Alojzy Bełza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Alojzy Bełza
Alik, Bogusławski
Ilustracja
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia 14 lutego 1900
Schodnica
Data i miejsce śmierci 6 grudnia 1976
Wielopole
Przebieg służby
Lata służby 1917 - 1921
1939 - 1946
Siły zbrojne Odznaka I Brygady Legionów rewers zelazo.jpg Legiony Polskie
War flag of Austria-Hungary (1918).svg c. i k. armia
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
AK DYSK.png Armia Krajowa
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki II Brygada Legionów Polskich, 110 pułk piechoty, Pułk im. Czarnieckiego, 18 Dywizja Kralička-Krajowskiego, OP-23
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Bitwa pod Rarańczą (1918)
Wojna polsko-bolszewicka
Bitwa warszawska 1920
II wojna światowa
Akcja Burza
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941)

Alojzy Bełza, ps. „Alik”, „Alfred Burzyński” (ur. 14 lutego 1900 w Schodnicy, powiat drohobycki, zm. 6 grudnia 1976 w Wielopolu[a]) – legionista, żołnierz błękitnej Armii, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, w okresie od maja 1943 do stycznia 1944 dowódca Placówki AK Zagórz w Obwodzie OP-23 (oddział partyzancki AK) Sanok V Okręg Kraków AK.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Grób Alojzego Bełzy na Nowym Cmentarzu w Zagórzu

Był synem Marcina i Bronisławy. Uczęszczał do szkoły technicznej jako elektrotechnik. Podczas I wojny światowej dwukrotnie starał się o przyjęcie do Legionów Polskich. Po raz pierwszy uciekł z domu do Legionów w 1916 roku, jednak komisja wojskowa odrzuciła jego prośbę. W 1917 roku ponownie uciekł z domu i tym razem został przyjęty do batalionu szkolnego legionów w Bolechowie. W bitwie pod Rarańczą jego batalion został rozbrojony przez Austriaków, a żołnierzy internowano na Węgrzech (Bełza trafił do obozu w Talaborfalva). W kwietniu 1918 roku Bełza został wcielony do 110 pułku piechoty, który skierowano na front włoski w Udine. Tam dostał się do niewoli włoskiej, a w połowie marca wstąpił do Armii Hallera i w składzie pułku im. Czarnieckiego wrócił do kraju.

W wojnie polsko-bolszewickiej walczył w składzie 18 Dywizji Kralička-Krajowskiego. Kilka razy ranny, brał udział w walkach z konnicą Buddionnego i w bitwie warszawskiej. Wojnę zakończył w stopniu plutonowego-podchorążego, a w 1921 roku został odznaczony Krzyżem Walecznych nr. 635 przez gen. Krajowskiego.

W okresie międzywojennym odbył służbę wojskową. Dysponując ukończonymi kursami technicznymi przeniósł się do Leska, gdzie od 1934 do 1937 był kierownikiem Miejskiego Zakładu Elektrycznego[1]. Poślubił Elżbietę Bieniasz i zamieszkał z nią w Sanoku. W 1937 rodzina Bienaszów kupiła od Władysława Łepkowskiego dwór na Wielopolu i tam zamieszkała.

W czasie okupacji działał w konspiracji niepodległościowej Polskiej Organizacji Zbrojnej (POZ) jako referent organizacyjny. W 1942 roku po utracie kontaktów z POZ w organizacji „Miecz i Pług (kontaktował się z nim wówczas Mieczysław Przystasz, inspektor do spraw organizacyjnych na teren Małopolski MiP)[2]. Następnie wyjeżdżał do Komendy Głównej MiP do Warszawy, transportował prasę i instrukcje, jesienią brał udział w kursie dywersji zorganizowanym przez KH MiP w Warszawie. Po scaleniu z Armią Krajową od 1943 włączony do AK[3]. Od maja 1943 roku był dowódcą Placówki AK nr X Zagórz w ramach Komendy Obwodu ZWZ-AK Sanok[4]. Działał pod pseudonimami „Alik” i „Bogusławski”[5].

Na przełomie 1943/1944 został aresztowany w Zagórzu przez gestapo, brutalnie przesłuchiwany, osadzony w więzieniu w Sanoku, a według relacji strażnika więziennego Nestora Kiszki ps. „Neron”, zaprzysiężonego do polskiej działalności podziemnej, Bełza podczas katowania wskazywał Niemcom swoich współpracowników, jednak informując wcześniej o tym Kiszkę, który miał w porę ich ostrzec przed aresztowaniem; następnie przystał na propozycję współpracy z Niemcami, zaś po zwolnieniu zbiegł z transportu kolejowego i zgłosił się do swoich polskich przełożonych z podziemia[6]. Po zniknięciu Bełzy, została aresztowana jego żona Elżbieta, po czym poddana ciężkiemu śledztwu i skierowana do obozu w Pustkowie[7].

Od stycznia 1944 roku adiutant d-cy OP-23 Zgrupowanie Południe Adama Winogrodzkiego ps. „Korwin”. Prowadził działalność dywersyjną i sabotażową[8]. Wziął udział w akcji „Burza”.

Jesienią 1944 roku zgłosił się do Wojska Polskiego, gdzie pracował jako szkoleniowiec. Aresztowany i uwięziony 1 lipca 1946 roku przez Informację Wojskową. Przeszedł ciężkie śledztwo. 20 czerwca 1947 roku skazany przez Okręgowy Sąd Wojskowy w Warszawie, syg. akt S.O. 421/47 na karę śmierci zamienioną na 15 lat więzienia z art. 86 KKWP. Więziony na warszawskim Mokotowie, potem Centralnym Więzieniu Karnym we Wronkach od 16 lipca 1948 w celi nr 357. Zaliczony do grupy więźniów antypaństwowych „A”. Karę odbywał w szczególnie ciężkich warunkach. W dniu 30 sierpnia 1955 roku został przetransportowany do ZK Racibórz, skąd został zwolniony w 1956 roku[9].

Autor nieopublikowanych Wspomnień. Zmarł we dworze na Wielopolu 6 grudnia 1976 roku. Pochowany na Nowym Cmentarzu w Zagórzu.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jego żoną była Elżbieta, z domu Bienasz (1912-1993). Mieli córkę Barbarę (1929-1998).

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Na grobie Alojzego Bełzy widnieją inne daty życia: ur. 19 II 1900, zm. 2 XII 1977.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Przez lata. W: Bolesław Baraniecki: Opowieści leskie. Z pamięci i z fotografii. Olszanica: BOSZ, 2008, s. 352. ISBN 978-83-7576-007-1.
  2. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 714.
  3. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 715.
  4. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 745.
  5. Mieczysław Przystasz. Powiat sanocki w latach 1939–1947. „Rocznik Sanocki”. II, s. 243, 244, 1967. Wydawnictwo Literackie. 
  6. Nestor Kiszka: Relacja Kiszki Nestora „Neron”. W: Andrzej Brygidyn, Magdalena Brygidyn-Paszkiewicz: Wspomnienia i relacje żołnierzy Sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: 2012, s. 232-233. ISBN 978-83-903080-5-0.
  7. Edward Zając: Sanockie biografie. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2009, s. 147. ISBN 978-83-61043-09-6.
  8. Akowski Sylwester — Akcja "Trafo" — Alojzy Bełza, Wspomnienia, (maszynopis, nieopublikowany) w: Verbum. Miesięcznik parafii pw. Wniebowzięcia NMP w Zagórzu nr 12(25)2005, s. 4
  9. Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne, www.stankiewicz.e.pl [dostęp 2017-11-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]