Alojzy Nowak (wojskowy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy żołnierza. Zobacz też: artykuł o Alojzym Z. Nowaku, profesorze ekonomii.
Alojzy Nowak
Neugebauer
podpułkownik podpułkownik
Data i miejsce urodzenia 20 czerwca 1894
Poznań
Data i miejsce śmierci 24 września 1939
Łomna
Przebieg służby
Lata służby 1914–1939
Siły zbrojne Kaiserstandarte.svg Armia Cesarstwa Niemieckiego,
Orzełek Wojsk Wielkopolskich.svg Armia Wielkopolska,
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Stanowiska zastępca dowódcy 33 pp, dowódca 13 pp w Pułtusku
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
powstanie wielkopolskie,
III powstanie śląskie,
II wojna światowa,
kampania wrześniowa,
obrona Modlina 1939
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I stopnia Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości

Alojzy Nowak (ur. 20 czerwca 1894 w Poznaniu, zm. 24 września 1939 pod Łomną) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1914 ukończył szkołę średnią w Krotoszynie. W sierpniu 1914, z chwilą wybuchu I wojny światowej, jako obywatel Cesarstwa Niemieckiego, zmobilizowany został do 47 pułku piechoty im. Króla Bawarii Ludwika III. Z początkiem 1917 odbył kurs tzw. aspirantów oficerskich, po którym został przydzielony do 46 pułku piechoty. Walcząc na froncie zachodnim został lekko ranny. W 1918 awansowany na podporucznika. W połowie grudnia 1918 wrócił wraz z pułkiem do macierzystego garnizonu we Wrześni.

Powstanie wielkopolskie[edytuj | edytuj kod]

Krótko po powrocie rozpoczął działalność konspiracyjną przy tworzeniu powstańczych oddziałów. Po wybuchu powstania wielkopolskiego dowodził kompanią batalionu wrzesińskiego. 29 grudnia wraz ze swoim oddziałem rozbroił garnizon grenzschutzu w Witkowie. Odznaczył się również zdobywając inne miejscowości (szczególny sukces odniósł w bitwie pod Zdziechową). W nocy z 5/6 lutego dowodził kompanią w zwycięskiej bitwie o Szubin. Sukcesy te sprawiły, że został mianowany dowódcą 4 pułku strzelców wielkopolskich (późniejszy 58 pułk piechoty wielkopolskiej). 20 sierpnia 1919 dowodzony przez niego batalion zdobył miasto Osipowicze na Białorusi. Wkrótce po wyparciu, w czasie odwrotu batalion został otoczony przez pułki sowieckie. Po krwawych walkach por. Nowak zdołał wyprowadzić z okrążenia swój oddział.

Powstanie śląskie[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu działań wojennych na Wschodzie, Alojzy Nowak został przeniesiony na Górny Śląsk. W styczniu 1921 oficjalnie włączany w szeregi powstańców śląskich. Walczył pod pseudonimem Neugebauer. Zajmował się tworzeniem i szkoleniem oddziałów powstańczych. Jego zapał i poświęcenie zostało szybko dostrzeżone. Najpierw mianowany został inspektorem powiatów oleskiego i lublinieckiego. Następnie otrzymał nominacje na dowódcę Grupy Operacyjnej „Północ”. Po zakończeniu walk o Śląsk wrócił do pułku do Poznania jako dowódca batalionu. W marcu 1921 otrzymał Order Virtuti Militari V klasy.

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Po powstaniu szkolił się przez rok w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia Armii w Rembertowie. Po ukończeniu kursu ponownie objął II batalion 58 pp. W latach 1922–1927 pracował w Oddziale Wyszkolenia Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu. W 1928 mianowany na stopień majora i przydzielony do 5 pułku piechoty Legionów w garnizonie Wilno, na stanowisko dowódcy I batalionu. W styczniu 1934 awansowany na podpułkownika został zastępcą dowódcy 33 pułku piechoty w Łomży. 18 listopada 1938 objął dowództwo 13 pułku piechoty w Pułtusku. W kilka miesięcy przed wybuchem wojny dołożył wszelkich starań w umocnienie przedmościa pułtuskiego.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Na czele 13 pułku piechoty walczył w kampanii wrześniowej 1939. Prowadził swój oddział w bój pod Zaborowem i Borzęcinem. Następnie walczył w obronie Modlina. Poległ 24 września 1939 w czasie walk pod Łomną, w okolicach wsi Kaliszki. Jego zwłoki zostały wyniesione z pola bitwy. Pochowany pod ścianą kościoła w Kazuniu Polskim. 29 września 1939 dowódca Armii „Warszawa”, gen. dyw. Juliusz Rómmel odznaczył go pośmiertnie Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari[1].

20 lutego 1952 jego prochy zostały ekshumowane do grobu na Cmentarzu Komunalnym na Powązkach w Warszawie[2].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Rada Miejska Pułtuska uchwałą z 6 lutego 1985 roku przemianowała ulicę Zastodolną na ulicę ppłk. Alojzego Nowaka. W Poznaniu Rada Miasta nadała jednej z ulic na osiedlu Powstań Śląskich imię ppłk. Alojzego Nowaka.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Ordery i Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Juliusz Rómmel: Za honor i ojczyznę. Wspomnienia dowódcy armii „Łódź” i „Warszawa”. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Iskry”, 1958, s. 394.
  2. Obrona Warszawy i Modlina – 1939 r.; nazwiska L – N. Stankiewicze.com. [dostęp 2014-01-15].
  3. Dekret Naczelnika Państwa z 19 lutego 1922 r. L. 11429/V.M. Adj. Gen. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 10, s. 320)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ryszard Juszkiewicz, Obrona Pułtuska i 13 pułk piechoty w wojnie roku 1939, Stacja Naukowa w Mławie im. prof. dr hab. S. Herbsta, Praca nr 8, Mława 1999, ​ISBN 83-907174-2-5​.
  • Tadeusz Kowalski, Janusz Szczepański, Dzieje 13 pułku piechoty, Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku, Warszawa-Pułtusk 1996, ​ISBN 83-906458-1-5​.
  • Aleksander Kociszewski, Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. 13 Pułk Piechoty, zeszyt 4, Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "Mikromax" Sp. z o.o., Warszawa 1990, ​ISBN 83-900009-9-7​ (wydrukowano błędny ISBN 900009-9-7), ISSN 0860-2360
  • Rocznik oficerski 1932 str.535

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]