cantrell[25].

W czasie swojej dwunastomiesięcznej aktywności, grupa zarejestrowała dwa albumy demo. Pierwszy z nich został nagrany w 1986 w London Bridge Studio w Seattle. Producentem został Timothy „Tim” Branom. Materiał został zmiksowany w Triad Studios w miejscowości Redmond w stanie Waszyngton. Inżynierem dźwięku został Peter Barnes[26]. Koszty związane z nagraniem albumu wyniosły łącznie 1600 dolarów. Drugi album został zarejestrowany w styczniu 1987 w domowym studiu PC Ring. Materiał ukazał się w limitowanej ilości 100 sztuk[21]. Tym razem procesem produkcji zajął się sam zespół. Podczas koncertów, grupa bardzo często wykonywała covery z repertuaru takich zespołów jak Armored Saint oraz Slayer[17][27]. Jeszcze w tym samym roku, projekt muzyczny został oficjalnie rozwiązany. Gitarzysta Nick Pollock wraz z Jamesem Bergstromem dołączyli do funkowego zespołu Society, który po dziewięciu miesiącach uległ rozwiązaniu[28]. Pollock wraz z członkami zespołu Mistrust, w roku 1989 utworzył grupę My Sister's Machine[29][30]. Perkusista James Bergstrom dołączył w 1990 do nowo powstałej grupy Second Coming, prezentującej muzykę z pogranicza szeroko pojętego rocka oraz industrial dance[31]. Dwa lata później do zespołu dołączył także Johnny Bacolas[31]. W międzyczasie Staley zarządzał kompleksem sali prób o nazwie Music Bank, który mieścił się koło mostu Ballad Bridge, w której po opuszczeniu domu mieszkał[32]. Składał się on z 60 sal i był otwarty 24 godziny na dobę[33]. Pełnił lokalnie istotną funkcję rozwoju artystycznego dla początkujących muzyków.

W roku 1987 Nick Pollock poznał ze sobą Staleya i gitarzystę Jerry’ego Cantrella podczas jednej z odbywających się imprez na terenie północnego Seattle[34]. Cantrell, który przyjechał z rodzinnej Tacomy, udzielał się wówczas w założonym przez siebie rok wcześniej amatorskim zespole Diamond Lie[13][35]. Trzon zespołu stanowili ponadto wokalista Scott Damen, basista Matt Muasau oraz perkusista Bobby Nesbitt[36]. Grupa miała na swoim koncie nagrane trzy utwory – „Chained Love”, „By Your Side” oraz „Where Would We Be (Without rock and roll)”, które zostały zarejestrowane późnym latem 1986[37]. Do grupy dołączył także basista Mike Starr, udzielający się dotychczas w glam metalowym zespole Gypsy Rose[38][39]. Cantrell: „Graliśmy tam razem przez chwilę, ale nas wykopali, bo nie mieliśmy dobrego sprzętu”[38]. Gitarzysta zamieszkał w kompleksie Music Bank. Po obejrzeniu koncertu Alice N' Chains w Tacoma Little Theater, który odbył się 1 maja 1987, Cantrell z propozycją objęcia funkcji wokalisty zwrócił się do Staleya, który w międzyczasie dołączył do efemerycznej grupy muzycznej prezentującej muzykę z pogranicza industrial i funk.

Most Ballad Bridge w Seattle, przy którym w latach 80. znajdował się kompleks sali prób Music Bank

Wiedziałem, że ten głos należy do kolesia, z którym chcę grać. Brzmiał jak 150-kilogramowy harleyowiec, a nie jak chudy mały Layne[4].

— Jerry Cantrell

Wokalista zgodził się dołączyć do formacji Cantrella, pod warunkiem, że ten wystąpi w roli sidemana w jego zespole[21]. Ostatecznie projekt, w którym udzielał się Staley rozpadł się w niedługim czasie. Muzyk objął stanowisko wokalisty w nowo uformowanym zespole Cantrella. Skład grupy został uzupełniony o perkusistę Seana Kinneya. „Sześć miesięcy później zadzwonił do mnie Jerry i powiedział, że Layne się zgodził. Więc przyszedłem na spotkanie do Music Bank. Na miejscu okazało się, że moja ówczesna dziewczyna była siostrą Mike’a Starra (...) Wypiliśmy kilka drinków i zaczęliśmy wspólne granie” – komentował Kinney[40]. Występując razem w jednym zespole, muzycy często używali różnych nazw (Alice N' Chainz, Diamond Lie, Mothra and Fuck, The Fuck). Po kilkunastu występach, w końcu przyjęli nazwę Alice in Chains. Staley: „Zaczerpnąłem ją z side projectu mojej dawnej grupy. Zamierzaliśmy ubierać się jak laski i grać dla żartów heavy metal”[4][21].

W składzie Staley (śpiew), Cantrell (gitara), Starr (gitara basowa) oraz Kinney (perkusja), grupa z dużym powodzeniem zaczęła grać w klubach położonych na północno-zachodnim wybrzeżu[4][41]. Początkowo zespół występował z krótkim repertuarem liczącym nieco ponad 15-20 minut, lecz z czasem grupa zaczęła otrzymywać oferty gry setlisty składającej się z 45 minut[41]. Jedynym członkiem w zespole, który nie miał ukończonych 21 lat był Staley. Z tego względu wokalista często był zmuszony do czekania przed klubem, aż zespół wejdzie na scenę. Po zakończeniu występu, jako pierwszy musiał opuszczać lokal[41]. Kwartet grał klubowe koncerty głównie w rejonie jak i samym Seattle. Jeszcze w 1987 grupa postanowiła definitywnie występować pod nazwą Alice in Chains[21], choć na plakatach koncertowych, zespół często podpisywany był pod nazwą Diamond Lie[22]. Kwartet w owym czasie, częstokrotnie określany był przez lokalne media mianem „Kindergarden”, ze względu na duże podobieństwo brzmieniowe i sceniczne do Soundgarden[42][43]. Cantrell w jednej z wypowiedzi przyznał, że w początkowej fazie działalności Alice in Chains, Soundgarden był zespołem „bardzo inspirującym”[44].

W roku 1988 miejscowy promotor nagrań Randy Hauser, dowiedział się o zespole podczas jednego z koncertów. Wraz z Kenem Deansem umożliwił on grupie profesjonalne nagranie albumu demo[41][45]. „W Music Bank zobaczyłem występ zespołu o nazwie Diamond Lie. Pokój był tak mały, że muzycy ledwo się w nim mieścili, a ich wokalista musiał śpiewać w korytarzu, bo po prostu nie było miejsca. To była szorstka sytuacja, ale byłem bardzo pod wrażeniem wokalisty. Jego głosu” – wyznał Nick Terzo, który obserwował zespół podczas pierwszych prób[45]. Nagrania początkowo miały odbyć się w kompleksie Music Bank, lecz na jeden dzień przed planowanym rozpoczęciem, studio zostało zamknięte przez policję w związku z handlem marihuaną[21]. Był to największy handel tego typu w historii miasta. Ostatecznie nagrania zrealizowano w pomieszczeniu Treehouse, które było zaadaptowane na studio nagrań. Tam zespół zarejestrował materiał składający się z ośmiu kompozycji, w tym cover utworu Davida Bowiego – „Suffragette City”[46], pochodzący z wydanego w roku 1972 albumu The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars. „Zapłaciłem za demo, które zrobiliśmy w domku na drzewie na zboczu góry – to nie żart. Pożyczyliśmy vana od lokalnego zespołu Coffin Break i nagraliśmy to pieprzone demo na szczycie tej góry w domku na drzewie w Issaquah. Po drodze straciliśmy cały nasz sprzęt, bo tylne drzwi się otworzyły. Ale nagraliśmy to” – wspominał proces nagrań Cantrell[47]. Materiał ukazał się niezależnie pod nazwą The Treehouse Tapes[48]. Od kwietnia do czerwca 1989 grupa pracowała w studiu w Seattle nad materiałem na drugi album demo[49]. Ukazał się on w formie bootlega pod nazwą Sweet Alice. Produkcją oraz dystrybucją zajął się sam zespół[49]. Demo trafiło do Kena Deansa, który następnie zwrócił się do managerów muzycznych Kelly Curtis i Susan Silver (kierowały one w tym czasie między innym Soundgarden[41]) z propozycją objęcia funkcji zarządzania zespołem. „Ken zapytał Kelly i mnie, czy chcemy z nimi pracować (...) Bardzo podobała mi się taśma, którą nagrali. Kochałam ich osobowości – to byli jedni z najbardziej zabawnych ludzi jakich spotkałam w swoim życiu (...) Więc, kiedy Ken stwierdził, że nie da rady się nimi zająć, od razu wyraziłam zgodę” – wspominała Susan Silver[50]. Materiał wywarł pozytywne wrażenie i został przekazany wytwórni Columbia. Przedstawiciel Nick Terzo umówił grupę z prezesem wytwórni Donem Iennerem. „Wielu myślało, że wybrałem najgorzej z całego grona, ale dla mnie byli niczym nieoszlifowany diament” – wspominał Terzo[51]. Na podstawie przesłuchanego dema (które zespół sprzedawał na własnych koncertach), został podpisany kontrakt z wytwórnią 11 września 1989[52]. Sprawami zarządzania zajęły się wspomniane Kelly Curtis i Susan Silver[50]. 11 grudnia zespół wystąpił na uczelni Washington State University w miejscowości Pullman, grając dla około 450 osób[52]. Była to jedyna taka impreza, podczas której władze uczelni udostępniły salę CUB Ballroom[52].

Facelift oraz Sap (1990–1992)[edytuj | edytuj kod]

Layne Staley podczas koncertu, 27 listopada 1992

Dzięki licznym koncertom oraz pierwszej trasie koncertowej 1989-1990 United States Tour, zespół stał się jednym z ważniejszych wykonawców wytwórni. W grudniu 1989 grupa rozpoczęła sesję nagraniową w London Bridge Studio, mającą na celu nagranie debiutanckiego albumu. Część nagrań zrealizowano także w Capitol Recording Studio na terenie Hollywood. Zespół był wspomagany przez producenta muzycznego Dave’a Jerdena[51], który miał na swoim koncie współpracę z takimi wykonawcami jak Armored Saint, Red Hot Chili Peppers czy The Rolling Stones[53]. W trakcie rejestracji, na przełomie lutego i marca, zespół wystąpił w roli supportu przed grupą Extreme w ramach trasy koncertowej Pornograffiti Tour[54]. Nagrania zostały zakończone w kwietniu 1990. Zanim nastąpiła premiera albumu, wytwórnia wydała w lipcu minialbum We Die Young. W skład wydawnictwa weszły trzy utwory – tytułowy „We Die Young”, „It Ain't Like That” oraz „Killing Yourself”. Ostatnia z kompozycji pochodziła ze starszych sesji nagraniowych z końca lat 80. Pierwszy z utworów stał się lokalnym przebojem w radiu KISW, prezentującym muzykę metalową, którym zarządzał Damon Stewart[55]. Minialbum był rozsyłany w formie darmowej do najbliższych sklepów muzycznych, gdzie właściciele otrzymywali zysk ze sprzedaży[4]. Miało to na celu promowanie zbliżającego się albumu, jak i samego zespołu.

Naprawdę nie miałem pojęcia, jak zabrzmimy w chwili rozpoczęcia nagrań. Zrobiliśmy wcześniej kilka demówek, które brzmiały czyściej, były bardziej przystępne. Myślę, że pomoc Dave’a, który pozwolił nam być sobą, doprowadziła do tego, że rezultat jest mroczny i ciężki. Tego pragnęliśmy, chociaż nie wiedzieliśmy, że w nas to tkwi[56].

— Layne Staley
Jerry Cantrell podczas koncertu, 27 listopada 1992

1 czerwca koncertem w Seattle, zespół rozpoczął oficjalne tournée Facelift Tour[54]. Premiera albumu zatytułowanego Facelift odbyła się 21 sierpnia 1990. Charakteryzował się on dość efektowną melodyjnością oraz harmonizacją partii wokalnych, okraszoną metalowymi riffami. Charakterystycznym stylem jaki zespół wypracował, było stworzenie utworów opartych na mrocznych dźwiękach gitarowych riffów i charakterystycznym śpiewie Staleya. W tekstach utworów Cantrell i Staley podjęli interesującą pod względem literackim próbę oddania zniechęcenia i frustracji całego pokolenia. Steve Huey z serwisu muzycznego AllMusic recenzując album napisał, że „Facelift to jedna z najważniejszych płyt stylu grunge oraz rock alternatywny”[57]. Jerry Cantrell stwierdził, że „album miał mieć ponurą aurę oraz być bezpośredni do panującej wówczas w Seattle atmosfery zadumy i stylu”[4]. W innym wywiadzie muzyk stwierdził, że zespół zajmuje się „brutalną rzeczywistością życia”[58]. W momencie wydania, album dotarł do 1. pozycji zestawienia Top Heatseekers oraz 42. pozycji listy Billboard 200[7]. Dzięki temu Facelift stał się pierwszym albumem wywodzącym się z nurtu grunge, który dotarł do pierwszej 50. zestawienia Billboard[59]. 12 listopada 1990 zespół wyruszył w trasę koncertową po Ameryce Północnej liczącą łącznie 22 koncerty, podczas, której występował jako support przed Iggy Popem w ramach trasy Brick By Brick Tour[54]. 22 grudnia grupa wystąpiła przed 1,500 tysięcznym audytorium zgromadzonym w Moore Theatre w Seattle ze specjalnie przygotowanym koncertem, który został całkowicie wyprzedany[41]. Materiał wyreżyserowany przez Josha Tafta ukazał się 30 lipca 1991 na kasecie VHS Live Facelift[59][60]. Podczas lutowych koncertów, zespół zaprosił grupę Pearl Jam (występującą wówczas pod nazwą Mookie Blaylock) do otwierania swoich koncertów[61]. Eddie Vedder odnosząc się do wspólnych występów, przyznał, że „interesującym było oglądać zespół, który potrafi zmieniać nastroje ludzi”[62]. W pierwszym półroczu od momentu wydania, album Facelift sprzedał się w ilości 40,000 kopii[63]. 1 marca 1991 na rynku ukazał się drugi singel promujący album – „Man in the Box”. Kompozycja została napisana przez Layne’a Staleya, który publicznie wyznał w wywiadzie telewizyjnym dla stacji Fuse TV, że w momencie pisania tekstu był pod wpływem narkotyków[64]. Singel dotarł do 18. pozycji zestawienia Mainstream Rock Songs[8], a sam teledysk bardzo często emitowany był w stacji muzycznej MTV[63], gdzie utrzymywał się na liście przez 16 tygodni[41]. Po tych wydarzeniach zainteresowanie zespołem znacznie wzrosło, a sam album w ciągu następnych sześciu tygodni sprzedał się w ilości 400,000 kopii[63]. Grupa kontynuując trasę, wyruszyła wraz z zespołem Megadeth w tournée Oxidation of the Nations Tour, składające się z 22 koncertów w Europie[65], które rozpoczęło się występem w holenderskim Isehal Aadschokdag 10 marca. W ramach trasy, zespół wystąpił między innymi na terenie Francji, Niemczech, Szwajcarii oraz Wielkiej Brytanii. Koncertem w Point Theatre w Dublinie 1 kwietnia, europejska część występów została zakończona.

Jerry Cantrell oraz Layne Staley podczas koncertu, 27 listopada 1992

16 maja grupa wzięła udział w amerykańskiej edycji tournée Clash of the Titans, gdzie wystąpiła w roli supportu przed zespołami Anthrax, Megadeth oraz Slayer. Trasa liczyła łącznie 49 koncertów i odbyła się w miastach Ameryki Północnej[65][66]. Podczas koncertu w Red Rocks Amphitheatre w Morrison 5 czerwca, zespół został obrzucony butelkami przez fanów grupy Slayer[63]. Jedna z nich, trafiła w zestaw perkusyjny Kinneya. Staley poirytowany zachowaniem zgromadzonej publiczności, przeskoczył barierki i zaczął odrzucać w stronę tłumu różne przedmioty znalezione na scenie. Po chwili, do wokalisty dołączyła reszta członków zespołu[62]. Basista grupy Anthrax Frank Bello wyznał w dokumencie muzycznym Get Thrashed, że często dochodziło również do słownych potyczek między Staleyem a nieprzychylną częścią publiczności[67]. „To była próba ognia. Nie było to łatwe, ale bywało nieraz zabawnie. Spędziliśmy wiele nocy grając, kiedy nad naszymi głowami latały różne przedmioty. Czasem bywało dość brutalnie. Ale to nie było w stanie nas zatrzymać” – relacjonował Cantrell[68]. Mimo tych incydentów, zespół zyskał sobie sympatię wielu fanów muzyki metalowej podczas trasy[68]. 16 sierpnia kwartet udał się w kolejne tournée, tym razem supportując grupę Van Halen w ramach For Unlawful Carnal Knowledge Tour[65]. 11 września album Facelift uzyskał certyfikat złotej płyty. Staley: „Pierwotnie zakładaliśmy, że album mógłby sprzedać się w nakładzie 100,000 kopii. To był nasz cel. Potem pomyśleliśmy, że wynik na poziomie 200,000 byłby już bardzo dużym osiągnięciem”[69]. Cantrell w podziękowaniu swoim nauczycielom ze szkoły średniej, wysłał, im kopię złotej płyty[70]. W trakcie trwania trasy z Van Halen, gitarzysta wybrał się wraz z bratem pod koniec listopada na polowanie. Przekonany, że listopad ma 31 dni, opuścił pierwszy grudniowy koncert[41]. Trasa Facelift Tour zakończyła się 29 stycznia 1992, w ramach której grupa zagrała łącznie 167 koncertów[71]. Album promowały jeszcze dwa single – „Bleed the Freak” oraz „Sea of Sorrow”. Ostatni z nich dotarł do 27. pozycji listy Mainstream Rock Songs[8]. Dzięki intensywnym trasom koncertowym podczas, których zespół wystąpił ponad 200-krotnie, grupa zaczęła zyskiwać atencję mediów głównego nurtu w Stanach oraz spotykać się z coraz bardziej pozytywnym przyjęciem ze strony publiczności. Staley: „Z początku po prostu patrzyli się na nas. Ale, im więcej się kręciliśmy i wracaliśmy do tych miast, tym lepsza była odpowiedź. Przy naszym trzecim lub czwartym tournée po USA czuliśmy, że robimy co trzeba”[55]. Redakcje magazynów RIP oraz Guitar for the Practicing Musician, uznały grupę najlepszym nowym zespołem roku 1991[72].

Jeszcze w trakcie trwania trasy For Unlawful Carnal Knowledge Tour, zespół rozpoczął pracę nad nagrywaniem materiału demo na drugi album studyjny. Materiał o roboczym tytule Dirt Demos wypełniło łącznie 10 kompozycji[26]. Kilka utworów, które zarejestrowano, grupa postanowiła wyselekcjonować i nagrać ponownie.

Gdy przygotowywaliśmy demo na drugą płytę, powstało trochę materiału który nam się bardzo podobał, lecz nie odzwierciedlał stylu zespołu. Mieliśmy świetną muzykę, którą szkoda było stracić, która pewnie nie trafiłaby na album. Postanowiliśmy wydać EP. Sami to zrobiliśmy, sami wyprodukowaliśmy[4].

— Jerry Cantrell
Jerry Cantrell podczas koncertu Alice in Chains, 27 listopada 1992

Nagrania rozpoczęły się 20 listopada 1991 w London Bridge Studio[73]. Podczas sesji, zarejestrowane zostały cztery utwory utrzymane w stylistyce muzyki akustycznej oraz rocka alternatywnego[63]. Zespół twierdził, że był to zamierzony zabieg. „Staraliśmy się pokazać, że nie jesteśmy tylko zespołem metalowym. Choć gramy metal, to czasami lubimy grać także inne gatunki muzyki” – oznajmił w jednym z wywiadów Cantrell[74].

Minialbum nazwano Sap. Jak mówi jedna z historii, powodem jego nagrania oraz nazwy, był sen jaki miał perkusista grupy Sean Kinney. Muzykowi przyśniło się, że zespół nagrał kilka utworów i zamieścił je na akustycznym minialbumie Sap. Następnego dnia perkusista opowiedział o tym pomyśle kolegom z zespołu i materiał został nagrany w przeciągu niespełna tygodnia[75]. Trzy kompozycje jakie znalazły się na wydawnictwie, pochodziły ze starszych sesji nagraniowych[4][76]. Minialbum został wydany 4 lutego 1992. Na płycie gościnnie wystąpili: wokalistka Ann Wilson z zespołu Heart, Chris Cornell oraz Mark Arm z grupy Mudhoney[77]. Produkcją zajęli się Dave Jerden oraz Rick Parashar[77]. Podczas nagrań zrodziła się supergrupa o nazwie Alice Mudgarden[78]. W skład formacji weszli wszyscy członkowie Alice in Chains, a także Cornell oraz Arm. Nazwa wzięła się z kontaminacji nazw Alice in Chains, Soundgarden oraz Mudhoney. Grupa nagrała jeden utwór – „Right Turn”, który znalazł się na wspomnianym minialbumie. Pierwotnie planowana była dłuższa współpraca pod szyldem Alice Mudgarden, jednak macierzyste zespoły muzyków wchodzących w skład grupy, zaczęły stawać się coraz bardziej popularne i ostatecznie zrezygnowano z kontynuowania wspólnych nagrań. W 1992 grupa pojawiła się w filmie Singles w reżyserii Camerona Crowe’a, gdzie wystąpiła w roli samych siebie w scenie podczas koncertu w klubie[79][80]. Do promocji filmu przyczynił się również utwór „Would?”, który trafił na ścieżkę dźwiękową do produkcji[81].

