Alina Margolis-Edelman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alina Margolis-Edelman
Data i miejsce urodzenia 18 kwietnia 1922
Łódź
Data i miejsce śmierci 23 marca 2008
Paryż
Grób Marka Edelmana na cmentarzu żydowskim w Warszawie, będący zarazem symbolicznym grobem Aliny Margolis

Alina Margolis-Edelman (ur. 18 kwietnia 1922 w Łodzi, zm. 23 marca 2008[1] w Paryżu) – polska lekarka i działaczka społeczna żydowskiego pochodzenia, uczestniczka powstania w getcie warszawskim, żona Marka Edelmana.

Życiorys[edytuj]

Urodziła się w Łodzi w rodzinie żydowskiej, jako córka lekarza i działacza społecznego Aleksandra Margolisa (1887–1939) i Anny z domu Markson (1892–1986). Z bratem Janem (1928–1998) byli pierwowzorem Ali i Olka z Elementarza Mariana Falskiego, zaprzyjaźnionego z rodzicami[2] (ich postaci zostały wprowadzone w wydaniu z lat 30[3]).

W czasie II wojny światowej przebywała w warszawskim getcie, gdzie jej matka była lekarką. W tym czasie była uczennicą i pielęgniarką w Żydowskiej Szkole Pielęgniarek prowadzonej przez Lubę Blum-Bielicką. Uczestniczyła w powstaniu w getcie. Podczas powstania warszawskiego była pielęgniarką, odznaczona Krzyżem Walecznych. Po wojnie została lekarzem pediatrą, m.in. w II Klinice Pediatrycznej w Łodzi. Opiekowała się dziećmi chorymi na cukrzycę, założyła także poradnię dla dzieci z chorobami nerek oraz ośrodek leczenia cukrzycy dziecięcej w Rabce.

W 1968 po wydarzeniach marcowych i rozpętanej kampanii antysemickiej nie pozwolono jej na kontynuację pracy naukowej, odrzucając rozprawę habilitacyjną, dotyczącą teorii typów cukrzycy.

Wyjechała wraz z dziećmi do Francji. Zaangażowana w działalność organizacji Lekarze bez Granic. Po 1980, gdy organizację opuścił Bernard Kouchner, współtworzyła wraz z nim organizację Lekarze Świata (była także współzałożycielką polskiej sekcji). Pracowała m.in. na statkach-szpitalach, wyławiających na Morzu Południowochińskim uciekinierów z komunistycznego Wietnamu (tzw. boat people), a także w szpitalach w Salwadorze, Czadzie, Afganistanie oraz Bośni i Hercegowinie, gdzie podczas wojny domowej współtworzyła m.in. ośrodek wsparcia dla ofiar gwałtów. Współpracowała m.in. z Danielle Mitterrand, żoną prezydenta Francji. Współzałożycielka francusko-polskiego stowarzyszenia SOS Aide aux Malades Polonais (pol. Pomoc Chorym w Polsce), zajmującego się leczeniem za granicą osób nieuleczalnych w Polsce, a także organizowaniem staży profesjonalnych dla polskich lekarzy i pomocą finansową dla polskich szpitali. Była prezesem stowarzyszenia Association Les Cahiers Littéraires, wydającego w okresie paryskim kwartalnik Zeszyty Literackie.

Po wybuchu stanu wojennego w Polsce organizowała pomoc dla opozycji demokratycznej. Po 1989 założycielka Fundacji Dzieci Niczyje (obecnie Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę), współzałożycielka Biura Pomocy Inicjatyw Społecznych. 6 kwietnia 1998 na wniosek dzieci została Kawalerem Orderu Uśmiechu, który odebrała w Warszawie 6 stycznia 1999.

Zmarła w Paryżu[4]. Jest pochowana na cmentarzu ekumenicznym w Bagneux. Jej symboliczny grób znajduje się na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie.

Od 2011 osobom pomagającym krzywdzonym dzieciom przyznaje się nagrodę im. Aliny Margolis-Edelman[5][6].

Książki[edytuj]

  • Cukrzyca u dzieci (Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich 1964, 1969, 1973)
  • Ala z elementarza (wspomnienia; Aneks 1994, ​ISBN 1897962045​; wydanie II pt.: Tego, co mówili, nie powtórzę..., Siedmioróg 1999, ​ISBN 83-7254-038-1​; przekład francuski: Je ne le répéterai pas, je ne veux pas le répéter, Éditions Autrement 1997, ​ISBN 2862607282​; przekład niemiecki: Als das Ghetto brannte: eine Jugend in Warschau, Metropol 2000, ​ISBN 3932482336​)
  • Zespół dziecka maltretowanego (I wydanie 1998 r., wydawca Fundacja Dzieci Niczyje, II wydanie 2000 r., wydawca Fundacja Dzieci Niczyje; ​ISBN 83-90-4490-1-3​)

Przypisy

  1. "Alina Margolis-Edelman", Le Monde, 8 kwietnia 2008.
  2. Alina Margolis-Edelman, gazeta.pl/poznan, dostęp 11-01-2010
  3. Mikołaj Gliński: Marian Falski, autor kultowego "Elementarza" urodził się 130 lat temu. culture.pl, 2011-12-07. [dostęp 2015-10-16].
  4. Anna Rzeczycka: Wspomnienie pośmiertne (pol.). rfi.fr, 2008-04-04. [dostęp 2015-10-18].
  5. Joanna Muszkowska-Penson: Alina Margolis-Edelman i nagroda jej imienia (pol.). wyborcza.pl, 2014-05-30. [dostęp 2015-10-18].
  6. Nagroda im. Aliny Margolis-Edelman (pol.). fdn.pl. [dostęp 2015-10-18].

Linki zewnętrzne[edytuj]