Amir Abbas Howejda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Amir Abbas Howejda
Hoveyda.jpg
Data i miejsce urodzenia 18 lutego 1919
Teheran
Data i miejsce śmierci 7 kwietnia 1979
Teheran
Premier Iranu
Okres od 27 stycznia 1965
do 7 sierpnia 1977
Przynależność polityczna Odrodzenie

Amir Abbas Howejda (ur. 18 lutego 1919 r. w Teheranie, zm. 7 kwietnia 1979 r. w Teheranie) – polityk irański, działacz Partii Nowy Iran. W okresie od 27 stycznia 1965 r. do 7 sierpnia 1977 r. pełnił funkcję premiera Iranu.

Życiorys[edytuj]

Pochodził z arystokratycznej rodziny, wśród przodków jego matki była siostra szacha Naser ad-Dina. Jego ojciec był bahaitą, który porzucił tę religię; Howejda również nie był w dorosłym życiu religijnym człowiekiem. Ojciec przyszłego premiera był dyplomatą, toteż rodzina wielokrotnie zmieniała miejsce zamieszkania, udając się za nim na kolejne placówki. Amir Abbas Howejda odebrał prywatne wykształcenie, głównie w języku francuskim. Przez pewien czas studiował w Anglii[1] i w Bejrucie[2]. Był miłośnikiem francuskiej kultury i literatury, otaczał się pisarzami i myślicielami. Przyjaźnił się m.in. z Sadeghiem Hedajatem[1].

W 1942, po odbyciu służby wojskowej, wstąpił do służby dyplomatycznej[1].

Premierem Iranu został w 1965, po tym, gdy szef rządu Hasan Ali Mansur został śmiertelnie ranny w zamachu zorganizowanym przez Fedainów Islamu[3]. Po Mansurze, którego był protegowanym i szwagrem[2], został również przewodniczącym partii Nowy Iran[3]. Rywalizował o wpływy na dworze szacha Mohammada Rezy Pahlawiego z frakcją, której przewodził Asadollah Alam[4]. W 1975 na rozkaz szacha stanął na czele jedynej legalnej odtąd w kraju partii Odrodzenie, zaś partia Nowy Iran została rozwiązana[5].

W 1977 szach pozbawił go stanowiska premiera w związku z problemami gospodarczymi kraju. Nowym premierem został Dżamszid Amuzegar, zaś Howejdzie powierzono urząd ministra dworu[6]. Zmianę tę interpretowano jako sygnał liberalizacji rządów[7]. Według innej interpretacji odejście Howejdy ze stanowiska szefa rządu było gestem w stronę religijnej (szyickiej) opozycji, która oskarżyła go niesłusznie o tajne praktykowanie bahaizmu[2]. W listopadzie 1978 Howejda został aresztowany na rozkaz szacha, który zamierzał w ten sposób odciąć się od swojej dawnej polityki, by ratować swoją władzę w obliczu masowych protestów. W momencie zwycięstwa rewolucji islamskiej były premier znajdował się w więzieniu SAWAK-u. Gdy jego strażnicy zbiegli, nie zdecydował się na ucieczkę i pozwolił ponownie aresztować się przez rewolucjonistów[8]. Został skazany na śmierć przez trybunał rewolucyjny i 7 kwietnia 1979 stracony w więzieniu Kasr w Teheranie na osobiste polecenie przewodniczącego sądu, Sadegha Chalchalego[8]. Okrzyknięto go kontrrewolucjonistą i "siewcą zepsucia na ziemi"[9].

Przypisy

  1. a b c M. Axworthy, Revolutionary...., s. 71.
  2. a b c E. Abrahamian, Współczesna..., s. 176-177.
  3. a b red. Krasnowolska Anna: Historia Iranu. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010, s. 856. ISBN 9788304050471.
  4. M. Axworthy, Revolutionary..., s. 87.
  5. E. Abrahamian, Historia..., s. 198-199.
  6. M. Axworthy, Revolutionary..., s. 98.
  7. M. Axworthy, Revolutionary..., s. 99.
  8. a b M. Axworthy, Revolutionary..., s. 148.
  9. E. Abrahamian, Historia..., s. 232.

Bibliografia[edytuj]

  • Abrahamian E.: Historia współczesnego Iranu. Warszawa: Książka i Wiedza, 2009. ISBN 9788305135979.
  • Axworthy M.: Revolutionary Iran. A History of the Islamic Republic. London: Penguin Books, 2014. ISBN 9780141046235.