W tym samym roku grupa otrzymała swoją pierwszą nominację do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance za utwór „Man in the Box”. Zespół przegrał jednak rywalizację z Van Halen[82].

Dirt (1992–1993)[edytuj | edytuj kod]

Layne Staley oraz Jerry Cantrell podczas koncertu w Bostonie, w ramach trasy Down in Your Hole Tour, 27 listopada 1992

W lutym 1992 grupa rozpoczęła przygotowania do sesji nagraniowej do kolejnego albumu. Nowe kompozycje zostały w głównej mierze napisane w przerwie pomiędzy trasami koncertowymi[83]. Część z nich była także prezentowana już podczas występów w roku 1990[84]. Druga połowa materiału została skomponowana na miesiąc przed wejściem do studia[83]. Sesja nagraniowa odbyła się w Eldorado Recording Studios, London Bridge Studio oraz One on One Studios w Los Angeles[85]. Staley nie był zwolennikiem nagrywania w Los Angeles, gdyż uważał to miasto za zbyt „dekadenckie i śliskie”[69]. Zespół przebywał w jednej z dzielnic miasta Los Angeles – Oakwoods, kiedy na ulicach wybuchły największe zamieszki w historii kraju wywołane uniewinnieniem czterech policjantów, oskarżonych o pobicie czarnoskórego taksówkarza Rodneya Kinga. „Byliśmy właśnie w Studio City to Venice, kiedy wybuchły zamieszki. Zadzwoniliśmy do Toma Arayi ze Slayera i udaliśmy się do niego, aby przeczekać ten gorący okres. Nigdy tego nie zapomnę” – wyznał Cantrell[86]. Producentem ponownie został Dave Jerden[87]. W trakcie trwania sesji, często dochodziło do spięć między Staley’em a Jerdenem. Producent nie akceptował obecności wokalisty pod wpływem narkotyków. „Najwyraźniej się na mnie wściekł. Ale co jest moim zadaniem jako producenta? Zrobienie płyty. Nie dostaję pieniędzy za bycie przyjacielem Layne’a” – wspominał całą sytuację producent[4][88]. Również pozostali członkowie zespołu borykali się z różnego rodzaju uzależnieniami. Starr, podobnie jak Staley, był uzależniony od heroiny[88], Cantrell, aby zapobiec pogłębiającej się depresji po śmierci swojej matki Glorii oraz przyjaciela Andrew Wooda, zażywał przepisany przez lekarza alprazolam. Kinney borykał się z alkoholizmem[25]. Sesja nagraniowa została zakończona w maju. Procesem masteringu albumu zajęli się Eddy Schreyer oraz Steve Hall w Future Disc Studio w Hollywood[89]. W postprodukcji przygotowanych było 13 utworów, ale w ostatecznej sesji gotowych było 12 kompozycji[26]. W ostatniej chwili dodany został utwór „Would?”, który jednocześnie stał się pierwszym singlem zwiastującym nowy album, a jego premiera przypadła na 7 czerwca. Dotarł on do 5. pozycji listy Mainstream Rock Songs[8]. 8 września do rozgłośni radiowych trafił drugi singel. Utwór „Them Bones” uplasował się na 24. pozycji listy Mainstream Rock Songs[8] oraz Irish Singles Chart[90]. W Wielkiej Brytanii singel dotarł do 19. lokaty[91]. 10 września zespół wystąpił między innymi obok Pearl Jam w Park Plaza Hotel w Los Angeles, na uroczystości promującej film Singles[92]. Kwartet wykonał utwory „Junkhead” oraz „Would?”. Cantrell obok Bena Shepherda, Chrisa Cornella, Ala Jourgensena oraz członków Pearl Jam, wystąpił na scenie w utworze „Rockin' in the Free World”, będącym coverem Neila Younga[92].

Jerry Cantrell podczas koncertu, Boston, 27 listopada 1992

17 września zespół rozpoczął pierwszy etap oficjalnego tournée promującego album DirtDown in Your Hole Tour[71], występując jako gość specjalny przed Ozzym Osbourne’em w ramach trasy No More Tours[71]. Przed koncertem w Oklahoma City 25 września, wokalista Layne Staley złamał nogę podczas jazdy quadem i na scenie zmuszony był do występowania o kulach oraz na wózku inwalidzkim[51][63]. 29 września 1992 nakładem wytwórni Columbia ukazał się drugi studyjny album zespołu – Dirt[93], który został uznany za magnum opus, największe osiągnięcie artystyczne zespołu[3][21].

Płyta prowadzi nas utwór po utworze od gloryfikacji narkotyków po zupełne przygnębienie i podważenie sensu czegoś, co kiedyś mi pomagało. Pod koniec widać wyraźnie, że nie wyszło tak dobrze, jak się spodziewałem[4].

— Layne Staley

Recenzent Steve Huey z serwisu AllMusic stwierdził, że album to „arcydzieło”. Odnosząc się do motywu przewodniego płyty, Huey napisał: „album ze względu na ukazane uzależnienie stanowi jeden z najbardziej wstrząsających koncepcyjnych wydawnictw w historii. Nie wszystkie utwory zawarte na albumie opowiadają o heroinie. Teksty pisane przez Cantrella, mimo iż skupiają się na relacjach osobistych, to jednak zachowują spójność tematyczną. Prawie każdy utwór nasycony jest samo obrzydzeniem i rezygnacją. To czyni, że świadomość jest jeszcze bardziej bezsilna”[93]. Chris Gill z miesięcznika Guitar World opisał album słowami: „cudownie mroczny, brutalny, ale szczery”[63]. Michael Christopher z czasopisma on-line PopMatters recenzując album stwierdził: „Ciężko będzie znaleźć album bardziej przesiąknięty brutalną prawdą – i dlatego zawsze będzie stanowił jeden z najbardziej kultowych albumów w historii”[94]. Wiele spekulacji wywołała także okładka albumu. Ukazuje ona kobietę w Ziemi tuż po erozji na pustyni, gdzie w tle widoczne są góry i pomarańczowe niebo. Model dziewczyny, wbrew temu co się mówiło, był wzorowany na ówczesnej partnerce wokalisty – Demri Parrott. W sesji wystąpiła 21-letnia wówczas amerykańska aktorka Mariah O'Brien[95]. W wywiadzie dla czasopisma Hit Parader, Mike Starr stwierdził, że album w porównaniu do poprzedniego jest „cięższy i bardziej obłąkany”[96]. W momencie wydania, dotarł on do 6. pozycji zestawienia amerykańskiej listy Billboard 200, gdzie utrzymał się przez 102 tygodnie[7]. W Kanadzie album dotarł do 25. pozycji[97]. W przeciągu 1,5 miesiąca od premiery, Dirt uzyskał certyfikat platynowej płyty[6]. Został on także uznany przez redakcję brytyjskiego tygodnika muzycznego Kerrang! oraz amerykańskiego miesięcznika Guitar World, za najlepsze wydawnictwo 1992[41][98]. 11 listopada zespół zakończył wspólną trasę koncertową z Osbourne’em, łącznie składającą się z 27 koncertów[71]. W jednym z udzielonych później wywiadów, Cantrell stwierdził, że zespół „oczyszcza” się ze wszelkich demonów i trucizn jedynie, kiedy występuje na scenie[99].

12 listopada 1992 koncertem w Tampa grupa rozpoczęła własne występy w ramach Down in Your Hole Tour[71]. 3 grudnia ukazał się trzeci singel z utworem „Angry Chair”. Kompozycja w całości autorstwa Staleya, dotarła do 34. pozycji zestawienia Mainstream Rock Songs[8] oraz 33. na listach w Wielkiej Brytanii[91]. 15 stycznia 1993 zespół wystąpił na Estádio do Morumbi w São Paulo[100], podczas pierwszego dnia Hollywood Rock, jednego z największych festiwali muzycznych, grając dla ponad 80,000 tysięcznej publiczności[101][102]. 22 stycznia grupa kontynuowała swój występ na festiwalu, grając na placu Praça da Apoteose w Rio de Janeiro[103], obok Red Hot Chili Peppers. Po zakończeniu koncertu, basista Mike Starr zmagający się z coraz większym uzależnieniem od heroiny, o mało nie doprowadził do przedawkowania, tracąc przytomność na 11 minut. Natychmiastową reakcją wykazał się Staley, który widząc poważne zagrożenie życia, cucił kolegę zimnym prysznicem w pokoju hotelowym[101][104]. Po tym incydencie, w zespole doszło do pierwszej zmiany personalnej. Mike’a Starra zastąpił Mike Inez, współpracujący w tym czasie z Ozzym Osbourne’em[72][105].

Layne Staley podczas koncertu w The Channel, 27 listopada 1992

Nie zadzwonili do nikogo innego, tylko do mnie. Zapytali czy nie odszedłbym od Ozzy’ego i nie przyjechał do nich. Byłem wtedy od szesnastu miesięcy w trasie z Ozzym. I po dwóch tygodniach przerwy ruszyłem w kolejną szesnastomiesięczną trasę, tym razem z Alice in Chains[4].

— Mike Inez
Jerry Cantrell podczas koncertu w The Channel, 27 listopada 1992

Zespół tłumaczył później w wywiadach, że zmiana była spowodowana chęcią intensywnego koncertowania, podczas gdy Starr wolał więcej odpoczynku od tras[106]. Grupa przyleciała wcześniej do Europy i odbywała pierwsze próby z Inezem w londyńskiej dzielnicy Finchley[105]. 27 stycznia kwartet w nowym składzie rozpoczął europejskie tournée, grając między innymi we Francji, Niemczech, Skandynawii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Włoszech. Podczas występu w klubie Cirkus w Sztokholmie 8 lutego, Staley uderzył w twarz jednego z uczestników koncertu, który wykonywał nazistowskie gesty[3]. 26 lutego zespół wystąpił w programie telewizyjnym Later... with Jools Holland, gdzie wykonał utwory „Them Bones” oraz „Would?[107]. 8 marca koncertem w Élysée Montmartre w Paryżu kwartet zakończył europejską część trasy, grając 29 występów. 15 marca wydany został czwarty singel z albumu, na który wybrano utwór „Rooster”. Skomponowana przez Cantrella, mająca charakter osobistych postrzegań wojny wietnamskiej kompozycja, dotarła do 7. pozycji zestawienia Mainstream Rock Songs[8]. Stała się ona jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów w dorobku grupy oraz jedną z popularniejszych kompozycji traktujących o tematyce wojennej[3]. 9 kwietnia koncertem w Salem zespół rozpoczął amerykański etap trasy Down in Your Hole Tour. Trwał on do 24 kwietnia i liczył 12 występów[108]. Na przełomie maja i czerwca kwartet miał wystąpić wraz z grupą Megadeth w roli supportu przed zespołem Metallica w ramach europejskiej części trasy Nowhere Else to Roam, jednak na dziesięć dni przed rozpoczęciem wspólnego tournée, grupa odwołała swój występ. W wywiadzie dla brytyjskiego magazynu Riff Raff basista Jason Newsted stwierdził: „Byliśmy z Alice in Chains teraz i szukaliśmy w nich jakiejś inspiracji na ten ostatni kawałek trasy. Naprawdę. Oglądaliśmy ich występy codziennie, więc mogliśmy zrobić własne show”[109]. Ostatecznie w trasie udział wzięły formacje The Cult oraz Suicidal Tendencies[109]. Wykorzystując dwumiesięczną przerwę, grupa weszła do studia Bad Animals w Seattle, w celu zarejestrowania dwóch nowych utworów na potrzeby ścieżki dźwiękowej do filmu Bohater ostatniej akcji w reżyserii Johna McTiernana[63][110]. Zespół podczas sesji nagrał utwory „What the Hell Have I” oraz „A Little Bitter”[105]. Współpracujący ze studiem w Seattle Stuart Hallerman stwierdził, że Staley nagrywał partie wokalne z dużym bólem, spowodowanym urazem ramienia[105]. 18 czerwca grupa rozpoczęła swój udział na festiwalu muzyki alternatywnej Lollapalooza[108], grając na głównej scenie obok takich zespołów jak Babes in Toyland, Primus, Rage Against the Machine czy Tool[111]. 8 lipca ukazał się singel promocyjny ze wspomnianym już utworem „What the Hell Have I”[63]. Dotarł on do 19. pozycji listy Mainstream Rock Songs[8]. Na stronie B singla zespół zamieścił utwór „A Little Bitter”, również skomponowany na potrzeby filmowej produkcji. 7 sierpnia zespół zakończył występy na festiwalu Lollapalooza. W jego ramach, grupa łącznie zagrała 36 koncertów[108]. 30 sierpnia 1993 ukazał się piąty, a zarazem ostatni singel z albumu Dirt. Utwór „Down in a Hole” o charakterze typowej ballady metalowej, przeplatanej brzmieniem instrumentów akustycznych i melancholijnym nastrojem, dotarł do 10. lokaty zestawienia Mainstream Rock Songs[8]. W Wielkiej Brytanii singel osiągnął pozycję 36.[91]. Ned Raggett z serwisu AllMusic, recenzując utwór napisał, że „Staley mimo oznaki narkotykowego nałogu wciąż sugestywnie oddaje swoje uczucia, przez co słychać jest tęsknotę serca”[112]. Ostatecznie płyta była promowana przez pięć singli, z czego cztery z nich utrzymały się dłużej niż rok w Top 30 singli w Wielkiej Brytanii[113]. W 1993 album otrzymał nominację do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance[114], a sam zespół został we wrześniu nagrodzony statuetką MTV Video Music Awards, w kategorii Best Video from a Film, za utwór „Would?”[115].

Jar of Flies (1993–1994)[edytuj | edytuj kod]

Jerry Cantrell, 27 listopada 1992

Przed rozpoczęciem kolejnego etapu trasy Down in Your Hole Tour, muzycy pod koniec sierpnia zostali zmuszeni do opuszczenia swoich mieszkań, za niepłacenie rachunków[4]. W wywiadach wspominali, że po eksmisji ze swoich lokali zmuszeni byli do spania u znajomych. Na początku września, zespół przeprowadził się do studia London Bridge w Seattle. Aby zyskać trochę wolnego czasu, grupa oszukała wytwórnię twierdząc, że ma przygotowanych kilkanaście nowych utworów. „Powiedzieliśmy wytwórni, że mamy setki kawałków. A potem weszliśmy do studia, popatrzyliśmy na siebie...Masz jakieś pomysły? Nie. Ty masz jakieś? Cóż, po prostu to zróbmy” – wspominał Cantrell[4]. Nagrania zarejestrowano od 7 do 14 września 1993. Procesem produkcji zajął się zespół[116].

Po prostu chcieliśmy wejść do studia z naszymi gitarami akustycznymi i zobaczyć co się stanie. Naprawdę nic nie planowaliśmy z tego wydawać, jednak wytwórni tak się spodobał ten materiał, że został on ostatecznie wydany. Dla nas to było jedynie doświadczenie, czterech facetów spotyka się w studiu i gra muzykę[117].

— Layne Staley

24 sierpnia zespół wystąpił w Cal Expo Amphitheatre w Sacramento w charakterze gościa specjalnego, podczas koncertu Van Halen w ramach Right Here Right Now Tour[118]. 17 września grupa wznowiła siódmy etap trasy Down in Your Hole Tour koncertem w miejscowości Tri-Cities w stanie Waszyngton, grając w halach sportowych oraz amfiteatrach. 4 października grupa udała się kolejny raz do Europy, gdzie zagrała łącznie 10 koncertów, występując między innymi w Anglii, Holandii, Niemczech oraz Szwecji. Rolę supportu pełniły szwedzka formacja Clawfinger oraz brytyjska The Wildhearts[108]. Od 20 do 24 października zespół pierwszy raz koncertował na kontynencie azjatyckim, grając w Japonii. 25 października grupa udała się do Nowej Zelandii, gdzie zagrała jeden występ, po czym przeniosła się do Australii, grając sześć, z ośmiu zaplanowanych koncertów. Dalsze występy zostały odwołane, po incydencie jaki miał miejsce podczas koncertu w Festival Hall w Melbourne 30 października. Sean Kinney, na skutek zmęczenia intensywnością trasy, zszedł w trakcie występu ze sceny, odmawiając dokończenia koncertu. Zastąpił go Jimmy DeGrasso[119]. Występy amerykanów poprzedzali Suicidal Tendencies oraz The Poor. Koncertami na kontynencie australijskim zespół zakończył trasę Down in Your Hole Tour, która łącznie składała się ze 172 występów (6 z nich zostało odwołanych) zagranych w Stanach Zjednoczonych, Europie, Azji oraz Oceanii[108]. W trakcie trwania trasy, grupa często sięgała po covery innych wykonawców takich jak Black Sabbath, Judas Priest czy Lynyrd Skynyrd[120]. Było to jednocześnie ostatnie tak duże tournée ze Staley’em[121].

7 stycznia 1994 grupa zagrała ostatni publiczny koncert przed zawieszeniem działalności koncertowej. Miało to miejsce w Hollywood Palladium, podczas benefisu Johna Norwooda Fishera z grupy Fishbone[41][122]. Zespół zagrał wówczas 20-minutowy akustyczny występ, gdzie wykonał utwory „Am I Inside” (pierwszy raz od 1991), „Brother” (po raz drugi na żywo), „Nutshell” oraz „No Excuses” (po raz pierwszy na żywo)[123]. Część zgromadzonej publiczności nie była zadowolona z faktu, iż zespół zagrał lżejszy materiał, przez co wygwizdała muzyków. Cantrell: „Zrobiliśmy krótki występ, dając szansę zagrania numerów z minialbumu Sap. To było przed wydaniem Jar of Flies. Niektórzy fani byli zirytowani, bo nie zagraliśmy nic cięższego”[21].

Mike Inez dołączył do zespołu w styczniu 1993, zastępując Mike’a Starra

25 stycznia 1994 wytwórnia Columbia wydała trzeci minialbum w dyskografii zespołu[116]. Pierwotnie nieprzeznaczony do wydania Jar of Flies, w momencie wydania, zadebiutował na pierwszej pozycji zestawienia Billboard 200[7], przechodząc tym samym do historii jako pierwszy album wydany w formacie EP, który tego dokonał[2][4][124]. Wyczyn ten powtórzyła dopiero po dziesięciu latach EP-ka Collision Course grupy Linkin Park oraz rapera Jay Z[125]. Jar of Flies jest także pierwszym wspólnym materiałem w nagraniu, którego udział brał Mike Inez. W wywiadach zespół podkreślał jak ważną rolę odegrał muzyk na płycie, udowadniając, że jest on wartościowym człowiekiem[41]. Poza Stanami Zjednoczonymi, minialbum dotarł do 1. pozycji jeszcze w Nowej Zelandii[126]. Wysoką, 2. lokatę osiągnął w Australii[127]. Recenzent Paul Evans z dwutygodnika Rolling Stone opisał album jako „wspaniały”[128], natomiast Steve Huey z AllMusic podkreślił, że „album ten to połączenie bólu z perfekcją”[116]. Tom Sinclair z tygodnika Entertainment Weekly cały materiał podsumował pisząc: „Jeśli przełomowy album Alice in Chains Dirt uchwycił rozpacz mężczyzn tarzających się w duchowym szambie, to Jar of Flies brzmi jak opis tych samych facetów ze zwisającymi nogami w mętnej wodzie”[129]. Minialbum charakteryzował się dużą melodyjnością oraz przewagą instrumentów akustycznych[63]. EP-ka łącznie była promowana przez trzy single – „No Excuses”, „I Stay Away” oraz „Don't Follow”. Pierwszy z singli dotarł na szczyt listy Mainstream Rock Songs[8] – stając się pierwszym singlem grupy, który uplasował się na najwyżej pozycji tego zestawienia. Ponadto utwór dotarł do 3. pozycji listy Alternative Songs[8]. Drugi singel dotarł do pozycji 10. listy Mainstream[8]. Trzeci zajął lokatę 25.[8]. W międzyczasie utwór „Got Me Wrong”, pochodzący z minialbumu Sap, został wydany na singlu, w celu promocji filmu Clerks w reżyserii Kevina Smitha[75][130]. Kompozycja dotarła do pozycji 7. na liście Mainstream Rock Songs[8] oraz trafiła na ścieżkę dźwiękową do filmu[130]. Po wydaniu Jar of Flies, Staley udał się na leczenie odwykowe do Hazelton Clinic w Minnesocie, spowodowane uzależnieniem od heroiny[41]. Zespół planował w lipcu 1994 ruszyć w trasę Shit Hits the Sheds Tour wraz z grupami Danzig, Fight oraz Suicidal Tendencies, występując jako support przed zespołem Metallica[131], a także wystąpić w sierpniu na Festiwalu w Woodstock[132], lecz, kiedy Staley przyszedł na jedną z prób zespołu będąc pod wpływem narkotyków, Kinney odmówił dalszej chęci grania z wokalistą. „Byliśmy jak cztery rośliny, próbujące rosnąć w tej samej doniczce” – relacjonował Cantrell[20]. Ostatecznie na jeden dzień przed rozpoczęciem trasy (15 lipca), zespół zmuszony był odwołać swoje występy i postanowił zrobić sobie przerwę w działalności koncertowej[4]. Grupa została zastąpiona na trasie przez zespół Candlebox, również wywodzący się z Seattle[131]. „Nie byliśmy wtedy ze sobą szczerzy. Gdybyśmy dalej to ciągnęli, byłoby spore prawdopodobieństwo, że pożarlibyśmy się na trasie, a zdecydowanie nie chcieliśmy, by coś takiego wydarzyło się publicznie” – podsumował całą sytuację Kinney[20].

