André Lefevere

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
André Alphons Lefevere
Data i miejsce urodzenia 1945
Belgia
Data i miejsce śmierci 27 marca 1996
Austin
Przyczyna śmierci białaczka
Narodowość belgijska
Tytuł naukowy profesor
Alma Mater University of Texas at Austin
Małżeństwo Ria Vanderauwera

André Alphons Lefevere (ur. 1945 w Belgii, zm. 27 marca 1996 w Austin w Teksasie) – belgijski teoretyk przekładu, tłumacz, wykładowca na Uniwersytecie w Texasie; przyczynił się do rozwoju teorii przekładu[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

André Lefevere studiował germanistykę na Uniwersytecie w Gandawie (1964 – 1968). Uzyskał stopień doktora w dziedzinie literatury na Uniwersytecie Essex w Anglii w 1972, po obronie dysertacji na temat gramatyki przekładu literackiego[2]. Wykładał literaturę europejską na Uniwersytecie w Hongkongu (1970-1973) i literaturę angielską na Uniwersytecie w Antwerpii (1973-1984). W 1984 roku objął stanowisko profesora germanistyki na Uniwersytecie w Texasie, gdzie nauczał aż do śmierci. Był poliglotą; przekładał z francuskiego, holenderskiego, łacińskiego, angielskiego i niemieckiego na angielski i holenderski. Odegrał dużą rolę w ugruntowaniu przekładoznawstwa (ang. Translation Studies) jako autonomicznej dyscypliny. Zajmował się głównie wpływem czynników kulturowych kraju docelowego na tłumaczenia dzieł literackich. Był autorem wielu publikacji naukowych, podręczników, artykułów oraz przekładów literackich[1].

Koncepcje[edytuj | edytuj kod]

André Lefevere jest zaliczany do tak zwanych "manipulistów" (Manipulation School), czyli szkoły zakładającej, że tłumacz w procesie przekładu zmienia oryginalny tekst, by dostosować go do poetyki czy ideologii kraju docelowego, wpływając w ten sposób na odbiór tego tekstu. Sam proces tłumaczenia jest, zdaniem Lefevere, procesem przepisywania (ang. rewriting), gdyż tłumacz nie odzwierciedla dokładnie tekstu źródłowego, lecz wprowadza pewne zmiany, by adaptować go do kultury docelowej. To dostosowywanie dzieł literackich Lefevere nazwał zjawiskiem "refrakcji". Według niego na zjawisko "refrakcji" wpływa ideologia obowiązująca w danym kraju, zarówno polityczno-obyczajowa jak i artystyczna, oraz patronat, który przejawia się w 3 aspektach: "ideologicznym (literatura nie powinna być zbyt postępowa w odniesieniu do innych systemów w danym społeczeństwie), ekonomicznym (od patrona zależy byt autora) i związanym ze statusem (autor zdobywa określoną pozycję w społeczeństwie)"[3][4]. W związku z tym tłumaczenie jest powiązanie nie tylko z czynnikami językowymi, jak dotychczas uważano, lecz jest zależne również od czynników społecznych, politycznych i kulturowych. Dlatego przy analizie tłumaczenia należy wziąć pod uwagę socjo-polityczny kontekst kraju języka docelowego[5].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Constructing Cultures (with Susan Bassnett). London: Multilingual Matters, 1997
  • Translating Literature: Practice and Theory in a Comparative Literature Framework. New York: MLA, 1992
  • Translation, Rewriting, and the Manipulation of Literary Fame. London/New York:Routledge, 1992
  • Ed. Translation: Culture/History: A Source Book. London/New York: Routledge, 1992
  • Essays in Comparative Literature. Calcutta: Papyrus, 1989
  • Nederlandse Poëzie. Amsterdam: Coutinho, 1989
  • Translating Literature: The German Tradition. Assen: Van Gorcum, 1977
  • Literary Knowledge. Assen: Van Gorcum, 1977
  • Translating Poetry: Seven Strategies and a Blueprint. Amsterdam: Van Gorcum, 1975

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.utexas.edu/cola/depts/germanic/_files/pdf/depnotables/lefevere.pdf
  2. British Library EThOS: Prolegomena to a grammar of literary translation : an investigation into the process of literary translation based on an analysis of various translation..., ethos.bl.uk [dostęp 2017-11-16].
  3. Lefevere A., Ogórki Matki Courage, przeł. A. Sadza, w: , Współczesne teorie przekładu. Antologia, red. P. Bukowski, M. Heydel, Kraków 2009, s. 223-246.
  4. Przekład literacki - manipulacja - Polisemia – czasopismo naukowe, www.polisemia.com.pl [dostęp 2017-11-16].
  5. Baker, Saldanha (2008), Routledge Encyclopedia of Translation Studies, pp. 241-45