Amazonka mała

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Amazonka mała
Amazona agilis[1]
Linnaeus, 1758
Amazonka mała
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd papugowe
Rodzina papugowate
Podrodzina papugi neotropikalne
Plemię Androglossini
Rodzaj Amazona
Gatunek amazonka mała
Synonimy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[12]
Status iucn3.1 VU pl.svg

Amazonka mała[13] (Amazona agilis) – gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych (Psittacinae) w rodzinie papugowatych (Psittacidae). Ptak ten występuje na Jamajce, według IUCN jest narażony na wyginięcie.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Amazonka mała występuje endemicznie na Jamajce, na obszarze pomiędzy Cockpit Country w środkowo-zachodniej części wyspy po Mount Diablo na środkowym-wschodzie, jak również na wschodnich stokach gór John Crow[12].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy opisał w 1758 szwedzki przyrodnik Karol Linneusz na podstawie tekstu „The Little Green Parrot” Georga Edwardsa z 1750 roku[14], w swoim dziele Systema Naturae, nadając mu nazwę Psittacus agilis[2]. Jako miejsce typowe, Linneusz wskazał Amerykę (łac. Habitat in America)[2], ograniczone do Jamajki[15].

Takson ten tworzy część grupy siostrzanej z Wielkich Antyli, do której oprócz A. agilis należą amazonka białoczelna (A. albifrons), amazonka jamajska (A. collaria), amazonka kubańska (A. leucocephala), amazonka czarnoucha (A. ventralis) i amazonka niebieskoskrzydła (A. vittata)[16]. Gatunek monotypowy[17].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa: francuska nazwa „Amazone” nadana dla różnych tropikalnych, amerykańskich papug pochodzących z lasów amazońskich przez francuskiego przyrodnika Georgesa-Louisa Leclerca w latach 1770–1783[18]. Epitet gatunkowy: łac. agilis – zwinny, ruchliwy, od agere – być w ruchu[19].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 28 cm; masa ciała 178 g[20]. Upierzenie koloru zielonego, nieco bledsze na spodzie ciała i żółtozielone na pokrywach nadogonowych. Na czole często występują czerwone plamki, krawędzie piór na karku ciemne, nadając im lekki łuskowaty wygląd. Pokrywy I rzędu czerwone, lotki I rzędu stonowano niebieskawe, ciemniejsze na końcach, lotki II rzędu zielone, na obwodzie ciemnoniebieskie[20]. Ogon zielony, zewnętrzne pióra czerwone u podstawy, z błękitnym odcieniem. U samicy lotki I rzędu są bardziej zielone[20]. U młodych ptaków wszystkie lotki i pokrywy I rzędu są zielone[20].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Amazonka mała odzywa się różnorodnym połączeniem pisków i krzyków, w większości z bardzo nosowymi tonami[20].

Amazonka mała jest raczej ptakiem osiadłym, migracje występują tylko w razie niedostępności pożywienia[20]. Papuga ta zamieszkuje przede wszystkim wilgotne lasy wapienne i skraje tych lasów, głównie na wysokości od 100 do 1,600 m n.p.m.[20][12] Widywana podczas żerowania także na terenach uprawnych i na plantacjach przylegających do lasu[12].

Na skład diety amazonki małej składają się owoce, nasiona, orzechy, jagody, kwiaty i pąki liści, roślin takich jak Cecropia, figowiec (Ficus), flaszowiec (Annona), Nectandra, kalanchoe (Kalanchoe), Pithecellobium, Melia i bligia (Blighia); spożywają także owoce papai, mango, ogórków melonów i kukurydzy[20]. Pożywienie zdobywają w parach, wysoko w koronach drzew[12].

Lęgi przypadają na okres od marca do maja[20]. Gniazdo co najmniej 18 m nad ziemią w wydrążonych konarach lub dziurach w drzewie; czasami korzystają ze starych dziupli dzięciura białolicego (Melanerpes radiolatus)[20][12]. Samica składa 2–4 jaja, z których zwykle tylko wychowują się dwa młode. Zaobserwowano, że niewoli samica wysiadywała jaja przez okres 28 dni[20]. Pisklę przebywa w gnieździe przez okres około 8 tygodni[20].