Grupa odwołała także swój występ podczas ceremonii Rock and Roll Hall of Fame[132]. Członkowie zespołu postanowili zrobić sobie przerwę i rozstać się na pewien czas, aby odpocząć od intensywnych tras koncertowych oraz rosnących wewnętrznych konfliktów. Dlatego też za pośrednictwem swojego rzecznika, kwartet wystosował pismo do prasy informujące o zawieszeniu działalności[4]. W wywiadzie dla czasopisma Hit Parader rzecznik grupy stwierdził, że zespół potrzebuje czasu na uporanie się z własnymi problemami. „Alice in Chains to zespół posiadający tyle talentu, że będzie prawdziwą tragedią, jeśli nie będzie miał szansy realizacji swojego potencjału” – wyznał[133]. Kompozycja „I Stay Away” pochodząca z minialbumu Jar of Flies, otrzymała w 1995 nominację do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance, lecz ostatecznie przegrała rywalizację z „Black Hole Sun” Soundgarden[134].

Alice in Chains, Unplugged (1995–1996)[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Mad Season.
Sean Kinney podczas koncertu Alice in Chains, 7 września 2009

Podczas przerwy w działalności zespołu, Staley w drugiej połowie 1994 dołączył do supergrupy Mad Season. W jej skład weszli ponadto: perkusista Barrett Martin (Screaming Trees), John Baker Saunders (gitara basowa) oraz gitarzysta Mike McCready (Pearl Jam)[135]. Grupa wydała jeden album studyjny zatytułowany Above[136], będący mieszanką rocka alternatywnego, rocka klasycznego oraz blues rocka z małymi elementami jazzu i rocka psychodelicznego. Staley został głównym autorem tekstów oraz projektantem okładki[137]. Wydawnictwo było promowane przez trzy single – „River of Deceit”, „I Don't Know Anything” oraz „Long Gone Day”. Zespół wydał także album koncertowy zatytułowany Live at The Moore[138] oraz odbył krótką mini trasę, składającą się z ośmiu koncertów[139]. Inez dołączył w 1994 do grupy Slash’s Snakepit[20], natomiast Kinney w składzie Johnny Cash, Kim Thayil i Krist Novoselic, nagrał utwór „Time of the Preacher”, który znalazł się na tribute albumie Twisted Willie, będącym hołdem złożonym dla piosenkarza country Willie Nelsona[140].

W styczniu 1995 Cantrell wraz Inezem oraz Kinney’em rozpoczęli wspólne jamowanie. Gitarzysta początkowo przymierzał się do nagrania solowego projektu, dlatego współpracował między innymi z Joshem Sniderem – perkusistą grupy TAD czy Normanem Scottem z grupy Gruntruch. Następnie nad materiałem pracował z Inezem oraz Kinney’em, więc materiał trafił do Alice in Chains. Muzycy pracowali wspólnie od stycznia do kwietnia 1995. W marcu i kwietniu Cantrell spędził w studiu dużo czasu, rejestrując przy tym kilka nowych pomysłów. W końcu zarezerwował studio Bad Animals na trzy miesiące i rozpoczął wraz z kolegami pracę nad nową płytą. Wiosną do zespołu zaproszony został Layne Staley. W jednym z wywiadów wokalista przyznał, że rozstanie w zespole spowodowało, że „wszyscy czuliśmy się rozbici i mieliśmy poczucie jakbyśmy się nawzajem zdradzili”[20].

W kwietniu w Bad Animals Studio grupa rozpoczęła sesję nagraniową trzeciego studyjnego albumu. W roli producenta muzycznego zasiadł Toby Wright, który wcześniej współpracował z takimi zespołami jak Corrosion of Conformity czy Slayer[141][142]. Początkowo w roli producenta miał wystąpić Dave Jerden, lecz na takie rozwiązanie nie zgodził się Staley, który pozostał z producentem w konflikcie. Prace nad albumem odbywały się w systemie zmianowym. Rano swoje partie nagrywali Inez oraz Cantrell, następnie partie wokalne nagrywał Staley, a na końcu partie perkusji rejestrował Kinney. Zespół przyznawał później, że takie rozwiązanie było bardzo męczące[4]. W trakcie prac nad albumem, do radia wyciekła gorsza wersja utworu „Grind”, która była puszczana w głównych stacjach[143]. W sierpniu sesja nagraniowa została zakończona. 6 października zespół udostępnił dla radia studyjną wersję kompozycji „Grind”, poprzez satelitarne łącze nadrzędne, która jednocześnie stała się singlem promującym nowy album. Utwór dotarł do 7. pozycji listy Mainstream Rock Tracks oraz 18. Alternative Songs[8]. W Wielkiej Brytanii „Grind” uplasował się na 23. pozycji[91].

7 listopada 1995 wytwórnia Columbia wydała trzeci studyjny album zespołu zatytułowany Alice in Chains[144], który powszechnie znany jest także pod nazwą Tripod. Nazwa ta jest wieloznaczna. Okładka ukazuje suczkę o imieniu Sunshine z trzema łapami. Trzy nogi symbolizują trzy płyty zespołu, brak jednej nogi oznacza coraz większe oddalanie się Staleya od zespołu[145]. Mike Inez w jednym z wywiadów stwierdził, że „był to bardzo mroczny i smutny okres (...) To była zdecydowanie jedna z najtrudniejszych sesji nagraniowych, w jakiej brałem udział”[146]. Koszty związane z nagrywaniem oraz produkcją albumu okazały się duże. Zespół w czasie prac nagraniowych nie spieszył się z zakończeniem, gdyż chciał aby materiał był dokładnie taki jak zaplanowano. Album uplasował się na szczycie amerykańskiego zestawienia Billboard 200[7], stając się przy tym drugim wydawnictwem w dorobku grupy, który zajął najwyższą lokatę zestawienia przygotowywanego przez tygodnik Billboard. Poprzednio, rok wcześniej dokonał tego minialbum Jar of Flies. Alice in Chains był promowany łącznie przez cztery single – „Grind”, „Heaven Beside You”, „Over Now” oraz „Again”. Drugi z singli osiągnął pozycję 3. na liście Mainstream Rock Tracks[8], natomiast utwór „Again” dotarł do pozycji 8.[8]. Steve Huey z AllMusic w swej recenzji określił album „najbardziej dojrzałą płytą zespołu”[144]. Odnosząc się do do warstwy lirycznej, Huey napisał, że tematy takie jak cierpienie, samotność, rozczarowanie czy rozpacz, zostały przedstawione w jeszcze bardziej przygnębiający sposób niż miało to miejsce wcześniej[144]. Jon Wiederhorn z Rolling Stone recenzując album opisał go jako „odrodzenie musicalu” oraz nazwał „wyzwalającym i pouczającym”, a utwory określił jako „zaskakujące i zdumiewające”[147]. Dziennikarz Jon Pareles z dziennika The New York Times zauważył, że album w przeciwieństwie do surowych zakłóceń charakterystycznych dla muzyki grunge, prezentuje wytyczone staranne warstwy[148]. Mimo pochlebnych recenzji, zespół ponownie nie zdecydował się na trasę koncertową, spowodowaną uzależnieniem Staleya od heroiny[3]. 12 grudnia na rynku ukazał się mockument The Nona Tapes, będący formą parodii filmu dokumentalnego. Materiał przedstawiał losy początkującej dziennikarki (granej przez Jerry’ego Cantrella), która przemieszcza się ulicami miasta Seattle w celu poszukiwania „gwiazd rocka”. Ponadto mockument zawierał między innymi wywiady z zespołem oraz reportaż z planu zdjęciowego[149].

Brooklyn Academy of Music, miejsce gdzie zespół zarejestrował koncert MTV Unplugged w 1996

W roku 1996 singlowy utwór „Grind” otrzymał nominację do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance, lecz przegrał rywalizację z kompozycją „Spin the Black Circle” Pearl Jam[150].

10 kwietnia 1996 grupa zagrała swój pierwszy publiczny występ od 7 stycznia 1994. Odbył się on w ramach serii cyklu koncertów MTV Unplugged w Brooklyn Academy of Music w Majestic Theater w Nowym Jorku[4]. Na koncercie obecnych było 400 fanów, w tym członkowie grupy Metallica[151][152] oraz prezes Columbia Records Don Ienner[153]. Zespół wykonał materiał składający się ze specjalnie przygotowanych 13 utworów, zaaranżowanych w wersjach akustycznych[154]. Prócz standardowych kompozycji granych na koncertach, podczas występu został premierowo wykonany utwór „Killer is Me”, który został napisany i skomponowany przez Cantrella, podczas jednej z prób jakie zespół odbywał jeszcze przed koncertem[155]. Na występie zespół wspomagany był przez gitarzystę oraz inżyniera dźwięku Scotta Olsona, który stworzył wraz z Cantrellem podwójny line-up. Produkcją koncertu zajął się Alex Coletti. Zapis występu ukazał się na płycie Unplugged, którego premiera odbyła się 30 lipca 1996. Album w momencie wydania, osiągnął 3. pozycję zestawienia Billboard 200[7]. Ponadto dotarł także do 8. pozycji w Nowej Zelandii[126], 9. w Norwegii[156] oraz 7. w Szwecji[157]. Promowany był przez singel z utworem „Over Now”, który zanotował 4. pozycję zestawienia Mainstream Rock Songs[8]. Na listach przebojów odnotowane zostały jeszcze trzy utwory wykonane w wersjach akustycznych – „Would?”, „Down in a Hole” oraz „Nutshell”. Kompozycja „Would?” dotarła między innymi do 25. lokaty kanadyjskiej Alternative Chart[158]. 20 kwietnia zespół wystąpił w programie telewizyjnym Saturday Night Special, gdzie wykonał utwór „Again[159]. 10 maja wystąpił w programie Late Show with David Letterman, gdzie wykonał kompozycje „Again” oraz „We Die Young[160]. 20 maja zespół rozpoczął próby w Moore Theatre, mające na celu przygotowanie się do trasy wraz z zespołem Kiss[151]. Początkowo w roli supportu miała wystąpić formacja Stone Temple Pilots, jednak z powodu problemów zdrowotnych wokalisty Scotta Weilanda, ofertę otrzymał zespół Alice in Chains[161]. Staley początkowo nie był przychylny powrotowi na scenę i odmówił, jednak ostatecznie zgodził się na udział w trasie[151]. Rozpoczęła się ona 28 czerwca. Zespół występował w ramach ogólnoświatowej trasy Alive/Worldwide Tour grupy Kiss[122]. Kwartet zagrał w sumie cztery koncerty[122], choć pierwotnie planowane były dalsze występy, między innymi trasa promująca w Japonii w styczniu 1997[162]. Ostatni występ zespołu ze Staley’em miał miejsce 3 lipca 1996 w Kemper Arena w Kansas City[122]. Po zakończeniu trasy, wokalista trafił do miejscowego szpitala w związku z problemami powstałymi, na skutek uzależnienia od heroiny[151]. „Wyszłam z hotelu i miałam rano lecieć do Seattle z Kansas City. Chłopaki jechali na lotnisko autobusem. Kiedy wylądowałam, dostałam wezwanie, że nie mogą ożywić Layne’a. Skończyło się na wizycie w szpitalu w Kansas” – wspominała sytuację Susan Silver[163].

Zawieszenie działalności oraz śmierć Staleya (1996–2002)[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1996 walka Staleya z uzależnieniem narkotykowym całkowicie osłabła, po tym jak jego wieloletnia partnerka Demri Lara Parrott, zmarła z powodu infekcyjnego zapalenia wsierdzia[23][113][164]. Po śmierci Parrott, wokalista był przez pewien okres pilnowany przez kolegów z zespołu, gdyż był bliski popełnienia samobójstwa[165]. W udzielonym w 1996 wywiadzie dla dwutygodnika Rolling Stone stwierdził:

Narkotyki przez długi czas pracowały na moją korzyść, a teraz obróciły się przeciwko mnie[166].

— Layne Staley

Następnie wokalista wycofał się z życia publicznego, stając się typem samotnika i osoby głęboko zamkniętej w sobie. Pierwszy raz pokazał się dopiero 26 lutego 1997, kiedy to pojawił się wraz z zespołem na gali rozdania nagród Grammy (zespół uzyskał wówczas nominację za utwór „Again”)[167][168]. Od kwietnia do listopada Cantrell pracował nad materiałem na swoją solową płytę[169]. Premiera albumu Boggy Depot odbyła się 18 marca 1998. W nagraniach udział wzięli między innymi Mike Inez, Sean Kinney oraz Rex Brown[169]. W tym samym roku, Inez wziął udział w sesji nagraniowej do albumu Sonic Brew grupy Black Label Society, gdzie wystąpił w utworze „No More Tears”[170].

Basista Mike Inez podczas koncertu Alice in Chains w 2009

Na przełomie września i października, zespół powrócił do studia w pełnym składzie, w celu zarejestrowania dwóch nowych utworów na potrzeby albumu kompilacyjnego[171]. Staley nie pojawił się na pierwszej sesji, co doprowadziło do konfliktu z Cantrellem[172]. Nagrania rozpoczęły się pod okiem producenta Dave’a Jerdena, lecz współpraca ta nie układała się zbyt dobrze ze względu na dawny konflikt ze Staley’em. Zespół nagrywał w Los Angeles, po czym wrócił do Seattle i rozpoczął nagrania pod okiem Toby’ego Wrighta oraz inżyniera dźwięku Bryana Carlstroma[172]. Podczas sesji powstały dwa nowe utwory – „Get Born Again” oraz „Died[26][172]. Ostatni z nich, Staley napisał i zadedykował pamięci swojej zmarłej dziewczyny. W jednym z późniejszych wywiadów, Cantrell przyznał, że aranżacje utworów były pierwotnie przeznaczone na kolejny album solowy, ale reszcie zespołu się spodobały, dlatego zdecydowano o zarejestrowaniu ich podczas sesji. W trakcie trwania nagrań, stan zdrowia Staleya był niepokojący. Producent Dave Jerden stwierdził, że muzyk ważył niecałe 80 funtów i był „blady jak ściana”[25][173]. Manager Susan Silver stwierdziła, że „zespół nie ma w planach nagrywania materiału na nowy album długogrający”[174]. Była to ostatnia sesja nagraniowa Staleya z zespołem. 29 czerwca 1999 utwór „Get Born Again” znalazł się na pierwszym kompilacyjnym albumie zespołu – Nothing Safe: Best of the Box[175]. 13 lipca ukazał się on na singlu promocyjnym. Dotarł do 4. pozycji listy Mainstream Rock Songs oraz 12. Alternative Songs[8]. 19 lipca krajowe konsorcjum Rockline przeprowadziło wywiad z muzykami Alice in Chains, przy okazji wydania albumu kompilacyjnego. Z uwagi na nieobecność Staleya w studiu, połączono się z nim telefonicznie[176]. 26 października na rynku ukazał się drugi album kompilacyjny – Music Bank[177], promowany przez singel z utworem „Fear the Voices”, który dotarł do 11. pozycji zestawienia Mainstream Rock Songs[8]. Box set składał się z 4 płyt CD, na których łącznie znalazło się 48 utworów. Album prócz studyjnych wersji, zawierał także nieopublikowane wcześniej kompozycje oraz wersje demo niektórych utworów pochodzących z albumów The Treehouse Tapes oraz Sweet Alice[177]. Tego samego dnia, premierę miała także kompilacja teledysków Music Bank: The Videos[178], która uzyskała certyfikat złotej płyty[6]. W tym samym roku, Staley wziął udział w ostatnim projekcie muzycznym. Dołączył do supergrupy Class of '99, w której skład weszli: Matt Serletic, Martyn LeNoble, Stephen Perkins oraz Tom Morello[179]. Grupa nagrała wspólnie cover „Another Brick in the Wall” z repertuaru grupy Pink Floyd[171][179], który ukazał się na singlu oraz trafił na ścieżkę dźwiękową do filmu Oni w reżyserii Roberta Rodrigueza[180]. Po tych wydarzeniach, prasa zaczęła aktywnie rozpisywać się na temat rzekomego powrotu Staleya do muzyki[181]. 5 grudnia 2000 wytwórnia Columbia wydała koncertowo-kompilacyjny album zatytułowany Live[182]. Zawarte na albumie utwory zostały zarejestrowane podczas tras w latach 1990-1996[182]. Łącznie album wypełniło 14 kompozycji. W tym samym roku utwór „Get Born Again” uzyskał nominację do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance[183]. 24 lipca 2001 ukazała się kolejna składanka zespołu – Greatest Hits, której w skład weszło 10 kompozycji[184]. Po atakach terrorystycznych z 11 września portal radiowy Clear Channel Memorandum utworzył listę 150 utworów, których nie powinno się puszczać w samolotach. Wśród nich znalazły się 4 kompozycje Alice in Chains: „Sea of Sorrow”, „Them Bones”, „Down in a Hole” oraz „Rooster[185]. Także w 2001 perkusista grupy Sean Kinney oraz basista Mike Inez, wzięli udział w projekcie muzycznym o nazwie Spys4Darwin, z którym nagrali minialbum Microfish[186]. W skład grupy weszli ponadto znany z występów w Queensrÿche, gitarzysta Chris DeGarmo oraz wokalista Vinnie Dombroski[187]. Projekt zakończył działalność w 2002.

Pod koniec 2001 Cantrell przystąpił do pracy nad drugim albumem solowym. Gitarzystę w pracach nad płytą wspomagali m.in. Robert Trujillo (gitara basowa) oraz Mike Bordin (perkusja)[188]. W marcu 2002 Cantrell w jednym z wywiadów stwierdził, że wszyscy w zespole mają jeszcze nadzieję na wspólny powrót na scenę jako Alice in Chains[189].

Po dziesięciu latach walki z uzależnieniem narkotykowym, 19 kwietnia 2002 w swojej posiadłości w Seattle, został znaleziony przez policję martwy Layne Staley[11][190]. Autopsja ostatecznie wykazała, że Staley zmarł z powodu przedawkowania mieszanki heroiny i kokainy, zwanej potocznie speedballem[191]. Ciało wokalisty odkryto dwa tygodnie po śmierci[190][192]. W swoim ostatnim wywiadzie udzielonym na trzy miesiące przed śmiercią, Staley wyznał:

Wiem, że jestem bliski śmierci, brałem crack i heroinę od lat. Nigdy nie chciałem zakończyć mojego życia w ten sposób[193].

