Andezyt pieniński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Andezyt pieniński w miejscu występowania (kamieniołom Snozka)

Andezyt pieniński – subwulkaniczny andezyt występujący w Pieninach i Beskidzie Sądeckim. Wydobywany był w kilku kamieniołomach w powiecie nowotarskim, w województwie małopolskim, w Polsce. Skała pochodzi z miocenu (generacja starsza z burdygału[a] i generacja młodsza z tortonu[b]). Istnieje kilka odmian tej skały, wśród których głównymi są andezyt amfibolowy oraz andezyt augitowo-amfibolowy.

Występuję w obrębie płaszczowiny magurskiej, w Karpatach Zewnętrznych w postaci intruzji magmowych (dajek oraz silli).

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Andezyt pieniński jest barwy popielatej, w wyniku wietrzenia zmienia kolor na beżowy, następnie na brunatno-żółty lub rdzawy. Posiada teksturę porfirową.

Wszystkie odmiany wykazują gęsty i nieregularny cios termiczny.

Skład mineralogiczny[edytuj | edytuj kod]

W skład andezyt pienińskiego wchodzą:

Występują również porwaki piaskowców i wapieni.

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Andezyt pieniński na większą skale rozpoczęto wydobywać w II Rzeczypospolitej i zakończono w latach 60. XX w. Wydobywano je w kamieniołomach Snozka, Tylka i Lisi Łom na górze Wdżar, Malinowa na górze Jarmuta, na górze Bryjarka oraz w Krościenku nad Dunajcem.

Obecnie nie prowadzi się eksploatacji andezytu pienińskiego.

Cechy fizyczne[edytuj | edytuj kod]

Właściwości andezytu pienińskiego są zróżnicowane w zależności od odmiany i kamieniołomu, z którego został wydobyty.

Parametr Wżar Malinowa (Jarmuta) Bryjarka
gęstość objętościowa 2,60-2,74 g/cm³ 2,45-2,77 g/cm³ 2,58 g/cm³
gęstość właściwa 2,74-2,84 g/cm³ 2,742-2,81 g/cm³ 2,69 g/cm³
nasiąkliwość 0,46-1,94% 1,02-2,17% 1,46%
ścieralność na tarczy Boehmego 0,21-0,8 cm 0,2-0,8 cm 0,11 cm
ścieralność w bębnie Devala 3,03-4,7 cm 2,3 cm bd.
wytrzymałość na ściskanie 89-277 MPa 75-200 MPa 236 MPa
współczynnik emulgacji 0,28 0,19 bd.

bd. – brak danych

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Elewacja i płaskorzeźby na gmachu Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie wykonane z andezytu pienińskiego

Andezyt pieniński stosowało się w budownictwie, w drogownictwie (jako kruszywo, kostkę brukową czy krawężniki) oraz w sztuce sepulkralnej.

Przykłady zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Wybrane zastosowania andezytu pienińskiego:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. w stratygrafii lokalnej karpat
  2. w stratygrafii lokalnej sarmat

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jacek Rajchel. Andezyt pieniński. „Nowy Kamieniarz”. 4 (103)/2018, s. 86-92, lipiec 2018. ISSN 1899-3419. 
  • Wulkany z pienińskiego pasa skałkowego (pol.). Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego. [dostęp 2018-07-29].
  • Geologia (pol.). Pieniński Park Narodowy. [dostęp 2018-07-29].