Status zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii VU (ang. Vulnerable – narażony na wyginięcie)[12]. Ptak o ograniczonym zasięgu, globalną populację szacuje się na 10,000–19,999 osobników (w zaokrągleniu daje to liczbę 6000–15000 dorosłych osobników)[12]. Potrzebne są dalsze badania, aby uzyskać dokładną liczbę[12]. Dane sugerują spadek o co najmniej 50%, który może nastąpić w ciągu najbliższych 40–50 lat w wyniku zniszczenia siedlisk ptaków z powodu przyznania trzech koncesji dla przedsiębiorstw górniczych, z których dwie zostały niedawno przyznane[12]. Jednak nie jest pewne, czy trzecia z koncesji zostanie przyznana, i w takim razie przewiduje się spadek o 30–49% w ciągu najbliższych 37 lat (trzy pokolenia)[12]. Drapieżnictwo ze strony boa jamajskiego (Epicrates subflavus) jest istotnym czynnikiem ograniczającym sukces lęgowy[12]. Nie ma dowodów, że kłusownictwo ma duży wpływ ma populację tego ptaka[12]. Istnieje ryzyko hybrydyzacji z innymi gatunkami z rodzaju Amazona importowanymi na wyspę[12].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Łac. signatus – odrębny, wyraźny, dobrze oznakowany, od signare – oznaczyć lub wpisać, od signum – znak[3].
  2. Łac. aestivus – letni, od aestas, aestatis – lato[5].
  3. Łac. minor – mniejszy, od formy parvus – mały[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Amazona agilis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c C. Linneaus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 99. (łac.)
  3. Jobling 2016 ↓, s. signatus.
  4. G. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. T. 8. Cz. 2. London: Printed for G. Kearsle, 1811, s. 510. (ang.)
  5. Jobling 2016 ↓, s. aestivus.
  6. H. Kuhl: Conspectus Psittacorum, cum specierum definitionibus, novarum descriptionibus, synonymis et circa patriam singularum naturalem adversariis, adjecto indice museorum, ubi earum artificiosae exuviae servantur, cum tabulis III. aeneis pictis. Bonn: 1820, s. 75. (łac.)
  7. Jobling 2016 ↓, s. minor.
  8. L.J.P. Vieillot: Tableau encyclopédique et méthodique des trois règnes de la nature. Ornithologie. Cz. 3. Paris: Chez Mme. veuve Agasse, 1823, s. 1367. (fr.)
  9. G.R. Gray: List of the specimens of birds in the collection of the British Museum. Cz. 3: Section III: Psittacidae. London: Printed by the order of the Trustees, 1859, s. 82. (ang.)
  10. A. Reichenow. Conspectus Psittacorum. Systematische Uebersicht aller bekannten Papageienarten. „Journal für Ornithologie”. 29, s. 367, 1881 (niem.). 
  11. Ch.B. Cory: Catalogue of West Indian birds, containing a list of all species known to occur in the Bahama Islands, the Greater Antilles, the Caymans, and the Lesser Antilles, excepting the islands of Tobago and Trinidad. Boston: The author, 1892, s. 11, 101, 130. (ang.)
  12. a b c d e f g h i j k l m n BirdLife International 2013, Amazona agilis [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2016-1 [dostęp 2016-11-05] (ang.).
  13. Nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Androglossini Sundevall, 1872 (wersja: 2016-07-31). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-11-12].
  14. G. Edwards: A natural history of uncommon birds: and of some other rare and undescribed animals, quadrupedes, fishes, reptiles, insects, &c., exhibited in two hundred and ten copper-plates, from designs copied immediately from nature, and curiously coloured after life, with a full and accurate description of each figure, to which is added A brief and general idea of drawing and painting in water-colours; with instructions for etching on copper with aqua fortis; likewise some thoughts on the passage of birds; and additions to many subjects described in this work. London: Printed for the author, at the College of Physicians in Warwick-Lane, 1750, s. 168, ryc. 168. (ang.)
  15. J.L. Peters: Check-list of birds of the world. Cz. 3. Cambridge: Harvard University Press, 1937, s. 218. (ang.)
  16. M.A. Russello, G. Amato. A molecular phylogeny of Amazona: implications for Neotropical parrot biogeography, taxonomy and conservation. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 30 (2), s. 421–437, 2004. DOI: 10.1016/S1055-7903(03)00192-1 (ang.). 
  17. F. Gill, D. Donsker (red.): Parrots (ang.). IOC World Bird List: Version 6.4. [dostęp 2016-11-12].
  18. Jobling 2016 ↓, s. Amazona.
  19. Jobling 2016 ↓, s. agilis.
  20. a b c d e f g h i j k l N. Collar, P. Boesman: Black-billed Amazon (Amazona agilis). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-11-12]. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-11-12]. (ang.)