— Layne Staley

Okres zawieszenia działalności (2002–2005)[edytuj | edytuj kod]

Jerry Cantrell podczas koncertu w Nowym Jorku, 1 listopada 2006

18 czerwca 2002 gitarzysta Jerry Cantrell wydał swój drugi solowy album zatytułowany Degradation Trip[188]. Został on w całości poświęcony pamięci Layne’a Staleya[194]. Muzyk twierdził, że Degradation Trip to tytuł w pełni odpowiedni do panującej wówczas atmosfery[194]. Początkowo nad pierwszymi szlifami albumu Cantrell pracował sam, lecz do dalszej współpracy zaprosił perkusistę Mike’a Bordina (Faith No More, Ozzy Osbourne) oraz gitarzystę basowego Roberta Trujillo (Black Label Society, Ozzy Osbourne, Suicidal Tendencies)[41]. Bordin dołączył do Cantrella na wczesnym etapie powstawania albumu. Perkusista był bardzo zainteresowany współpracą oraz wspólnym przedsięwzięciem[195]. Album był nagrywany w różnych studiach nagraniowych na terenie Los Angeles. Początkowo Cantrell chciał zatrudnić w roli producenta Dave’a Jerdena (współpracującego z grupą Alice in Chains przy dwóch pierwszych płytach), lecz pomysł ten nie doszedł ostatecznie do skutku. W rezultacie gitarzysta sam postanowił zająć się produkcją, z niewielką pomocą Jeffa Tomei (Matchbox Twenty, Soul Asylum, The Smashing Pumpkins). W trakcie przygotowań do wydania albumu, wytwórnia Columbia Records, która pierwotnie miała wydać album, nie zapłaciła rachunków za studio. Aby móc kontynuować pracę, Cantrell musiał zastawić swój dom[41]. „Musiałem odnaleźć się w tej nowej dla mnie sytuacji, jako nowy artysta, spotykać się z różnymi ludźmi z różnych firm fonograficznych, słysząc jak powtarzają w kółko – tak, kochamy cię, kochamy to, co stworzyłeś – i dalej nic się nie działo. Po jakimś czasie było to dość zniechęcające” – wyznał[41]. Ostatecznie gitarzysta podpisał kontrakt z holenderską wytwórnią Roadrunner[41]. Po wydaniu albumu, muzyk często był porównywany do działalności Alice in Chains, jednak sam gitarzysta stanowczo zaprzeczał, podając jako przykład album Boggy Depot, na którym świadomie odchodził od brzmienia macierzystego zespołu[41]. Dedykując album osobie Layne’a Staleya, Cantrell stwierdził w jednym z wywiadów, że duch wokalisty unosi się nad tym wydawnictwem[195].

William DuVall oraz Jerry Cantrell podczas koncertu, 22 grudnia 2006

Po wydaniu albumu, Cantrell udał się w trasę koncertową, gdzie występował u boku takich zespołów jak Creed oraz Nickelback[196]. Z tym ostatnim gitarzysta wystąpił gościnnie w utworze „It Ain’t Like That”, podczas koncertu w Rexall Place w Edmonton, którego zapis trafił na koncertowe DVD grupy Live at Home w 2002[197]. Pod koniec roku, Cantrell stwierdził w jednym z wywiadów, że wspólna trasa z tymi zespołami była dziwna i, że w pierwszej kolejności dokonałby innego wyboru[196]. Chad Kroeger, wokalista oraz gitarzysta grupy Nickelback, zaprosił Cantrella do współpracy, podczas wspólnego projektu muzycznego, który przygotowywał utwór promujący film Spider-Man. Cantrell z powodu zbyt dużych obowiązków koncertowych był zmuszony odmówić, a jego miejsce zajął Josey Scott z grupy Saliva[198].

Pod koniec 2001 do zespołu Black Label Society dołączył basista Mike Inez, który zastąpił Steve’a Gibba. Wystąpił on z zespołem podczas trasy koncertowej po Japonii, a jeden z występów został zarejestrowany i ukazał się na albumie DVD Boozed, Broozed, and Broken-Boned. W 2002 Inez brał udział w przesłuchaniach na nowego basistę grupy Metallica, po odejściu Jasona Newsteda[199]. Rok później muzyk wystąpił wraz z grupą Heart na koncercie w Paramount Theatre w Seattle. Zapis występu trafił na album koncertowy Alive in Seattle[200]. W 2004 Inez zagrał na gitarze basowej w utworze „Crazy or High”, który znalazł się na płycie Black Label Society Hangover Music Vol. VI[201].

W roku 2004 Cantrell współpracował z grupą The Cult. Wraz z gitarzystą zespołu Billym Duffy założył cover band o nazwie Cardboard Vampyres[202]. Grupa zadebiutowała na koncercie Sweet Relief Musicians Fund w The Troubadour w kwietniu 2004[202]. Zespół na swoich występach grał głównie covery takich wykonawców jak AC/DC, Aerosmith, Black Sabbath czy The Stooges[202]. Skład zespołu prócz Cantrella i Duffy’ego, uzupełnili jeszcze wokalista John Corabi, basista Chris Wyse oraz perkusista Josh Howser[202]. Kwintet grywał głównie wzdłuż Zachodniego Wybrzeża.

Reaktywacja (2005–2007)[edytuj | edytuj kod]

William DuVall i Sean Kinney podczas koncertu w Bilbao, 9 lipca 2010

Pod koniec stycznia 2005 perkusista Sean Kinney, zainicjował pomysł charytatywnego koncertu Alice in Chains na rzecz ofiar Tsunami z 2004 roku. „Wszyscy widzieliśmy co się stało. To była ogromna tragedia. Zadzwoniłem więc do Jerry’ego i Mike’a i zdaliśmy sobie sprawę, że naprawdę możemy pomóc niektórym z tych osób” – przyznał muzyk[203]. Występ zespołu odbył się 18 lutego w Premier Nightclub w Seattle[204][205]. Grupa zagrała setlistę składającą się z 14 utworów. W roli wokalistów wystąpili Maynard James Keenan (Tool), Patrick Lachman (Damageplan) oraz Wes Scantlin (Puddle of Mudd)[204]. Ponadto zespół na scenie wspomagali Ann Wilson, Chris DeGarmo oraz Scott Olson[206]. 10 marca 2006 grupa zagrała koncert w Etess Arena w Atlantic City dla kanału VH1 w ramach imprezy Decades Rock Live, poświęconej zmarłym muzykom z Seattle. Z zespołem gościnnie wystąpili na scenie Ann Wilson, Duff McKagan (Guns N’ Roses, Velvet Revolver), Phil Anselmo (Pantera, Down) oraz William DuVall (Comes with the Fall)[207]. Ten ostatni został oficjalnym wokalistą grupy[12][208][209]. Następnie kwartet udał się w trasę koncertową Finish What we Started Tour, której pierwszy etap objął dwanaście koncertów w Stanach Zjednoczonych[210]. Od 26 maja do 4 lipca grupa zagrała na kilkunastu europejskich festiwalach, między innymi Download Festival w Anglii, Hellfest we Francji czy Rock am Ring w Niemczech[211]. Następnie zespół udał się do Japonii, gdzie zagrał dwa koncerty w ramach UDO Music Festival, po czym powrócił do Stanów, by zagrać dziewięć koncertów. 5 września wytwórnia Columbia wydała czwarty kompilacyjny album zespołu – The Essential Alice in Chains, zawierający 28 utworów[212]. Od 22 września do 28 listopada zespół zagrał 45 koncertów w Ameryce Północnej, podczas siódmego, ostatniego etapu trasy Finish What we Started Tour. W sumie liczyła ona 89 występów[210]. Podczas tournée z zespołem na koncertach gościnnie występowało wielu zaprzyjaźnionych artystów, między innymi Billy Corgan, Corey Taylor, Duff McKagan, James Hetfield czy Sebastian Bach[213]. 12 maja 2007 zespół wystąpił w Mandalay Bay Events Center w Las Vegas na imprezie VH1 Rock Honors, mającej na celu oddanie hołdu zespołom, które miały znaczący wpływ na rozwój i kształtowanie się muzyki rockowej. Grupa wystąpiła wraz z wokalistką Gretchen Wilson oraz gitarzystką Nancy Wilson w utworze „Barracuda” z repertuaru Heart[214]. 5 sierpnia zespół koncertem w Baltimore zaingurował tournée 2007 North American Tour, występując gościnnie w ramach Re-Evolution Tour formacji Velvet Revolver. Wspólna trasa liczyła łącznie 39 występów i odbyła się w miastach Ameryki Północnej[215][216]. Równolegle z jej trwaniem, grupa zorganizowała własne, akustyczne mini tournée Acoustic Hour, które składało się łącznie z 15 koncertów, podczas których, zespół prezentował materiał składający się ze specjalnie przygotowanego zestawu utworów, w tym coverów takich artystów jak Elton John, The Doors czy The Who[217][218]. Jeszcze przed trasą koncertową, Sean Kinney w wywiadzie dla stacji MTV przyznał, że są zamierzenia co do nagrania materiału na nowy album, ale nie jako Alice in Chains[219]. William DuVall poinformował za pośrednictwem oficjalnej strony internetowej, że zespół pracuje wspólnie nad nowymi utworami. „Jak się mówi na stronie Alice in Chains, pracujemy nad nowym materiałem. Pierwszym od ponad 10 lat. To są głęboko satysfakcjonujące rzeczy, a sam materiał jest szalony” – przyznał muzyk[220]. 2 listopada kwartet wystąpił w Benaroya Hall w Seattle, podczas charytatywnego koncertu, mającego na celu wsparcie szpitala dziecięcego Seattle Children's Hospital & Regional Medical Center. Grupa wystąpiła w towarzystwie ponad 200-osobowej orkiestry symfonicznej Northwest Symphony Orchestra, tancerzy oraz australijskiego didgeridoo[220]. W specjalnie zaaranżowanych wersjach, zespół wykonał utwory „Whale & Wasp” (pierwszy raz na żywo), „Sickman”, „I Stay Away” (pierwszy raz na żywo) oraz „Kashmir” z repertuaru Led Zeppelin[221].

Black Gives Way to Blue (2008–2012)[edytuj | edytuj kod]

Alice in Chains podczas koncertu w Adelaide w Australii, 28 lutego 2009
William DuVall podczas koncertu w Londynie, 4 sierpnia 2009

Wortal internetowy blabbermouth.net poinformował we wrześniu 2008, że grupa wejdzie do studia w październiku aby nagrać materiał na nowy album, który będzie wydany w lecie 2009[222]. 23 października 2008 zespół Alice in Chains rozpoczął prace nad nowym albumem studyjnym[223]. Sesja odbyła się w studiu 606 oraz w Henson Recording Studios na terenie Los Angeles[223]. Produkcją płyty zajął się Nick Raskulinecz, znany ze wcześniejszej współpracy z Foo Fighters, Rush czy Stone Sour[223]. Od 21 lutego do 2 marca kwartet koncertował na kontynencie australijskim w ramach Australian Tour 2009, występując między innymi wraz z zespołami Bloodhound Gang oraz Nine Inch Nails, jako headliner na Soundwave Festival[224]. Podczas ceremonii rozdania statuetek Revolver Golden Gods Awards 7 kwietnia, Jerry Cantrell w jednej z wypowiedzi przyznał, że grupa zakończyła nagrywanie w marcu i planuje wydać album we wrześniu tego samego roku[225]. W kwietniu pojawiły się doniesienia mówiące, że nowy album ma ukazać się nakładem Virgin/EMI, co by oznaczało pierwszą zmianę wytwórni w ponad 20-letniej karierze zespołu[226]. 16 maja kwartet wystąpił na obiekcie Columbus Crew Stadium, podczas pierwszego dnia kanadyjskiego festiwalu Rock on the Rage[227]. 11 czerwca wortal blabbermouth.net poinformował, że tytuł nowego albumu będzie brzmiał Black Gives Way to Blue, a oficjalnie ma zostać wydany 29 września 2009[228]. 30 czerwca w formie digital download ukazał się pierwszy singel zwiastujący nowy album. Na utwór promujący wybrana została kompozycja „A Looking in View”. Na początku lipca utwór został zamieszczony na oficjalnej stronie zespołu w formie darmowego pobrania. 7 lipca pojawił się teledysk do utworu, który także swą premierę miał na oficjalnej stronie[229]. 1 sierpnia Alice in Chains wraz z zespołami Avenged Sevenfold, Glyder oraz Mastodon, zagrał jako support przed zespołem Metallica w Marlay Park w Dublinie, w ramach World Magnetic Tour. W ramach przedpremierowej mini trasy, zespół zagrał jeszcze 8 koncertów – w Anglii, Holandii, Niemczech oraz jeden w Stanach[230]. 14 sierpnia do rozgłośni radiowych trafił drugi singel – „Check My Brain[231]. Osiągnął on duży sukces, docierając na szczyt listy Mainstream Rock Songs[8], stając się tym samym drugim singlem w dorobku grupy, który osiągnął najwyższą pozycję tej listy. Jako pierwszy uczynił to singel „No Excuses” w 1994. W mediach zaczęły pojawić się informacje, że na nowym albumie w tytułowym utworze gościnnie wystąpi Elton John[232]. 22 sierpnia kwartet wystąpił w miejscowości Pomona w stanie Kalifornia, w ramach Epicenter Festival, grając między innymi obok Hollywood Undead, Linkin Park czy Tool[233]. 4 września koncertem w Waszyngtonie, zespół rozpoczął oficjalną trasę Black Gives Way to Blue Tour[234][235]. 25 września członkowie grupy byli gośćmi w programie radiowym prowadzonym przez wokalistę grupy Iron Maiden Bruce’a DickinsonaThe Bruce Dickinson Friday Rock Show, nadawanym w brytyjskiej stacji BBC Radio 6 Music[236].

29 września 2009 odbyła się premiera czwartego studyjnego albumu zespołu – Black Gives Way to Blue[237].

Wszystkie riffy oraz pomysły na utwory są naprawdę fajne. To jest bardzo agresywne brzmienie i to wszystko. Słychać jest echa dawnego Alice. Ja, Mike oraz Sean wiąż jesteśmy w tym zespole. Staramy się tworzyć zarówno nowe elementy, łącząc je ze starymi, z którymi jesteśmy kojarzeni. William wnosi do zespołu ciekawe pomysły. Zaczęliśmy więc pisać i tworzyć nowe rzeczy, w oparciu o stary zespół[238].

— Jerry Cantrell

W dniu premiery, grupa wystąpiła w programie Jimmy Kimmel Live!, prezentując na żywo cztery utwory – „Check My Brain”, „Would?”, „Man in the Box” oraz „Rooster[239]. Album w momencie wydania zadebiutował na 5. pozycji zestawienia Billboard 200[7], sprzedając się w ilości 126,000 kopii w pierwszym tygodniu od premiery[240]. W Finlandii album zadebiutował na 11. pozycji[241], w Wielkiej Brytanii na 19.[91], w Kanadzie na 4.[8], w Australii na 4.[242], Nowej Zelandii na 7.[243] oraz w Norwegii na 9.[244]. Black Gives Way to Blue osiągnął w większości przychylne recenzje ze strony krytyków muzycznych[245]. Stephen Thomas Erlewine z serwisu AllMusic, w swej recenzji zwrócił uwagę, że nowy album zespołu, pomimo wieloletniej przerwy, wciąż zachowuje swoje charakterystyczne ciężkie i mroczne brzmienie. „Pomimo, iż Alice in Chains nigdy nie będzie zespołem kojarzącym się z dobrym samopoczuciem, to jednak namacalne jest poczucie ulgi, że muzycy znów mogą grać razem jako kwartet” – posumował autor[246]. Brytyjski miesięcznik Revolver w swej recenzji napisał: „gęste tkaniny ciężkich gitar i rosnące melodie”[247].

10 listopada zespół wystąpił w programie Later... with Jools Holland, gdzie wykonał utwory „Check My Brain”, „Black Gives Way to Blue” oraz „Lesson Learned” (pierwszy raz na żywo)[248]. W tym drugim, na fortepianie gościnnie zagrał Jools Holland[248]. Koncertem w Barrowland Ballroom w Szkocji 12 listopada, zespół rozpoczął europejską część trasy. Trwała ona do 7 grudnia i obejmowała w sumie 19 występów, między innymi na terenie Belgii, Czech, Francji, Węgier, Wielkiej Brytanii czy Włoch. 16 listopada ukazał się trzeci singel, z utworem „Your Decision”. Kompozycja dotarła między innymi na szczyt zestawienia Billboard Rock Songs oraz Mainstream Rock Songs[8].

Alice in Chains podczas koncertu w Bilbao, 9 lipca 2010

2 lutego 2010 koncertem w Vancouver kwartet rozpoczął trzeci etap trasy, który trwał do 23 maja. 26 maja płyta Black Gives Way to Blue uzyskała w Stanach certyfikat złotej płyty, za sprzedaż 434,000 kopii[249], który został przyznany przez Recording Industry Association of America. 5 czerwca występem w niemieckim Nürburg zespół rozpoczął ostatni, czwarty etap trasy Black Gives Way to Blue Tour, w ramach którego zagrał na kontynencie europejskim 25 koncertów, występując na największych festiwalach muzycznych, między innymi Sonisphere Festival, obok takich grup jak Megadeth, Metallica, Rammstein, Slayer czy Stone Sour[250][251]. 22 czerwca ukazał się czwarty i ostatni singel z albumu Black Gives Way to Blue – „Lesson Learned”. Dotarł on do 4. pozycji na liście Mainstream Rock Songs oraz 25. Alternative Tracks[8]. 7 sierpnia koncertem w fińskim Pori, oficjalna trasa koncertowa promującą album została zakończona. W jej ramach kwartet zagrał łącznie 118 koncertów w Ameryce Północnej oraz Europie[252][253]. 16 września wraz z grupami Deftones oraz Mastodon, Alice in Chains zorganizowało mini tournée Blackdiamondskye, które składało się łącznie z 19 koncertów w Północnej Ameryce[254]. Cantrell w jednym z wywiadów stwierdził, że „każdy z zespołów prezentuje własny, rozpoznawalny styl, więc połączenie tego wszystkiego będzie fantastycznym widowiskiem i świetną zabawą”[255]. Podczas trwania trasy, zespół 8 października zagrał koncert w KeyArena w Seattle, który został zarejestrowany w formacie 3D[256]. Tournée zakończyło się 16 października występem w Las Vegas[254]. W roku 2010 album Black Gives Way to Blue zajął 2. pozycję w zestawieniu „20 najlepszych albumów 2010 roku” tygodnika Kerrang! oraz „50 najlepszych albumów 2010 roku” miesięcznika Metal Hammer[257]. 8 kwietnia podczas gali rozdania nagród Revolver Golden Gods Awards w Los Angeles, płyta zdobyła główną nagrodę w kategorii Album of the Year, pokonując takich wykonawców jak Heaven and Hell, Mastodon, Megadeth oraz Slayer[258]. Ponadto statuetkę otrzymał także sam zespół w kategorii Comeback of the Year Award[259]. Kwartet uzyskał również nominację do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance za utwór „Check My Brain[260].

Jerry Cantrell podczas Sonisphere Festival, Wielka Brytania, 2 sierpnia 2009

8 marca 2011 w wieku 44 lat zmarł były basista grupy Mike Starr. Przyczyną zgonu było przedawkowanie metadonu oraz leków przeciwlękowych, jakie muzyk zażył na kilka godzin przed śmiercią[261]. Starr został znaleziony martwy w swoim domu o godzinie 13:42, kiedy to na miejsce przybyła policja[261][262][263].

W lipcu wokalistka grupy Heart Ann Wilson, w wywiadzie dla brytyjskiego magazynu Classic Rock wyznała, że odwiedziła zespół w studiu nagraniowym, gdzie trwają prace nad materiałem na nowy album. Wilson stwierdziła, że nowy materiał brzmi „niesamowicie”[264]. Także w 2011, zespół uzyskał ósmą nominację do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance za utwór „A Looking in View”, jednak przegrał rywalizację z „New Fang” grupy Them Crooked Vultures[265].

13 sierpnia grupa wystąpiła na akustycznym koncercie w WinStar World Casino w Thackerville, gdzie po raz pierwszy na żywo wykonała utwór „Right Turn”, pochodzący z minialbumu Sap z 1992[266]. 20 sierpnia zespół wystąpił jako headliner w MTS Centre w kanadyjskim Winnipeg, podczas festiwalu Rock on the Range[267]. Wówczas zagrali jeszcze między innymi Evanescence, Five Finger Death Punch oraz Volbeat[267]. 12 listopada kwartet wystąpił obok takich grup jak Down, Faith No More czy Megadeth na Maquinaria Festival, odbywającym się w miejscowości Santiago w Chile[268]. Dwa dni później, grupa wystąpiła podczas ostatniego dnia festiwalu SWU Music and Arts, odbywającym się w mieście Paulínia w Brazylii[269]. 22 października witryna grungereport.net oficjalnie podała informację, że producentem nowego albumu studyjnego ponownie będzie Nick Raskulinecz, współpracujący z zespołem przy wydawnictwie Black Gives Way to Blue[270]. 4 grudnia 2012 na łamach miesięcznika Guitar World, gitarzysta Jerry Cantrell stwierdził, że zespół niedawno zakończył wspólną sesję z producentem Nickiem Raskulineczem, a nowy album ma się ukazać na wiosnę 2013[271]. 6 grudnia wortal blabbermouth.net poinformował, że singel z utworem „Hollow” zostanie udostępniony 18 grudnia[272]. Premiera nastąpiła za pośrednictwem oficjalnej strony zespołu oraz serwisu internetowego YouTube, gdzie zamieszczono tzw. lyric video oraz statyczne obrazki przekazane przez fanów za pośrednictwem fotograficznego serwisu społecznościowego Instagram[273][274].

The Devil Put Dinosaurs Here (od 2013)[edytuj | edytuj kod]

Alice in Chains podczas występu w programie Jimmy Kimmel Live!, 10 kwietnia 2013

8 stycznia 2013 utwór „Hollow” oficjalnie ukazał się w dystrybucji cyfrowej[275]. Kompozycja dotarła do 1. pozycji zestawienia Mainstream Rock Songs, na którym utrzymała się przez 3 tygodnie[276]. Ponadto utwór dotarł do 23. pozycji zestawienia Alternative Songs[8] oraz 4. lokaty w Kanadzie[277]. 14 stycznia zespół za pośrednictwem swojej oficjalnej strony internetowej, poinformował o pierwszych datach wiosennych koncertów[278]. 13 lutego za pośrednictwem oficjalnego konta zespołu na facebooku, zamieszczony został w formie zabawy anagram składający się z zestawu liter H V L E N T P S U S D A H I E E O E D T I U R R, z których po prawidłowym ułożeniu, można było uzyskać tytuł nowego albumu[279]. Dzień później poinformowano, że będzie on brzmiał The Devil Put Dinosaurs Here, a jego premiera odbędzie się w maju[280]. 4 marca w rozmowie z dwutygodnikiem Rolling Stone, Cantrell ujawnił tytuły dwóch utworów – „Stone” oraz „Lab Monkey”[281][282]. 15 marca amerykańskie przedsiębiorstwo specjalizujące się w sprzedaży elektronicznej Amazon.com, poinformowało, że album zostanie wydany 14 maja (ostatecznie data premiery została przesunięta na 28 maja[283]). Ujawniono także tytuły wszystkich utworów[284]. 22 marca witryna grungereport.net poinformowała, że 26 marca ukaże się drugi singel promujący album, z utworem „Stone”[285]. Także w marcu zespół wystąpił w 11-minutowym mockumencie pt. AIC 23, przedstawiającym rozmowę współpracownika serwisu Funny or Die Alana Poole’a McLarda z członkami zespołu, która ma charakter żartobliwy. Mockument ilustrowany jest krótkimi fragmentami utworów – „Hollow”, „Stone”, „Voices” oraz „Phantom Limb”. W filmie zamieszczono również krótkie wypowiedzi, między innymi członków grup Mastodon, Metallica, Pearl Jam oraz Soundgarden[286][287]. W udzielonym pod koniec marca wywiadzie dla witryny PureVolume, Sean Kinney stwierdził, że „nowy album nie jest wydawnictwem koncepcyjnym, ale jest pełną płytą”[288]. 10 kwietnia zespół wystąpił w programie telewizyjnym Jimmy Kimmel Live! w Los Angeles. Premierowo zostały wykonane utwory „Hollow” oraz „Stone”. Ponadto grupa zaprezentowała także „Man in the Box”, „Your Decision” oraz „Them Bones[289]. 18 kwietnia opublikowany został teledysk do utworu „Stone” w reżyserii Roberta „Roboshobo” Schobera[290]. Tego samego dnia, Cantrell wystąpił w Nokia Theatre L.A. Live w Los Angeles, podczas ceremonii wprowadzenia grupy Heart do Rock and Roll Hall of Fame. Muzyk wystąpił gościnnie w utworze „Barracuda” obok Chrisa Cornella, Dave’a Grohla oraz Mike’a McCready’ego[291].

25 kwietnia koncertem w Miami Beach zespół rozpoczął oficjalną trasę koncertową The Devil Put Dinosaurs Here Tour, mającą na celu promocję nowego albumu studyjnego – The Devil Put Dinosaurs Here[292]. Witryna grungereport.net poinformowała, że w trakcie trwania pierwszego etapu trasy w Ameryce Północnej, podczas niektórych występów, w roli supportu wystąpią grupy Bullet for My Valentine oraz Halestorm[293].

Jerry Cantrell podczas Uproar Festival, 17 sierpnia 2013

28 maja nakładem wytwórni Capitol ukazał się album The Devil Put Dinosaurs Here[294]. Zadebiutował on na 2. pozycji zestawienia Billboard 200, sprzedając się w pierwszym tygodniu od premiery w ilości 61,000 tysięcy kopii w Stanach Zjednoczonych[295][296] oraz 7,300 tysięcy w Kanadzie[296]. Ponadto album osiągnął również wysokie lokaty w Kanadzie, gdzie uplasował się na 2. pozycji[297], w Australii na 10.[298], 11. w Szwajcarii[299], 12. w Nowej Zelandii[300], 22. w Wielkiej Brytanii[301], 14. w Austrii[302] oraz 6. w Finlandii[303] i Norwegii[304]. Stephen Thomas Erlewine z serwisu AllMusic w swej recenzji stwierdził, że „album cechuje się harmonizacją linii wokalnych oraz charakterystycznym brzmieniem gitar, a także precyzją w postaci produkcji. Ten cyfrowy połysk nie był nawet widoczny tak dobrze na poprzednim wydawnictwie. To dodaje albumowi rozległej przestrzeni, dzięki czemu nie ma się tak klaustrofobicznego odczucia, jak wcześniej”[294]. Jon Dolan z Rolling Stone recenzując album podkreślił, że tym wydawnictwem, zespół udowodnił swoją siłę i wieloletnie doświadczenie[305]. Dave Kerr ze szkockiego miesięcznika The Skinny w swej recenzji napisał między innymi: „Jeśli wydany w 2009 Black Gives Way to Blue był swoistym odrodzeniem Alice in Chains, po śmierci Layne’a Staleya, to piąty album formacji z Seattle jest wynikiem zaciętej walki skazującej zespół na wciąż zdolną i osiągalną wielkość. Utwory nacechowane ciężkim i powolnym brzmieniem, znakomicie komponują się z harmonizacją linii wokalnych. Cantrell znalazł godnego wokalistę wspierającego w postaci Williama DuValla”[306].

17 czerwca podczas uroczystości w londyńskiej indigO2, grupa została uhonorowana przez Jasona Newsteda statuetką Icon Award, podczas gali rozdania Metal Hammer Golden Gods Awards[307].

Od 9 sierpnia do 15 września zespół zagrał serię 25 koncertów, podczas których występował jako jedna z głównych gwiazd w ramach Uproar Festival. Na scenie występowali również tacy wykonawcy jak Circa Survive, Coheed and Cambria oraz Jane's Addiction[308]. 19 września zespół rozpoczął czwarty etap trasy The Devil Put Dinosaurs Here Tour. Odbył się on w państwach Ameryki Południowej. Kwartet zaprezentował się między innymi podczas czwartego dnia festiwalu Rock in Rio w Brazylii, występując jako support przed główną gwiazdą wieczoru, zespołem Metallica[309]. Tego samego wieczora, wystąpili jeszcze Ghost, Rob Zombie oraz Sepultura[310]. Zespół odwiedził także po raz pierwszy w swej historii takie państwa jak Argentyna czy Peru. W listopadzie grupa zagrała serię 6 koncertów w Wielkiej Brytanii, podczas których jako support wystąpiły szwedzka formacja Ghost oraz amerykański zespół Walking Papers[311][312]. Występ w londyńskiej Alexandra Palace 9 listopada, został uznany za jeden z najlepszych koncertów w historii zespołu[313]. Na przełomie lutego i marca 2014, kwartet po raz drugi zaprezentował się na australijskim festiwalu Soundwave[314], po czym po raz pierwszy od 2006 odwiedził Japonię, a także Singapur. Od 25 kwietnia do 24 maja grupa zagrała 21 koncertów w Stanach Zjednoczonych, w ramach dalszej trasy promującej album[315]. 27 czerwca zespół rozpoczął europejski etap trasy, grając na stadionie w Essen jako gość specjalny podczas występu Black Sabbath w ramach Black Sabbath Reunion Tour[316] oraz 3 lipca występując we francuskim Arras w zakresie Maiden England World Tour grupy Iron Maiden[317]. Etap liczył łącznie 11 koncertów, podczas których zespół występował głównie w ramach Sonisphere Festival wraz z zespołami Anthrax, Airbourne, Metallica oraz Kvelertak[318]. 30 lipca grupa wystąpiła w Guitar Center w Hollywood, w ramach Guitar Center Sessions, przygotowanej przez największego detalistę instrumentów i sprzętu muzycznego Guitar Center oraz amerykańską platformę cyfrową DirecTV[319], gdzie wykonała sześć utworów – „Check My Brain”, „No Excuses” (w wersji akustycznej), „Your Decision”, „Would?”, „Rooster” oraz „Choke”[320]. 27 sierpnia grupa zakończyła 16-miesięczne tournée The Devil Put Dinosaurs Here Tour, składające się ze 130 występów[321][322]. 28 października udostępniono za pośrednictwem platformy BitTorrent Bundle, teledysk do utworu „Phantom Limb” w reżyserii Roberta „Roboshobo” Schobera[323].

18 stycznia 2015 zespół wystąpił podczas przerwy w meczu NFC Championship Game pomiędzy drużynami Seattle Seahawks a Green Bay Packers na stadionie CenturyLink Field w Seattle[324][325], podczas której wykonał utwory „Man in the Box” oraz „Would?[326].

Inspiracje, styl muzyczny, tematyka tekstów[edytuj | edytuj kod]

Powszechnie kategoryzowany jako przedstawiciel metalu alternatywnego, heavy metalu oraz rocka alternatywnego[1], kwartet w swej twórczości ze względu na ciężkie, powolne tempo oraz mroczny i depresyjny przekaz tekstowy, odwołuje się ponadto do takich stylów jak doom metal[327] czy sludge metal[328][329], a także hard rock[330] oraz stoner metal[331]. Tom Murray z Edmonton Journal napisał: „Życie i granie w Seattle z góry może wskazywać na grunge, lecz oni zawsze czerpali inspirację z tradycyjnego heavy metalu”[332]. Grupa ze względu na swoje pochodzenie (Seattle) i fakt, że część zespołów z tego miasta na początku lat 90. zaczęła zwracać na siebie coraz większą uwagę mediów głównego nurtu w Stanach, bardzo często identyfikowana jest z nurtem grunge[333], który łączy w sobie elementy punk rocka oraz „brudnego” metalowego, połączonego z psychodelicznym klimatem brzmienia[1]. Termin ten jednak nigdy nie był akceptowany przez zespół. Gitarzysta Jerry Cantrell zawsze określał styl prezentowany przez kwartet jako heavy metal. W wywiadzie udzielonemu w 1996 magazynowi Guitar World stwierdził:

Nie wiem konkretnie jaką mieszankę gramy, ale na pewno jest to metal, blues, rock and roll i może odrobina punku. Nigdy nie odchodzimy od metalowych rzeczy. Ja tego nie chcę[334].

— Jerry Cantrell
Jerry Cantrell podczas koncertu w Seattle, 5 stycznia 2007

Muzyka zespołu cechuje się ciężkim, opartym na mocnych i powolnych partiach gitarowych riffów brzmieniem oraz rozbudowanej grze sekcji rytmicznej. Serwis muzyczny AllMusic określił zespół mianem „najbardziej metalowej grupy wywodzącej się z Seattle”. Recenzent Stephen Thomas Erlewine opisał brzmienie grupy słowami: „heavy metal z początku lat 90., pozostający pod wyraźnym wpływem ciężkich riffów spod znaku Van Halen, połączonych z mroczną odmianą post punku”. Recenzent zaznaczył, że zespół wypracował własny, rozpoznawalny styl, charakteryzujący się ponurym, nihilistycznym brzmieniem oraz niekonwencjonalnym stylem wokalnym[1]. Dwutygodnik Rolling Stone w swej biografii zespołu napisał: „Mroczne i gorzkie utwory, obciążone odniesieniami do uzależnienia od narkotyków i śmierci, zajmują krajobraz muzyczny gdzieś pomiędzy gęstym headbangiem Metalliki a szlifowaniem hymnów Pearl Jam”[335]. Magazyn Spin napisał w marcu 1993: „W najlepszym, Alice in Chains uderza w żyły tradycji rockowej, która odważnie konfrontuje się z najgroźniejszymi biegunami emocjonalnymi”[336]. W stylu prezentowanym przez zespół, widoczne są wpływy takich zespołów jak AC/DC[337], Black Sabbath[337], Budgie[337], Deep Purple[337], Led Zeppelin[337], Metallica[337], Motörhead[337], The Cult[337] oraz The Doors[337].

Kwartet został opisany przez krytyków jako „trudny dla fanów tradycyjnego heavy metalu, jednak mroczne brzmienie, połączone z dużą żywiołowością spod znaku punk, pozwala zaliczyć grupę do pierwszego szeregu zespołów wywodzących się z Seattle, zaliczanych do nurtu grunge”[1]. Krytycy docenili również fakt, że katalog utworów zespołu, cechuje się zróżnicowanym formalnie zbiorem, który zawiera wiele odwołań do klasycznych, agresywnych, utrzymanych w szybkim tempie, metalowych utworów takich jak „We Die Young”, „Them Bones” czy „Dam That River”, zbliżonych do formatu progresywnych, długich kompozycji z urozmaiconą strukturą brzmieniową o epickim zacięciu jak „Sludge Factory”, „Frogs” „A Looking in View”, „Acid Bubble”, poprzez ballady niosące znaczący ładunek emocjonalny takie jak „Down in a Hole”, „Rooster”, inspirowane blues rockiemI Stay Away”, „Don't Follow” czy spokojniejsze z użyciem akustycznego akompaniamentu „Brother”, „Nutshell”, „When the Sun Rose Again” bądź utrzymane w stylistyce rocka psychodelicznego „Rain When I Die” oraz „Private Hell”. Zespół na swoim koncie posiada również melodyjne kompozycje, które ze względu na swój przystępny i alternatywny charakter, osiągnęły znaczący sukces komercyjny – „No Excuses”, „Your Decision[338]. Wydany w 1990 debiutancki album studyjny Facelift, utrzymany jest w stylistyce melodyjnego hard rocka z widocznymi wpływami klasycznego heavy metalu i psychodelii. Twórczość zespołu w znacznym stopniu stanowiła odwołanie do dokonań brytyjskich formacji Black Sabbath oraz Led Zeppelin, choć pojawiały się także porównania do Cream, Jimy’ego Hendrixa czy The Stooges[4]. Styl wokalny Staleya, ze względu na swój mocny, pełen ekspresji oraz mroczny styl, często był porównywany do prowadzenia wokaliz w charakterystyce typowej dla Jima Morrisona czy Ozzy’ego Osbourne’a[4]. Steve Huey recenzując album Alice in Chains z 1995, opisał go jako „połączenie ponurego nihilistycznego dźwięku, opartego na akustycznych teksturach”[144]. Zespół w swoich utworach najczęściej używa niskiego strojenia E (Eb-Ab-Bb-Eb-Db-Gb), które Cantrell określił mianem „standardowego”[339], lecz w niektórych stosuje nieco bardziej alternatywne i odwrotne strojenie D („What the Hell Have I”, „Shame in You”). Ponadto zespół korzysta także z różnych innych odrębnych aspektów rytmicznych, takich jak np. nieparzyste metrum („I Can't Remember”, „Them Bones”)[340]. Styl gry Jerry’ego Cantrella, inspirowany w dużej mierze grą Tony’ego Iommiego[341], został określony przez recenzenta Stephena Thomasa Erlewine’a jako „oparty na mocnych gitarowych riffach i perforowanych teksturach, tworzący wolne rytmy w niższej jakości”[1]. Efekt nastrojonych o pół tonu niżej gitar, połączony z wokalem Staleya, dawał odrębny styl „szept-krzyk”[63].

W dawniejszym okresie, zespół znany był z odrębnych, zharmonizowanych linii wokalnych Staleya oraz Cantrella, które nakładając się na siebie tworzyły podwójny wokal[1]. Recenzentka Alyssa Burrows stwierdziła, że charakterystyczny dźwięk pochodził od stylu wokalnego Staleya i jego tekstów, w których poruszał osobiste przeżycia i uzależnienie od narkotyków[342]. W latach 90., teksty pisane przez Staleya często miały charakter dekadencki, egzystencjalistyczny, melancholijny, nihilistyczny, pesymistyczny, przez co były określane mianem „mrocznych”[1], gdyż poruszały takie wątki jak ból[343], depresja[343], osobowość dyssocjalna[93], samobójstwo[343], samotność[343], śmierć[343] czy uzależnienie[113][343]. W okresie Facelift, Staley w niektórych utworach podejmował problematykę dotykającą szeroko pojmowanych relacji damsko-męskich, zarówno w sferze uczuciowej, jak i tej fizycznej, przez co niekiedy były interpretowane jako mizoginistyczne („Love, Hate, Love”, „Confusion”). Szczególny nacisk na utwory mówiące o uzależnieniu narkotykowym został ukazany na albumie Dirt z 1992. Kompozycje „Junkhead”, „Dirt”, „God Smack”, „Hate to Feel” oraz „Angry Chair”, w otwarty sposób ukazują rodzaj autodestrukcji i zmęczenia psychicznego[9]. Dziennikarz Craig Campbell przyznał, że „to było ekscytujące połączenie dźwięków i sonetu[344]. Teksty pisane przez Cantrella skupiają się bardziej na relacjach interpersonalnych, w których wyczuwalne są stany melancholii, utraty („Brother”, „Got Me Wrong”, „Down in a Hole”, „Heaven Beside You” czy „Black Gives Way to Blue”), jednakże poprzez swój depresyjny, ponury, posępny i przygnębiający charakter, zachowują spójność tematyczną i klimatyczną. Jeden z recenzentów magazynu Spin, odwołując się do warstwy lirycznej prezentowanej przez zespół, określił ją jako „obsesję śmiertelnego bólu i emocjonalnej dewastacji”[336].

Wyróżnienia, wpływ na innych artystów[edytuj | edytuj kod]

Alice in Chains na Download Festival w Anglii, 10 czerwca 2006

Grupa Alice in Chains sprzedała ponad 25 milionów płyt na całym świecie[5][228], z czego 14 w Stanach Zjednoczonych[6]. Albumy Jar of Flies oraz Alice in Chains osiągnęły najwyższą pozycję zestawienia Billboard 200[228]. Ponadto zespół uzyskał dziewięć nominacji do nagrody Grammy[10]. W grudniu 2001 kwartet został sklasyfikowany na 17. pozycji w zestawieniu „100 najlepszych heavymetalowych zespołów” przygotowanym przez redakcję Hit Parader[345]. To samo czasopismo wymieniło grupę w gronie 15 najważniejszych koncertowych wykonawców[346], a wokalista Layne Staley sklasyfikowany został na 27. pozycji w zestawieniu na najlepszego metalowego wokalistę wszech czasów[347]. Kwartet zajął także w roku 2000 34. pozycję w zestawieniu kanału muzycznego VH1 „100 najlepszych artystów hardrockowych”[348]. Strona DigitalDreamDoor.com sklasyfikowała Alice in Chains na 23. pozycji zestawienia „100 najlepszych metalowych zespołów”[349]. Drugi album studyjny zespołu – Dirt, został uznany za 5. najlepszy album dekady w rankingu opublikowanym przez brytyjski magazyn Close-Up[350] oraz został sklasyfikowany przez dwutygodnik Rolling Stone na 3. pozycji zestawienia „najlepszych grunge’owych albumów w historii”[351]. Dirt został wyróżniony również przez kanadyjskiego dziennikarza muzycznego Martina Popoffa, który sklasyfikował go na 52. pozycji w wydanej przez siebie w 2004 książce The Top 500 Heavy Metal Albums of All Time[352]. Miesięcznik Guitar World w październiku 2006 wymienił album w gronie „100 najlepszych gitarowych wydawnictw w historii”[353].

Ten sam magazyn w 2007, sklasyfikował solo gitarowe z utworu „Man in the Box” w wykonaniu Cantrella, na 77. pozycji zestawienia „100 najlepszych solówek gitarowych w historii”[354]. W roku 2009 grupa zdobyła statuetkę Kerrang! Awards przyznawaną przez brytyjski tygodnik Kerrang! – w kategorii Icon Award[355]. W 2010 zespół został nagrodzony dwiema statuetkami Revolver Golden Gods Awards – w kategoriach Album of the Year oraz Comeback of the Year[259]. W tym samym roku album Black Gives Way to Blue został zamieszczony na 2. pozycji w zestawieniu Kerrang! „20 najlepszych albumów 2010 roku” oraz miesięcznika Metal Hammer „50 najlepszych albumów 2010 roku”[257]. W 2011 zespół został sklasyfikowany na 65. pozycji zestawienia „50 lat wielkiej muzyki: 100 najlepszych artystów” według strony Just Press Play[356]. W czerwcu 2013 grupa została uhonorowana statuetką Icon Award podczas gali rozdania Metal Hammer Golden Gods Awards[307].

Alice in Chains było wymieniane wśród zespołów mających znaczący wpływ na kształtowanie się muzyki rockowej w latach 90. Wielu wykonawców wskazywało zespół Alice in Chains jako jedno ze źródeł swoich inspiracji. Wśród muzyków, którzy powołują się na wpływ muzyki Alice in Chains na własną twórczość, znaleźli się między innymi: 3 Doors Down[357], Audioslave[358], Avenged Sevenfold[359], Black Label Society[360], Breaking Benjamin[361], Bullet for My Valentine[362], Bush[363], Candlebox[364], Chevelle[365], Clutch[366], Cold[367], Creed[368], Days of the New[369], Deftones[370], Drowning Pool[371], Godsmack[372], Incubus[373], Kill Devil Hill[374], Monster Magnet[375], Mudvayne[376], Nickelback[377], Puddle of Mudd[378], Queens of the Stone Age[379], Seether[380], Smile Empty Soul[381], Staind[382], Stone Sour[383], Theory of a Deadman[384], Trapt[385], Velvet Revolver[386].

Alice in Chains podczas koncertu w Toronto, 18 września 2010

Wokalista formacji Godsmack Sully Erna, stwierdził, że Layne Staley miał wielki wpływ na jego styl śpiewu[387]. Grupa Staind nagrała cover utworu „Nutshell”, który znalazł się na albumie The Singles: 1996–2006, a także napisała utwór pt. „Layne” poświęcony pamięci Staleya, który ukazał się na wydanym w roku 2003 albumie 14 Shades of Grey[388]. Grupa Three Days Grace wykonała na żywo utwór „Rooster”, który został zamieszczony na koncertowym DVD Live at The Palace. Zespół Metallica stwierdził, że zawsze chciał pojechać w trasę z Alice in Chains oraz powołał się na ten zespół oraz wokalistę Layne’a Staleya, jako jedną z głównych inspiracji do powstania albumu Death Magnetic[389]. Także utwór „Shine” nagrany przez zespół podczas sesji, jest hołdem dla Staleya. Nie znalazł się on jednak na albumie z powodu ograniczeń produkcji[389]. W grudniu 2011 grupa Metallica wydała minialbum Beyond Magnetic, gdzie kompozycje „Just a Bullet Away” oraz „Rebel of Babylon” zostały napisane w hołdzie dla Staleya[390]. Frontman zespołu, James Hetfield, w jednym z wywiadów przyznał, że bardzo ceni sobie twórczość grupy z Seattle. „Oglądanie ich jak grają – po prostu kocham te piosenki. One są niesamowite i powinny być słuchane. Są bardzo unikatowe, wyprzedzały swoje czasy. I wyprzedzały również cały materiał ze sceny Seattle – ich piosenki są bardziej odporne na upływ czasu”[391]. Gitarzysta grupy Korn Brian Welch, w wywiadzie z okazji 20. lecia wydania albumu Dirt stwierdził: „Jestem wielkim fanem Alice in Chains. Kiedy pierwszy raz usłyszałem „Man in the Box”, chciałem być autorem tego riffu”[392]. Frontman zespołów Slipknot oraz Stone Sour Corey Taylor, przyznał, że Alice in Chains byli jedną z głównych inspiracji do zaczęcia pisania przez niego tekstów: „Czuję, że oni są odpowiedzialni za to, że piszę. „Would?” to jedna z moich ulubionych kompozycji w całej historii. Ten utwór uświadomił mnie, że w muzyce wszystko jest możliwe (...) Oni zawsze będą jednym z moich ulubionych zespołów”[392]. David Draiman, wokalista grup Device oraz Disturbed wyznał: „Pamiętam „Man in the Box” (...) To było w czasach wydania Facelift, kiedy ten utwór był wielki. Wszyscy byli zdumieni wokalem Layne’a. Pamiętam, że śpiewałem go na stu różnych przesłuchaniach. To niewiarygodne. Zawsze będę ich kochał”[392]. Wokalista Five Finger Death Punch Ivan L. Moody stwierdził: „Alice in Chains mnie naprawdę ukształtowali. Są jedną z moich największych inspiracji i zawsze będą. Wracam do Dirt cały czas. Jar of Flies jest jednym z moich ulubionych wydawnictw. Teksty na tych płytach są tak potężne i prześladujące. Layne był jedyny w swoim rodzaju”[392]. Kerry King, gitarzysta i założyciel thrashmetalowej formacji Slayer stwierdził, że Alice in Chains to „świetny zespół”[393]. Robb Flynn z Machine Head w wywiadzie wyznał: „Kocham Alice in Chains człowieku (...) Dirt był cholernie dobry. Pamiętam, że mnóstwo czasu tego słuchałem”[392]. W wywiadzie z 2007 dla tygodnika New Times Broward-Palm Beach gitarzysta Slash stwierdził: „To mój ulubiony zespół z tych nowo powstałych na początku lat 90.”[394]. Wokalista i gitarzysta grupy Seether Shaun Morgan, w wywiadzie z 2014 przyznał: „Jestem wielkim fanem głosu Layne’a Staleya. Myślę, że historia jego życia jest dość brutalna i sądzę, że sposób w jaki umarł, był bardzo smutny. Najsmutniejsze jest to, że nikt się tym nie przejmował przez dwa tygodnie, to jest brutalne. Widzę dużo porównań między mną, a tym co on przechodził w tamtym czasie”[395]. Sully Erna, w wywiadzie dla Rolling Stone wyznał: „Gdy wyszedł Dirt, długo nie opuszczał mojego odtwarzacza. Nigdy wcześniej nie słyszałem, by czyjś głos brzmiał tak przebojowo na jakiejś płycie. Jest powodem, dla którego zacząłem śpiewać”[396]. Wokalista i gitarzysta Black Label Society Zakk Wylde, stwierdził: „Wszystkie ich płyty są fajne. Są jak Led Zeppelin, bo każdy ich album jest różny”[392].

Grupa Alice in Chains ma również znaczący wpływ na nowoczesny heavy metal. Utwory z repertuaru grupy są często prezentowane przez innych wykonawców, takich jak Dream Theater[397], Grave[398], Opeth[399], Secrets of the Moon[400] czy Suicide Silence[401]. W udzielonym w roku 1995 wywiadzie dla Guitar International, gitarzysta grupy Pantera Dimebag Darrell wyraził duży podziw dla gry Cantrella[402]. Anders Fridén, wokalista szwedzkiej grupy metalowej In Flames, stwierdził w jednym z wywiadów, że Layne Staley wywarł bardzo duży wpływ na jego styl śpiewania na późniejszych albumach grupy[403]. Steve Huey z serwisu AllMusic określił grupę jako „jeden z najlepszych metalowych zespołów lat 90.”[175].

Skład zespołu[edytuj | edytuj kod]

Skład Alice in Chains od 2006

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[343]:

Obecni członkowie
Byli członkowie
  • Layne Staley (zmarły) – śpiew, okazjonalnie gitara rytmiczna (1987–2002)
  • Mike Starr (zmarły) – gitara basowa, wokal wspierający (1987–1993)

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dyskografia Alice in Chains.

Albumy studyjne[edytuj | edytuj kod]

Albumy koncertowe[edytuj | edytuj kod]

Kompilacje[edytuj | edytuj kod]

EP[edytuj | edytuj kod]

Obecność w kulturze popularnej[edytuj | edytuj kod]

Film[edytuj | edytuj kod]

William DuVall podczas koncertu w Londynie, 4 sierpnia 2009

Utwory z repertuaru grupy często są wykorzystywane na ścieżkach dźwiękowych do filmów oraz seriali. W roku 1991 zespół nagrał materiał demo podczas przygotowań do drugiego albumu, który trafił w ręce reżysera filmu Singles Camerona Crowe. Spośród kilku kompozycji, reżyser wybrał utwór „Would?” jako promocję swojego filmu[404]. Ponadto zespół gościnnie wystąpił w filmie w roli samych siebie, podczas sceny zabawy w klubie. Prócz „Would?” grupa wykonała jeszcze „It Ain’t Like That”[405].

 Osobny artykuł: Bohater ostatniej akcji.

Wiosną 1993 zespół nagrał dwie nowe kompozycje – „What the Hell Have I” oraz „A Little Bitter”, które zostały wykorzystane na ścieżce dźwiękowej do filmu Bohater ostatniej akcji. Obydwa utwory zostały wydane również na singlu, mającym na celu promocję filmu[110].

 Osobny artykuł: Clerks - Sprzedawcy (album).

W roku 1994 zespół wydał na singlu promocyjnym utwór „Got Me Wrong” pochodzący z minialbumu Sap, specjalnie na potrzeby filmu Clerks - Sprzedawcy w reżyserii Kevina Smitha[405].

Także w 1994 utwory „Man in the Box”, „Them Bones” oraz „I Stay Away”, zostały wykorzystane w popularnym serialu animowanym Beavis i Butt-head[405]. W roku 1996 utwór „Again” pochodzący z albumu Alice in Chains, znalazł się na ścieżce dźwiękowej do filmu Pokój Marvina w reżyserii Jerry’ego Zaksa[406]. W tym samym roku „Them Bones” został wykorzystany w filmie dokumentalnym Hype![405]. W 1998 utwór „Rooster” został wykorzystany w jednym z odcinków serialu animowanego Daria[405]. Kompozycja „Man in the Box” z albumu Facelift została wykorzystana w 2000 w filmie Gniew oceanu w reżyserii Wolfganga Petersena[407]. Nagrany przez Chrisa Cornella, Marka Arma oraz zespół Alice in Chains, utwór „Right Turn”, został wykorzystany w 2002 w dramacie wojennym Helikopter w ogniu w reżyserii Riddleya Scotta[408]. W 2005 utwory „Man in the Box” oraz „No Excuses” zostały wykorzystane w popularnym serialu kryminalnym Dowody zbrodni[405]. W piątej części Terminatora został użyty utwór „Rooster”[405][409]. W 2010 kompozycja „Would?” znalazła się na ścieżce dźwiękowej do czwartego sezonu amerykańskiego serialu Californication[405][410]. Utwory „We Die Young”, „Man in the Box”, „Bleed the Freak” i „Them Bones”, zostały w 2011 wykorzystane w serialu dokumentalnym Metal Evolution[405]. W 2012 kompozycja „Rooster” została użyta w filmie komediowym 40 lat minęło[405].

Gry komputerowe[edytuj | edytuj kod]

Mike Inez na Roskilde Festival w Danii, 2 lipca 2010

Utwory z repertuaru grupy są również często wykorzystywane na ścieżkach dźwiękowych do gier komputerowych. W roku 1994 kompozycja „Them Bones” pochodząca z albumu Dirt, została wykorzystana w drugiej części gier z serii DoomDoom II: Hell on Earth[411]. W tym samym roku „Them Bones” został wykorzystany w grze Street Fighter II: The Animated Movie[412]. Ta sama kompozycja została jeszcze użyta w grach ATV Offroad Fury z 2001, Guitar Hero II z roku 2006[413] oraz Guitar Hero: Smash Hits z 2009[414].

Muzyka Alice in Chains jest obecna również w ścieżce dźwiękowej do gry Grand Theft Auto: San Andreas wydanej w 2004 – utwór „Them Bones” można usłyszeć w stacji radiowej Radio X[415]. Ta sama kompozycja została użyta w grze komputerowej Madden NFL 10 w roku 2010[416]. Także w tym samym roku utwór „A Looking in View” trafił na ścieżkę dźwiękową do gry NHL 2K11[405].

Utwór „Would?” został wykorzystany w dwóch częściach gry z serii BurnoutBurnout Dominator z 2007[417] oraz Burnout: Paradise z 2008[418]. W 2007 został użyty w grze karaoke SingStar Amped, przeznaczonej na platformę PS2[405].

Utwory Alice in Chains można zagrać w serii Rock Band. „Would?” został wykorzystany w grze Rock Band Unplugged z 2009[419]. Ponadto kompozycje zespołu zostały wykorzystane w serii gier Guitar Hero. W roku 2009 „No Excuses” znalazł się w grze Guitar Hero: Metallica[420]. W 2010 udostępniono do ściągnięcia jako dodatek do Rock Band i Rock Band 2, dwa zestawy Alice In Chains Pack 01 – zawierający utwory „Rooster”, „Would?”, „No Excuses”, „A Looking in View” oraz „Check My Brain”[421] oraz Alice In Chains Pack 02, który zawiera „We Die Young”, „Grind”, „Heaven Beside You”, „Last of My Kind” oraz „Your Decision”[422]. W roku 2013 utwór „Stone” został wykorzystany w grze muzycznej Rocksmith 2014[423] oraz dwa lata później w Guitar Hero Live[424].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Stephen Thomas Erlewine: Alice in Chains Biography (ang.). allmusic.com. [dostęp 2010-05-28].
  2. 2,0 2,1 Alice in Chains Biography (ang.). aliceinchains.com. [dostęp 2014-07-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-17)].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Prato 2009 ↓.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 Jordan Babula, „Alice in Chains. Bezsenność w Seattle”, Teraz Rock Kolekcja, s.3-11, nr.6, 2006
  5. 5,0 5,1 5,2 Alice In Chains // Virgin EMI Records (ang.). virginemirecords.com. [dostęp 2013-01-20].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 RIAA – Gold & Platinium (ang.). riaa.com. [dostęp 2010-05-28].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Alice in Chains – Chart History (ang.). billboard.com. [dostęp 2013-01-31].
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 8,18 8,19 8,20 8,21 8,22 8,23 8,24 Stephen Thomas Erlewine: Alice in Chains – Awards : AllMusic (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-03-14].
  9. 9,0 9,1 Holly George Warren: Alice in Chains Biography (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2014-06-20].
  10. 10,0 10,1 Rock On The Net: Alice In Chains (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2014-05-14].
  11. 11,0 11,1 LAYNE STALEY Officially Declared Dead Following Autopsy (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-01-31].
  12. 12,0 12,1 Chris Harris: Remaining Alice in Chains Members Reuniting for Summer Gigs (ang.). mtv.com. [dostęp 2011-03-06].
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Prato 2009 ↓, s. 215.
  14. 14,0 14,1 Yarm 2012 ↓, s. 114.
  15. Prato 2009 ↓, s. 216.
  16. Brett Buchanan: REMEMBERING LAYNE STALEY: THE HIGH SCHOOL YEARS (ang.). grungereport.net. [dostęp 2013-01-31].
  17. 17,0 17,1 17,2 MC Tom: Lip Lock Rock: The Alice 'N Chainz Story (ang.). lamestainnorthwest.blogspot.com. [dostęp 2011-02-23].
  18. David de Sola: How Alice in Chains Found the Most Memorable Voice in Grunge (ang.). theatlantic.com. [dostęp 2012-07-09].
  19. 19,0 19,1 Prato 2009 ↓, s. 214.
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 Jon Wiederhorn: Alice in Chains: To Hell and Back (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2011-07-22].
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 21,6 21,7 Brown 2010 ↓.
  22. 22,0 22,1 22,2 Doug McCausland: The Origins Of Alice In Chains: A Retrospective (ang.). alternativenation.net. [dostęp 2014-12-01].
  23. 23,0 23,1 Setting the Alice in Chains Record Straight (ang.). icepicksandnukes.com. [dostęp 2013-04-09].
  24. Yarm 2012 ↓, s. 116.
  25. 25,0 25,1 25,2 Poligrafia dołączona do albumu Music Bank; wyd. Columbia, nr kat. 69580.
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 John Bacus: Alice in Chains Studio Sessions Chronology (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-02-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  27. Prato 2009 ↓, s. 214–215.
  28. Yarm 2009 ↓, s. 118.
  29. Bradley Torreano: My Sister's Machine Biography (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-04-15].
  30. Mistrust – Encyclopaedia Metallum (ang.). metal-archives.com. [dostęp 2011-02-23].
  31. 31,0 31,1 Greg Prato: Second Coming Biography (ang.). allmusic.com. [dostęp 2013-01-22].
  32. Yarm 2012 ↓, s. 117.
  33. Yarm 2012 ↓, s. 118.
  34. Prato 2012 ↓, s. 217.
  35. Allyson B. Crawford: Bring Back Glam – Diamond Lie to Alice in Chains (ang.). bringbackglam.com. [dostęp 2010-05-28].
  36. Greg Prato: Where Would Alice In Chains Be Today If Layne Staley Had Lived? (ang.). alternativenation.net. [dostęp 2015-08-18].
  37. 80’s Garage Rock by Jerry Cantrell (ang.). drlonglocks.com. [dostęp 2015-03-21].
  38. 38,0 38,1 Prato 2009 ↓, s. 217.
  39. Tartarean Desire – Gypsy Rose – Hard Rock band from USA (ang.). tartareandesire.com. [dostęp 2013-01-31].
  40. Prato 2009 ↓, s. 218.
  41. 41,00 41,01 41,02 41,03 41,04 41,05 41,06 41,07 41,08 41,09 41,10 41,11 41,12 41,13 41,14 41,15 41,16 „Alice in Chains w pigułce”, Metal Hammer s.42-43, nr. 166-168, 2005
  42. Prato 2009 ↓, s. 213.
  43. Prato 2009 ↓, s. 220.
  44. Prato 2009 ↓, s. 204.
  45. 45,0 45,1 Yarm 2012 ↓, s. 119.
  46. Alice in Chains – Demo #3: Treehouse Demos – Encyclopaedia Metallum (ang.). metal-archives.com. [dostęp 2011-02-23].
  47. Prato 2009 ↓, s. 221–222.
  48. Alice in Chains – Demo #3: Treehouse Demos – Encyclopaedia Metallum (ang.). metal-archives.com. [dostęp 2015-08-18].
  49. 49,0 49,1 Alice In Chains – Sweet Alice (CD) at Discogs (ang.). discogs.com. [dostęp 2013-07-18].
  50. 50,0 50,1 Prato 2009 ↓, s. 220–221.
  51. 51,0 51,1 51,2 Jeffrey Ressner: Alice in Chains: Through the Looking Glass. 26 listopada 1992 (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2014-06-22].
  52. 52,0 52,1 52,2 Tim Branom: Exclusive: Watch Newly Discovered Alice In Chains Footage From 1989 (ang.). alternativenation.net. [dostęp 2015-08-18].
  53. Dave Jerden: Credits (ang.). allmusic.com. [dostęp 2013-01-22].
  54. 54,0 54,1 54,2 John Bacus: Alice in Chains Concert Chronology 1990 (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-02-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  55. 55,0 55,1 Layne Staley Unchained (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  56. Ian McFarlane: Alice In Chains: Love, Sex, Pain And Suffering...(1991) (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  57. Steve Huey: Facelift – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2010-08-15].
  58. Pick Hit: Seattle Rockers Defy The Odds With Debut Disc (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-07-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  59. 59,0 59,1 Prato 2009 ↓, s. 263.
  60. Alice in Chains: Live Facelift (Video 1991) (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2011-08-17].
  61. Prato 2009 ↓, s. 253.
  62. 62,0 62,1 Prato 2009 ↓, s. 264.
  63. 63,00 63,01 63,02 63,03 63,04 63,05 63,06 63,07 63,08 63,09 63,10 Chris Gill: Alice in Chains – Dirt (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  64. Alice In Chains Layne Interview Part One (ang.). youtube.com. [dostęp 2011-09-23].
  65. 65,0 65,1 65,2 John Bacus: Alice in Chains Concert Chronology 1991 (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-02-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  66. Slayerized.com Slayer Tour Dates Database 1991 (ang.). slayerized.com. [dostęp 2015-03-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  67. Diamond Oz: Sunday Old School: Alice In Chains (ang.). metalunderground.com. [dostęp 2013-05-23].
  68. 68,0 68,1 ALICE IN CHAINS Guitarist Discusses 1990 CLASH OF THE TITANS Tour, Touring With OZZY (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2010-08-15].
  69. 69,0 69,1 Alice in Metal-Land (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-07-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  70. Cantrell Seeks Out a Solo Identity on First Tour Away From Alice (ang.). telia.com. [dostęp 2014-07-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-10)].
  71. 71,0 71,1 71,2 71,3 71,4 John Bacus: Alice in Chains Concert Chronology 1992 (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-02-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  72. 72,0 72,1 Dewayne Wright: Fringe Time – Alice In Chains, from 20 to 20,000 (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  73. Alice in Chains Discography – Sap (ang.). aliceinchains.com. [dostęp 2011-11-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-17)].
  74. Jeff Kitts: Primecuts: Jerry Cantrell (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-07-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  75. 75,0 75,1 Prato 2009 ↓, s. 340.
  76. Simon Glickman: Alice in Chains Reference (ang.). enotes.com. [dostęp 2013-11-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-08)].
  77. 77,0 77,1 Steve Huey: Sap – Alice in Chains : Credits (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-23].
  78. Brett Buchanan: REMEMBERING LAYNE STALEY PART 3: THE SAP SESSIONS (ang.). grungereport.net. [dostęp 2012-12-21].
  79. Brittany Spanos: Watch Alice in Chains', Soundgarden's Extended 'Singles' Performances (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2015-08-18].
  80. Prato 2009 ↓, s. 265–266.
  81. Steve Huey: Singles (Original Soundtrack) (ang.). allmusic.com. [dostęp 2013-01-31].
  82. Rock On The Net:34th Annual Grammy Awards – 1992 (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2010-08-15].
  83. 83,0 83,1 Katherine Truman: Alice In Chains – Digging Dirt (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  84. John Bacus: Alice in Chains First & Last Performances (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-11-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  85. Alice in Chains Discography – Dirt (ang.). aliceinchains.com. [dostęp 2013-11-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-08)].
  86. Prato 2009 ↓, s. 341.
  87. Vic Garbarini: The Chungemaster of Alice in Chains (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  88. 88,0 88,1 Yarm 2012 ↓, s. 262.
  89. Steve Huey: Dirt – Alice in Chains : Credits (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-11-01].
  90. Irishcharts: searchable database (ang.). irishcharts.ie. [dostęp 2011-02-12].
  91. 91,0 91,1 91,2 91,3 91,4 Chart Stats – Alice in Chains (ang.). Chart Stats. [dostęp 2011-03-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-23)].
  92. 92,0 92,1 John Bacus: Alice In Chains – 9/10/92: Singles Party (ang.). bacus.net. [dostęp 2014-06-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  93. 93,0 93,1 93,2 Steve Huey: Dirt – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-23].
  94. Michael Christopher: Alice in Chains: Dirt – PopMatters Music Review (ang.). popmatters.com. [dostęp 2011-04-24].
  95. J. Bennett: Little Queenies – It was wideley believed that the girl on the cover (ang.). littlequeenies.tumblr.com. [dostęp 2014-07-09].
  96. Breakin' The Rules (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-07-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  97. RPM 100 Albums. RPM:56 (20). 14 listopada 1992.
  98. Tony Grassi: The Top 10 Guitar Albums of 1992 (ang.). guitarworld.com. [dostęp 2011-11-07].
  99. Mordechai Kleidermacher: Alice in Chains Link With Brutality (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  100. Alice in Chains Setlist at Hollywood Rock São Paulo 1993 (ang.). setlist.fm. [dostęp 2014-06-13].
  101. 101,0 101,1 David Bronstein: 20 YEARS LATER: LOOKING BACK AT ALICE IN CHAINS’ 1993 EUROPEAN TOUR AND MIKE INEZ REPLACING MIKE STARR (ang.). alternativenation.net. [dostęp 2014-06-12].
  102. Prato 2009 ↓, s. 344.
  103. John Bacus: Alice in Chains – 1/22/93 Sao Paulo, Brazil Apoetose Stadium (ang.). bacus.net. [dostęp 2013-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  104. Yarm 2012 ↓, s. 275.
  105. 105,0 105,1 105,2 105,3 Prato 2009 ↓, s. 345.
  106. Daina Darzin: The Real Dirt (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-07-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  107. Alice in Chains Setlist at Later with Jools Holland, London, England (ang.). setlist.fm. [dostęp 2013-01-23].
  108. 108,0 108,1 108,2 108,3 108,4 John Bacus: Alice in Chains Concert Chronology 1993 (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-01-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  109. 109,0 109,1 Jason Newsted dla „Riff Raff” #07/93: o urzekających historiach z życia zespołu (pol.). deathmagnetic.pl. [dostęp 2014-08-15].
  110. 110,0 110,1 Last Action Hero – Soundtracks and music scores (ang.). aliceinchains.com. [dostęp 2011-02-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-08)].
  111. Lollapalooza JFK Stadium Site, Philadelphia, PA, Gray Areas Magazine (18/07/93) (ang.). grayarea.com. [dostęp 2011-02-23].
  112. Ned Raggett: Down in a Hole – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2013-01-31].
  113. 113,0 113,1 113,2 Jon Wiederhorn: Remembering Layne Staley: The Other Great Seattle Musician To Die On April 5 (ang.). mtv.com. [dostęp 2013-01-31].
  114. Rock On The Net:35th Annual Grammy Awards – 1993 (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2010-08-15].
  115. 115,0 115,1 Rock On The Net:1993 MTV Video Music Awards (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2010-08-15].
  116. 116,0 116,1 116,2 Steve Huey: Jar of Flies – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-23].
  117. Rob Andrews: Alice In Chains: A Step Beyond Layne’s World (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  118. Alice in Chains Setlist at Cal Expo Amphitheatre, Sacramento, CA, USA (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-03-21].
  119. Alice in Chains Setlist at Festival Hall, Melbourne, Australia (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-01-10].
  120. Alice in Chains Statistics: Songs played by year: 1993 (ang.). setlist.fm. [dostęp 2013-01-17].
  121. Joe D’Angelo, Robert Mancini: Layne Staley, Alice in Chains Singer, Dead at 34 (ang.). vh1.com. [dostęp 2011-02-23].
  122. 122,0 122,1 122,2 122,3 John Bacus: Alice in Chains Concert Chronology 1994 – 1996 (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-02-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  123. Alice in Chains Concert Setlist at Hollywood Palladium, Hollywood (ang.). setlist.fm. [dostęp 2011-09-06].
  124. Prato 2009 ↓, s. 405.
  125. Alice in Chains – Jar of Flies – Encyclopaedia Metallum (ang.). metal-archives.com. [dostęp 2011-07-22].
  126. 126,0 126,1 Discography Alice in Chains (ang.). charts.org.nz. [dostęp 2011-02-23].
  127. Discography Alice in Chains (ang.). australian-charts.com. [dostęp 2011-02-23].
  128. Paul Evans: Jar of Flies by Alice in Chains (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2011-02-23].
  129. Tom Sinclair: Jar of Flies Review (ang.). ew.com. [dostęp 2015-03-13].
  130. 130,0 130,1 Stephen Thomas Erlewine: Clerks – (Original Soundtrack) (ang.). allmusic.com. [dostęp 2013-01-31].
  131. 131,0 131,1 Prato 2009 ↓, s. 407.
  132. 132,0 132,1 Jeff Gilbert, Andy Aledort: 1996 Guitar World Interview: Jerry Cantrell of Alice In Chains Discusses Songwriting and Band’s New Self-Titled Album (ang.). guitarworld.com. [dostęp 2012-09-26].
  133. Pete Jerold: Alice In Chains On Thin Ice (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-07-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  134. Rock On the Net:37th Annual Grammy Awards – 1995 (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2010-08-15].
  135. Greg Prato: Mad Season Biography (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-06-19].
  136. Prato 2009 ↓, s. 407–408.
  137. Stephen Thomas Erlewine: Above – Mad Season: Credits (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-06-19].
  138. Mad Season: Live at the Moore (Video 1995) (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2011-08-17].
  139. John Bacus: Mad Season Concert Chronology (ang.). bacus.net. [dostęp 2015-03-21].
  140. Stephen Thomas Erlewine: Twisted Willie – Various Artists (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-07-10].
  141. MELDRUM Working With Producer TOBY WRIGHT (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2010-08-15].
  142. Alice in Chains Discography – Alice in Chains (ang.). aliceinchains.com. [dostęp 2011-11-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-08)].
  143. Alice in Chains timeline (ang.). legacyrecordings.com. [dostęp 2010-08-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-27)].
  144. 144,0 144,1 144,2 144,3 Steve Huey: Alice in Chains – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-07-08].
  145. Raul: Jerry Cantrell’s Dog Sunshine Was The 3 Legged Dog On Alice In Chains Album Cover (ang.). feelnumb.com. [dostęp 2013-05-23].
  146. Prato 2009 ↓, s. 410.
  147. Jon Wiederhorn: Alice in Chains by Alice in Chains (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2011-06-02].
  148. Jon Pareles: RECORDINGS VIEW;Alice in Chains Finds Persecutors All Around (ang.). nytimes.com. [dostęp 2014-07-27].
  149. The Nona Tapes (Video 1995) (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2011-08-17].
  150. Rock On The Net:38th Annual Grammy Awards – 1996 (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2010-08-15].
  151. 151,0 151,1 151,2 151,3 Brett Buchanan: REMEMBERING LAYNE STALEY PART 6: THE FINAL YEARS (ang.). grungereport.net. [dostęp 2012-12-21].
  152. Matt Ashare: Alice unplugged, Seattle's heaviest band lighten up for MTV (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-07-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  153. Yarm 2012 ↓, s. 325.
  154. John Bacus: Alice in Chains Concert Chronology: MTV Unplugged Session (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-02-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  155. Wiesław Weiss: Alice in Chains – Pójść na ryby (pol.). terazrock.pl. [dostęp 2011-02-23].
  156. Discography Alice in Chains (ang.). norwegiancharts.com. [dostęp 2011-02-23].
  157. Discography Alice in Chains (ang.). swedishcharts.com. [dostęp 2011-02-23].
  158. Rock/Alternative – Volume 64, No. 13, 11 Listopada 1996 (ang.). RPM. [dostęp 2010-07-30].
  159. Alice in Chains Setlist at Saturday Night Special (ang.). setlist.fm. [dostęp 2012-11-21].
  160. Alice in Chains Setlist at Late Show With David Letterman (ang.). setlist.fm. [dostęp 2012-11-21].
  161. Below Empty – Stone Temple Pilots (ang.). belowempty.com. [dostęp 2014-06-11].
  162. Rob Andrews: Alice In Chains Plug In Again (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  163. Prato 2009 ↓, s. 412.
  164. Prato 2009 ↓, s. 414.
  165. Biography – Demri Parrott Tribute (ang.). demriparrott.webs.com. [dostęp 2013-11-05].
  166. The Needle And The Damage Done History (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  167. Rock On The Net:39th Annual Grammy Awards – 1997 (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2010-08-15].
  168. Raul: Last Published Photos Of Layne Staley (ang.). feelnumb.com. [dostęp 2014-07-08].
  169. 169,0 169,1 Stephen Thomas Erlewine: Boggy Depot – Jerry Cantrell (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-23].
  170. Stephen Thomas Erlewine: Sonic Brew – Black Label Society (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-25].
  171. 171,0 171,1 Prato 2009 ↓, s. 416.
  172. 172,0 172,1 172,2 Brett Buchanan: NEW PHOTOS OF ALICE IN CHAINS RECORDING “GET BORN AGAIN” & “DIED” IN 1998 (ang.). grungereport.net. [dostęp 2013-02-01].
  173. Blair R. Fischer: Alice in Studioland (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-07-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  174. Gil Kaufman: ALICE IN CHAINS MEMBERS RECORD TWO MORE SONGS (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-07-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  175. 175,0 175,1 Steve Huey: Nothing Safe – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-25].
  176. ALICE IN CHAINS: Final National Radio Appearance With Whole Band To Re-Air Next Week (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2014-07-13].
  177. 177,0 177,1 Stephen Thomas Erlewine: Music Bank – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-25].
  178. Alice in Chains: Music Bank – The Videos (Video 1999) (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2015-03-21].
  179. 179,0 179,1 Brett Buchanan: TOM MORELLO COMMENTS ON CLASS OF 99 RECORDING SESSIONS WITH LAYNE STALEY (ang.). alternativenation.net. [dostęp 2015-08-18].
  180. Michael Gallucci: The Faculty – Original Soundtrack (ang.). allmusic.com. [dostęp 2013-01-31].
  181. „Just Another Bombtrack: Layne Staley, Tom Morello and Stephen Perkins group to cover 'Another Brick in the Wall, Pt. 2' for film soundtrack”. Rolling Stone (1999)
  182. 182,0 182,1 Greg Prato: Live – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-25].
  183. Rock On The Net:42th Annual Grammy Awards – 2000 (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2010-08-15].
  184. Steve Huey: Greatest Hits – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-25].
  185. Clear Channel Bannded Songs (ang.). snopes.com. [dostęp 2013-01-25].
  186. SPYS4DARWIN Featuring ALICE IN CHAINS, QUEENSRŸCHE Members: EP Once Again Available (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2015-05-11].
  187. Christa Titus: DeGarmo speaks on Spys4Darwin (ang.). anybodylistening.net. [dostęp 2011-09-23].
  188. 188,0 188,1 Stephen Thomas Erlewine: Degradation Trip – Jerry Cantrell (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-25].
  189. Jon Wiederhorn: Jerry Cantrell Conjures Ghost of Alice in Chains on New LP (ang.). mtv.com. [dostęp 2011-02-25].
  190. 190,0 190,1 Layne Staley in His Final Interview: Alice in Chains Members are Not My Friends (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2011-02-25].
  191. LAYNE STALEY's Death Was From Mix Of Heroin And Cocaine (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-01-31].
  192. Tom Phalen: We Die Young: A Tribute to Layne Staley (ang.). guitarworld.com. [dostęp 2014-06-22].
  193. Jon Wiederhorn: Late Alice in Chains Singer Layne Staley’s Last Interview Revealed in New Book (ang.). mtv.com. [dostęp 2011-02-25].
  194. 194,0 194,1 RIP Layne Staley (ang.). roadrunnerrecords.co.uk. [dostęp 2011-02-25].
  195. 195,0 195,1 „Wywiad z Jerrym Cantrellem”. „Teraz Rock”. (09/02) (pol.). aliceinchains.pl. [dostęp 2014-10-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  196. 196,0 196,1 Jerry Cantrell narzeka na Creed (pol.). interia.pl. [dostęp 2010-08-15].
  197. Jerry Cantrell – IMDb (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2011-09-23].
  198. JERRY CANTRELL Skips NICKELBACK/SALIVA Collaboration, MATT CAMERON Steps In (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2014-07-24].
  199. Stephen Thomas Erlewine: Metallica Biography (ang.). allmusic.com. [dostęp 2010-02-03].
  200. Heart: Alive in Seattle (2004) (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2010-10-06].
  201. Johnny Loftus: Hangover Music, Vol. VI – Black Label Society (ang.). allmusic.com. [dostęp 2010-10-06].
  202. 202,0 202,1 202,2 202,3 CARDBOARD VAMPYRES: CANTRELL/DUFFY Project Announce More Tour Dates (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-01-31].
  203. Former ALICE IN CHAINS Members Say Now Is Right Time For Reunion (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2015-05-05].
  204. 204,0 204,1 ALICE IN CHAINS: Photos From Tsunami Benefit Concert Posted Online (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-02-26].
  205. Travis Hay: Alice in Chains owns stage in tsunami (ang.). seattlepi.com. [dostęp 2011-02-25].
  206. Alice in Chains Setlist at Premier Nightclub, Seattle, WA, USA (ang.). setlist.fm. [dostęp 2013-02-26].
  207. ALICE IN CHAINS Perform 'Rooster' On 'Decades Rock Live!': Video Available (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2011-06-20].
  208. Mitchell Peters. „Old bands, new singers” (2006-09-09). Billboard, s.9
  209. Lesław Dutkowski: Lepszy sposób patrzenia na życie – Rozmowa z zespołem Alice In Chains (pol.). onet.pl. [dostęp 2013-01-23].
  210. 210,0 210,1 John Bacus: Alice in Chains Concert Chronology 2005+ (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-06-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-15)].
  211. Alice in Chains Concert Map by year: 2006 (ang.). setlist.fm. [dostęp 2011-02-25].
  212. Stephen Thomas Erlewine: The Essential – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-02-25].
  213. Artist appearances at Alice in Chains concerts (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-03-21].
  214. ALICE IN CHAINS, QUEENS OF THE STONE AGE To Perform 'Tribute' Sets At 'VH1 Rock Honors' (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-01-22].
  215. Alice in Chains Concert Map by tour: Re-Evolution Tour (ang.). setlist.fm. [dostęp 2011-02-25].
  216. VELVET REVOLVER, ALICE IN CHAINS: North American Tour Dates Released (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-06-22].
  217. ALICE IN CHAINS: St. Louis 'Unplugged' Concert Footage Available (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-07-27].
  218. ALICE IN CHAINS To Play Four Acoustic Shows (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-06-22].
  219. Chris Harris: Remaining Alice in Chains Members Reuniting for Summer Gigs (ang.). mtv.com. [dostęp 2011-02-25].
  220. 220,0 220,1 ALICE IN CHAINS To Perform At Tonight's 'Symphony Legacy' In Seattle (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2015-05-01].
  221. Alice in Chains Setlist at Benaroya Hall, Seattle, WA, USA (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-05-01].
  222. ALICE IN CHAINS To Enter Studio In October (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2010-08-15].
  223. 223,0 223,1 223,2 ALICE IN CHAINS Working With RUSH/FOO FIGHTERS Producer (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2011-02-25].
  224. NIN, ALICE IN CHAINS, SCARS ON BROADWAY, LAMB OF GOD Confirmed For Australia's SOUNDWAVE (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2010-08-15].
  225. Alice In Chains Finish Mixing New Album (ang.). ultimate-guitar.com. [dostęp 2011-02-25].
  226. ALICE IN CHAINS Signs With VIRGIN/EMI (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2011-02-25].
  227. Alice in Chains Setlist at Rock on the Range 2009 (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-03-21].
  228. 228,0 228,1 228,2 ALICE IN CHAINS Interviewed By VOICE OF AMERICA (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2010-05-28].
  229. ALICE IN CHAINS: 'A Looking In View' Video Available (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2015-03-20].
  230. Alice in Chains Concert Map by tour: 2009 European Tour (ang.). setlist.fm. [dostęp 2013-01-07].
  231. ALICE IN CHAINS: New Single, Video On The Way (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2011-02-25].
  232. Alice in Chains Scores Elton John For Tribute Track (ang.). billboard.com. [dostęp 2011-07-22].
  233. TOOL, LINKIN PARK, ALICE IN CHAINS Confirmed For EPICENTER Festival (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2015-06-06].
  234. Alice in Chains Setlist at 9:30 Club, Washington, DC, USA (ang.). setlist.fm. [dostęp 2013-01-05].
  235. Alice in Chains Kick Off U.S. Tour in DC (ang.). spin.com. [dostęp 2014-08-30].
  236. ALICE IN CHAINS Interviewed On BRUCE DICKINSON's Radio Show (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2015-06-08].
  237. Alice in Chains – Black Gives Way to Blue (Virgin/EMI) (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2011-02-25].
  238. Alice in Chains pode langar nowo CD em 2008 (port.). entermagazine.com.br. [dostęp 2011-02-25].
  239. Alice in Chains Setlist at Jimmy Kimmel Live, Los Angeles, CA, USA (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-06-06].
  240. Keith Caulfield, Monica Herrera: Barbra Streisand Surprises With Ninth No. 1 on Billboard 200 (ang.). billboard.com. [dostęp 2015-03-29].
  241. Alice In Chains – Black Gives Way To Blue (ang.). finnishcharts.com. [dostęp 2015-03-20].
  242. Alice In Chains – Black Gives Way To Blue (ang.). australian-charts.com. [dostęp 2011-02-25].
  243. Alice In Chains – Black Gives Way To Blue (ang.). charts.org.nz. [dostęp 2015-03-20].
  244. Alice In Chains – Black Gives Way To Blue (ang.). norwegiancharts.com. [dostęp 2015-03-20].
  245. Reviews for Black Gives Way To Blue by Alice in Chains (ang.). metacritic.com. [dostęp 2015-03-29].
  246. Stephen Thomas Erlewine: Black Gives Way to Blue – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2015-03-29].
  247. Grant Trimboli: Alice in Chains “Check My Brain” (ang.). underthegunreview.net. [dostęp 2015-03-29].
  248. 248,0 248,1 Alice in Chains Setlist at Later with Jools Holland, London, England (ang.). setlist.fm. [dostęp 2012-11-21].
  249. ALICE IN CHAINS Interviewed By VOICE OF AMERICA (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2010-08-15].
  250. Sonisphere Turkey 2010 Setlists (ang.). setlist.fm. [dostęp 2013-01-07].
  251. Sonisphere Switzerland 2010 Setlists (ang.). setlist.fm. [dostęp 2013-01-07].
  252. Alice in Chains Concert Map by year: 2009 (ang.). setlist.fm. [dostęp 2013-01-05].
  253. Alice in Chains Concert Map by year: 2010 (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-01-28].
  254. 254,0 254,1 ALICE IN CHAINS Guitarist Talks 'BlackDiamondSkye' Tour (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2010-08-15].
  255. James Montgomery: Alice In Chains, Deftones, Mastodon Hit Road On Blackdiamondskye Tour (ang.). MTV. [dostęp 2015-03-21].
  256. ALICE CHAINS: Seattle Concert To Be Filmed In 3D (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2014-06-19].
  257. 257,0 257,1 Metal Hammer – Albums of the Year (ang.). rocklistmusic.co.uk. [dostęp 2011-02-25].
  258. 258,0 258,1 Revolver Golden Gods Awards 2010: The Winners (ang.). metalinjection.net. [dostęp 2011-02-25].
  259. 259,0 259,1 259,2 Golden Gods Award 2014: 2010 Golden Gods Winners (ang.). revolvermag.com. [dostęp 2015-03-20].
  260. Rock On The Net:52nd Annual Grammy Awards – 2010 (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2011-08-17].
  261. 261,0 261,1 Ben Quinn: Mike Starr, legendary Alice in Chains bass player, found dead (ang.). guardian.co.uk. [dostęp 2011-03-11].
  262. Mike Starr, były basista Alice in Chains nie żyje (pol.). onet.pl. [dostęp 2011-03-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-26)].
  263. Salt Lake City Police Releases Audio Statement Regarding MIKE STARR's Death (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2015-05-11].
  264. ALICE IN CHAINS Is Working On New Music, Says HEART's ANN WILSON (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2012-12-05].
  265. Rock On The Net: 53nd Annual Grammy Awards – 2011 (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2011-08-17].
  266. Alice in Chains Setlist at WinStar World Casino, Thackerville, OK, USA (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-03-29].
  267. 267,0 267,1 Rock on the Range Canada 2011 Setlists (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-03-29].
  268. Alice in Chains Setlist at Maquinaria Festival Santiago 2011 (ang.). setlist.fm. [dostęp 2012-12-05].
  269. Alice in Chains Setlist at SWU Festival 2011 (ang.). setlist.fm. [dostęp 2012-12-05].
  270. Brett Buchanan: UPDATE ON ALICE IN CHAINS’ NEW ALBUM, PRODUCER CONFIRMED & MORE (ang.). grungereport.net. [dostęp 2012-12-05].
  271. Josh Hart: Jerry Cantrell on New Alice in Chains: "It’s Like Having to Deal with the Sophomore Jinx for the Second Time" (ang.). guitarworld.com. [dostęp 2012-12-05].
  272. ALICE IN CHAINS: New Song 'Hollow' To Make Its Online Debut In Two Weeks (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2012-12-14].
  273. Spencer Kaufma: Alice in Chains Unleash New Single ‘Hollow’ (ang.). loudwire.com. [dostęp 2013-01-17].
  274. ALICE IN CHAINS: New Song 'Hollow' Available For Streaming (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2012-12-18].
  275. wookubus: Alice In Chains Working On “Hollow” Music Video (ang.). theprp.com. [dostęp 2013-01-13].
  276. Mainstream Rock : Mar 02, 2013 (ang.). billboard.com. [dostęp 2013-04-26].
  277. Canadian Active Rock & Alt Rock Chart Archive: Active Rock – 26 marca 2013 (ang.). canadianrockalt.blogspot.ca. [dostęp 2013-03-31].
  278. ALICE IN CHAINS Announces U.S. Tour (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-01-22].
  279. ALICE IN CHAINS: New Album Title Almost Revealed (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-02-13].
  280. ALICE IN CHAINS: New Album Title Revealed (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-02-14].
  281. Steve Baltin: Jerry Cantrell on New Alice in Chains Album: 'There's Some Real Filth in There' (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2013-03-05].
  282. ALICE IN CHAINS Guitarist: New Album Is 'Completely Different From Anything We Ever Did' (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-03-05].
  283. Graham 'Gruhamed' Hartmann: Alice in Chains Release New Single ‘Stone’ (ang.). loudwire.com. [dostęp 2013-03-26].
  284. Brett Buchanan: RELEASE DATE FOR ALICE IN CHAINS’ NEW ALBUM THE DEVIL PUT DINOSAURS HERE & SONG TITLES REVEALED (ang.). grungereport.net. [dostęp 2013-03-15].
  285. Brett Buchanan: ALICE IN CHAINS TO RELEASE NEW SINGLE “STONE” NEXT WEEK (ang.). grungereport.net. [dostęp 2013-03-22].
  286. Alice in Chains w filmie (pol.). topguitar.pl. [dostęp 2013-04-05].
  287. METALLICA, PEARL JAM, Ex-GUNS N' ROSES Members Featured In Spoof ALICE IN CHAINS Documentary (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-04-05].
  288. ALICE IN CHAINS Drummer: 'We Make Albums, We Don't Make Singles' (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-04-26].
  289. Alice in Chains Setlist at Jimmy Kimmel Live, Los Angeles, CA, USA (ang.). setlist.fm. [dostęp 2013-04-11].
  290. ALICE IN CHAINS: 'Stone' Video Released (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-04-18].
  291. Magic Mike Mazzarone: PHOTOS OF CHRIS CORNELL, JERRY CANTRELL, DAVE GROHL & MIKE MCCREADY AT ROCK & ROLL HALL OF FAME CEREMONY (ang.). grungereport.net. [dostęp 2013-04-26].
  292. Alice in Chains Setlist at The Fillmore, Miami Beach, FL, USA (ang.). setlist.fm. [dostęp 2013-04-26].
  293. Brett Buchanan: RUMOR: ALICE IN CHAINS TO TOUR WITH BULLET FOR MY VALENTINE AND HALESTORM (ang.). grungereport.net. [dostęp 2013-04-26].
  294. 294,0 294,1 Stephen Thomas Erlewine: The Devil Put Dinosaurs Here – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2013-06-05].
  295. Keith Caulfield: Alice in Chains, John Fogerty and Little Mix all make Top 5 debuts. (ang.). billboard.com. [dostęp 2013-06-06].
  296. 296,0 296,1 ALICE IN CHAINS' 'The Devil Put Dinosaurs Here' Lands At No. 2 On BILLBOARD Chart (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-06-05].
  297. Stephen Thomas Erlewine: The Devil Put Dinosaurs Here – Alice in Chains : Awards (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-07-09].
  298. Alice In Chains – The Devil Put Dinosaurs Here (ang.). australian-charts.com. [dostęp 2013-06-05].
  299. Alice In Chains – The Devil Put Dinosaurs Here (niem.). hitparade.ch. [dostęp 2015-03-25].
  300. Alice In Chains – The Devil Put Dinosaurs Here (ang.). charts.org.nz. [dostęp 2015-03-20].
  301. 2013 Top 40 Official UK Albums Archive (ang.). officialcharts.com. [dostęp 2015-03-20].
  302. Alice In Chains – The Devil Put Dinosaurs Here (niem.). austriancharts.at. [dostęp 2015-03-20].
  303. Alice In Chains – The Devil Put Dinosaurs Here (ang.). finnishcharts.com. [dostęp 2015-03-20].
  304. Alice In Chains – The Devil Put Dinosaurs Here (ang.). norwegiancharts.com. [dostęp 2015-03-20].
  305. Jon Dolan: Alice in Chains The Devil Put Dinosaurs Here Album Review (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2015-03-21].
  306. Dave Kerr: Alice in Chains – The Devil Put Dinosaurs Here (ang.). theskinny.co.uk. [dostęp 2013-06-05].
  307. 307,0 307,1 307,2 BLACK SABBATH, MOTÖRHEAD, ALICE IN CHAINS Honored At 'Metal Hammer Golden Gods' (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-06-19].
  308. ALICE IN CHAINS, JANE'S ADDICTION Confirmed For ROCKSTAR ENERGY UPROAR FESTIVAL (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-11-04].
  309. ALICE IN CHAINS: Pro-Shot Footage Of Entire ROCK IN RIO Performance (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2013-11-04].
  310. Rock in Rio 5 Setlists (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-03-21].
  311. Mike Mazzarone: Walking Papers To Support Alice In Chains On Upcoming UK Tour (ang.). alternativenation.net. [dostęp 2014-04-15].
  312. ALICE IN CHAINS announce UK tour with GHOST as support (ang.). uberrock.co.uk. [dostęp 2014-04-15].
  313. Alice In Chains at the Palace (ang.). alexandrapalace.com. [dostęp 2015-03-21].
  314. AVENGED SEVENFOLD, STONE TEMPLE PILOTS, ALICE IN CHAINS Confirmed For SOUNDWAVE FESTIVAL (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2014-04-15].
  315. Kevin Rutherford: Alice in Chains Announces 21-Date Spring Tour (ang.). billboard.com. [dostęp 2014-06-16].
  316. Alice in Chains Setlist at Stadion Essen, Essen, Germany (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-03-21].
  317. Main Square 2014 Setlists (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-03-21].
  318. ALICE IN CHAINS Bassist MIKE INEZ: It's Time For Us To 'Turn Into Mere Mortals For Awhile' (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2014-08-30].
  319. ALICE IN CHAINS: Interview Clip From 'Guitar Center Sessions' (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2014-08-08].
  320. Alice in Chains Setlist at Guitar Center, Hollywood, CA, USA (ang.). setlist.fm. [dostęp 2014-08-08].
  321. Alice in Chains Concert Map by year: 2013 (ang.). setlist.fm. [dostęp 2014-08-30].
  322. Alice in Chains Concert Map by year: 2014 (ang.). setlist.fm. [dostęp 2014-08-30].
  323. ALICE IN CHAINS Premieres 'Phantom Limb' Video on BitTorrent Bundle (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2015-03-25].
  324. Bob Condotta: Alice in Chains to perform at halftime of NFC Championship game Sunday (ang.). seattletimes.com. [dostęp 2015-01-19].
  325. ALICE IN CHAINS Performs At Halftime During NFC Championship Game: Pro-Shot Video (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2015-01-23].
  326. Alice in Chains Setlist at Centurylink Field, Seattle, WA, USA (ang.). setlist.fm. [dostęp 2015-01-19].
  327. Martin Popoff: ALICE IN CHAINS – “It’s Not Like We’re Trying To Recapture Dirt … We Already Made That Fucking Record!” (ang.). bravewords.com. [dostęp 2015-03-21].
  328. J.D. Considine: Alice in Chains breaks free of a style (ang.). pqarchiver.com. [dostęp 2012-10-19].
  329. James Conway: How Haven’t You Heard… Alice In Chains – Dirt (ang.). vulturehound.co.uk. [dostęp 2012-12-02].
  330. Tim Grierson: Alice in Chains Biography and Profile (ang.). rock.about.com. [dostęp 2014-06-11].
  331. Chris Familton: Alice in Chains – The Devil Put Dinosaurs Here (ang.). themusic.com.au. [dostęp 2014-06-11].
  332. Tom Murray: Alice in Chains stroll down memory lane for enthusiastic Rexall fans (ang.). edmontonjournal.com. [dostęp 2014-07-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-09)].
  333. Luca Cacciatore: Alice In Chains: grunge è solo una parola (wł.). freequency.it. [dostęp 2013-03-29].
  334. Jeff Gilbert: Go Ask Alice. Guitar World (01/96) (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  335. Warren 2001 ↓.
  336. 336,0 336,1 „Misery Loves Company”, Spin, s.36-38, nr.12 (03/93)
  337. 337,0 337,1 337,2 337,3 337,4 337,5 337,6 337,7 337,8 Stephen Thomas Erlewine: Alice in Chains – Similar Artists, Influenced By, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2012-10-24].
  338. Alice in Chains – Chart history – Mainstream Rock Songs (ang.). billbaord.com. [dostęp 2015-03-21].
  339. Andy Aledort: Jerry Cantrell: Facelift (ang.). guitarworld.com. [dostęp 2014-07-23].
  340. Marc Weingarten: Unchained. Guitar World (6/98) (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  341. Jean Marcel Maillard: Trace The Bloodline: Jerry Cantrell Of Alice In Chains' Favourite Albums (ang.). thequietus.com. [dostęp 2015-03-21].
  342. Alyssa Burrows: Alice in Chains singer Layne Staley dies on April 5, 2002 (ang.). historylink.org. [dostęp 2011-02-25].
  343. 343,0 343,1 343,2 343,3 343,4 343,5 343,6 Alice in Chains – Encyclopaedia Metallum (ang.). metal-archives.com. [dostęp 2011-02-23].
  344. Craig Campbell: Layne Staley: The Self-Destructive Genius Of The Alice In Chains Frontman (ang.). sabotagetimes.com. [dostęp 2015-05-11].
  345. Top 100 Metal Bands (ang.). fortunecity.com. [dostęp 2011-02-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-06-27)].
  346. „Hard Rock’s All-Time Top 100 Live Bands”. Hit Parader. Luty 2008, data dostępu 2010-08-15
  347. Hit Parader’s Top 100 Metal Vocalists of All Time (ang.). hearya.com. [dostęp 2010-06-16].
  348. VH1: 100 Greatest Hard Rock Artists (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2010-08-15].
  349. 100 Greatest Metal Bands (ang.). digitaldreamdoor.com. [dostęp 2011-12-14].
  350. Metallica, Pantera: Top Albums of Last 17 Years (ang.). ultimate-guitar.com. [dostęp 2011-02-25].
  351. Readers' Poll: The Best Grunge Albums of All Time (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2014-07-23].
  352. Popoff 2004 ↓.
  353. Guitar World's 100 Greatest Guitar Albums of all Time (ang.). rateyourmusic.com. [dostęp 2014-07-14].
  354. 100 Greatest Guitar Solos by Guitar World (ang.). guitar.about.com. [dostęp 2011-03-16].
  355. 355,0 355,1 MASTODON, SHINEDOWN, ALICE IN CHAINS Interviewed At KERRANG! AWARDS (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2011-02-25].
  356. Fifty Years of Great Music: The Top 100 Artists (#70-61) (ang.). justpressplay.net. [dostęp 2011-03-09].
  357. Stacia Proefrock: 3 Doors Down – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  358. MacKenzie Wilson: Audioslave – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  359. Christina Fuoco: Avenged Sevenfold – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-07-090].
  360. Eduardo Rivadavia: Black Label Society – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  361. Alex Henderson: Breaking Benjamin – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2012-09-24].
  362. Corey Apar: Bullet for My Valentine – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2012-09-24].
  363. Stephen Thomas Erlewine: Bush – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  364. Steve Huey: Candlebox – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-07-10].
  365. Tracy Frey: Chevelle – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-07-13].
  366. John Bush: Clutch – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-07-10].
  367. Stephen Thomas Erlewine: Cold – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-06-26].
  368. Steve Huey: Creed – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  369. Greg Prato: Days of the New – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  370. Greg Prato: Deftones – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  371. INTERVIEW WITH DROWNING POOL GUITARIST C.J PIERCE (ang.). manchesterrocks.webs.com. [dostęp 2013-05-15].
  372. Jason Ankeny: Godsmack – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  373. Tree Riddle: Incubus Singer Brandon Boyd Talks Influences at Musicians Institute (ang.). loudwire.com. [dostęp 2012-10-19].
  374. VINNY APPICE And REX BROWN Join Forces In KILL DEVIL HILL; First Photo Available (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2012-10-19].
  375. Eduardo Rivadavia: Monster Magnet – Similar Artists, Influenced by, Followers1 (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-07-09].
  376. RADIO HAS HELPED THE GROUP FIND ITS PLACE IN THE METAL MUSIC GENRE (ang.). pqasb.pqarchiver.com. [dostęp 2013-05-08].
  377. Andrew Leahey: Nickelback – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  378. Greg Prato: Puddle of Mudd – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  379. Jason Ankeny: Queens of the Stone Age – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2013-05-08].
  380. Bradley Torreano: Seether – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  381. Johnny Loftus: Smile Empty Soul – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  382. Chris True: Staind – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  383. Bradley Torreano: Stone Sour – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  384. Eduardo Rivadavia: Theory of a Deadman – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  385. MacKenzie Wilson: Trapt – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  386. Johnny Loftus: Velvet Revolver – Similar Artists, Influenced by, Followers (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-30].
  387. Joe D’Angelo, Jennifer Vineyard, Jon Wiederhorn: MTV.com – He Got Me to Start Singing': Artists Remember Layne Staley (ang.). MTV. [dostęp 2011-02-25].
  388. Stephen Thomas Erlewine: 14 Shades of Grey – Staind (ang.). allmusic.com. [dostęp 2013-01-31].
  389. 389,0 389,1 Metallica nie umieściła swego hołdu dla Layne’a Staleya na Death Magnetic (pol.). deathmagnetic.pl. [dostęp 2010-09-26].
  390. ToMek: James o poświęceniu utworów Layne Staley’owi (pol.). overkill.pl. [dostęp 2013-01-31].
  391. Metallica i Alice in Chains (pol.). deathmagnetic.pl. [dostęp 2014-04-15].
  392. 392,0 392,1 392,2 392,3 392,4 392,5 Alice In Chains Stories from Korn, Slipknot, Zakk Wylde, Device, Five Finger Death Punch, Mad Season, and More (ang.). artistdirect.com. [dostęp 2014-04-15].
  393. Brett Buchanan: Slayer Guitarist ‘Hated’ What Fans Did To Alice In Chains (ang.). alternativenation.net. [dostęp 2015-06-03].
  394. SLASH On Touring With ALICE IN CHAINS, Possibility Of GUNS N' ROSES Reunion (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2015-05-11].
  395. Brett Buchanan: Interview: Seether Frontman Says Layne Staley Can’t Be Replaced In Alice In Chains (ang.). alternativenation.net. [dostęp 2015-03-21].
  396. Steven Hyden: Part 7: 1996: Layne Staley and Bradley Nowell are the living dead (ang.). avclub.com. [dostęp 2015-02-20].
  397. Dream Theater – Would? Alice in Chains cover (ang.). youtube.com. [dostęp 2011-02-25].
  398. GRAVE Cover ALICE IN CHAINS' 'Them Bones' (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2011-02-25].
  399. OPETH Covers ALICE IN CHAINS, ROBIN TROWER During New Album Sessions (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2011-02-25].
  400. SECRETS OF THE MOON Post Cover Of ALICE IN CHAINS’ “Them Bones” (ang.). [dostęp 2012-10-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  401. SUICIDE SILENCE GONNA END UP A BIG OLE PILE OF “THEM BONES” (ang.). metalsucks.net. [dostęp 2014-04-15].
  402. Dimebag Darell Interview: A Cowboy from Hell (ang.). guitarinternational.com. [dostęp 2011-02-25].
  403. IN FLAMES Frontman: When I Was A Teenage Headbanger... (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2011-02-25].
  404. Alice in Chains – Musique Plus French Canadian TV11.92. YouTube (04/08/07).
  405. 405,00 405,01 405,02 405,03 405,04 405,05 405,06 405,07 405,08 405,09 405,10 405,11 Alice in Chains – IMDb (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2014-07-09].
  406. Soundtracks for Marvin’s Room (1996) (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2011-06-02].
  407. The Perfect Storm: Soundtracks (2000) (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2011-06-02].
  408. Soundtracks for Black Hawk Down (2001) (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2011-06-02].
  409. Terminator: Ocalenie – muzyka z filmu, soundtrack (pol.). kinomaniak.pl. [dostęp 2011-06-02].
  410. Californication (TV Series 2007-2014) (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2015-01-16].
  411. Songs from Doom and Doom II (ang.). doomworld.com. [dostęp 2011-06-02].
  412. Soundtracks for Street Fighter II: The Animated Movie (1994) (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2011-06-02].
  413. Brendan Sinclair: Final Guitar Hero II tracklist confirmed (ang.). gamespot.com. [dostęp 2011-06-02].
  414. Piotr Wiejak: Guitar Hero: Greatest Hits – pełna lista utworów (pol.). gram.pl. [dostęp 2014-07-09].
  415. GTA San Andreas: Soundtrack (ang.). gtasanandreas.net. [dostęp 2011-06-02].
  416. Emanuel Seagal: Madden NFL 10: Sabbath, Maiden, Judas e Alice in Chains (port.). whiplash.net. [dostęp 2011-06-02].
  417. Burnout Dominator Soundtrack Explodes (ang.). music.ign.com. [dostęp 2011-06-02].
  418. Ujawniono soundtrack Burnout Paradise (pol.). gry.onet.pl. [dostęp 2011-06-02].
  419. Emanuel Seagal: Rock Band Unplugged: Judas, Motorhead e Alice in Chains (port.). whiplash.net. [dostęp 2011-06-02].
  420. Tracey John: Metallica Guitar Hero Details Revealed (ang.). mtv.com. [dostęp 2011-06-02].
  421. 'Rock Band' Celebrates Release Of New ALICE IN CHAINS Album With Five-Pack (ang.). blabbermouth.net. [dostęp 2014-07-26].
  422. Alice O’Connor: Rock Band DLC: Alice in Chains Five-Pack (ang.). shacknews.com. [dostęp 2014-07-27].
  423. ROCKSMITH 2014 EDITION (ang.). rocksmith.ubi.com. [dostęp 2014-04-15].
  424. Anya Zadrozny: Alice In Chains, Weezer, Bullet for My Valentine + More Added to ‘Guitar Hero Live’ Song List (ang.). loudwire.com. [dostęp 2015-06-04].
  425. Nominowani i laureaci 2010 (pol.). zpav.pl. [dostęp 2015-02-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Holly George Warren: The Rolling Stone Encyclopedia of Rock & Roll. Nowy Jork: Simon & Schuster, 2001. ISBN 0743220552. (ang.)
  • Greg Prato: Grunge Is Dead: The Oral History of Seattle Rock Music. Toronto: ECW Press, 2009. ISBN 978-1550228779. (ang.)
  • Mark Yarm: Everybody Loves Our Town: An Oral History of Grunge. Nowy Jork: Three Rivers Press, 2012. ISBN 978-0307464446. (ang.)
  • Jake Brown: Alice in Chains In the Studio. Nashville: Rock N’ Roll Books, 2010. ISBN 0-9726142-6-5. (ang.)
  • Martin Popoff: The Top 500 Heavy Metal Albums of All Time. Toronto: ECW Press, 2004. ISBN 1-55022-600-2. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]