Andriej Sacharow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Andriej Dmitrijewicz Sacharow
Андрей Дмитриевич Сахаров
Ilustracja
Andriej Sacharow, 1989
Data i miejsce urodzenia 21 maja 1921
Moskwa
Data i miejsce śmierci 14 grudnia 1989
Moskwa
Alma Mater Uniwersytet Moskiewski

Andriej Dmitrijewicz Sacharow (ros. Андрей Дмитриевич Сахаров, ur. 21 maja 1921 w Moskwie, zm. 14 grudnia 1989 tamże) – radziecki fizyk jądrowy, twórca m.in. teorii indukowanej grawitacji, działacz polityczny, laureat Pokojowej Nagrody Nobla. Członek Akademii Nauk ZSRR, deputowany na I Kongres Deputowanych Ludowych ZSRR.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1938 rozpoczął studia na Pedagogicznym Uniwersytecie Moskiewskim. Ukończył je w Aszchabadzie, ponieważ uczelnia musiała zostać ewakuowana w trakcie inwazji niemieckiej w 1941. Następnie zaczął pracę laboratoryjną w Uljanowsku. Powrócił do Moskwy w 1945, gdzie w 1947 uzyskał doktorat. Zajmował się m.in. promieniowaniem kosmicznym. W połowie 1948 trafił do zespołu Igora Kurczatowa, gdzie zaczął pracę w radzieckim programie jądrowym. Po śmierci Kurczatowa został szefem programu, stając się współtwórcą radzieckiej bomby wodorowej. Widząc skutki dokonywanych prób, odmówił dalszych badań, stając się dysydentem.

W 1964 podczas wyborów do Akademii Nauk zabrał głos atakując m.in. hołubionego przez władzę Trofima Łysenkę. Od tego czasu coraz częściej zabierał głos w sprawach społecznych i politycznych. W 1968 napisał długi esej Rozmyślania o postępie, pokojowym współistnieniu i wolności intelektualnej. Wydano go w nakładzie 18 mln egzemplarzy, najpierw jako samizdat, a następnie za granicą. To spowodowało ostrą reakcję władz. Został wyrzucony z pracy w ośrodku badań jądrowych i pozbawiony wszelkich tytułów. Mimo to działał na rzecz rozbrojenia, ograniczenia potencjałów nuklearnych, demokracji i poszanowania praw człowieka. Krytykował ustrój sowiecki, określając go jako totalitarny i jego poczynania – m.in. Interwencję ZSRR w Afganistanie, określając ją jako agresję.

3 grudnia 1986 wrócił do Moskwy z miasta Gorki (obecnie Niżny Nowogród), dokąd został zesłany w 1980 za protesty przeciwko agresji ZSRR na Afganistan.

Był żonaty z Jeleną Bonner.

Odznaczenia, wyróżnienia i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Za działalność na rzecz praw człowieka otrzymał w 1975 Nagrodę Nobla, którą przeznaczył na cele charytatywne[1].

Od 1988 nagrodę jego imienia w uznaniu dla osób zasłużonych w walce na rzecz praw człowieka i wolności nadaje Parlament Europejski[2].

16 grudnia 2010 Rada m.st. Warszawy nadała jednej z ulic na terenie dzielnicy Bielany imię Andrieja Sacharowa[3]. W Polsce naukowiec patronuje jeszcze ulicom w Łodzi i Krakowie[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Józef Kozielecki: Andriej Sacharow – sumienie Rosji (pol.). [dostęp 2011-09-08].
  2. Parlament Europejski Nagroda im. Sacharowa za wolność myśli, http://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/pl/home/30-years.html [dostęp 7 stycznia 2018].
  3. UCHWAŁA Nr V/90/2010 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 16 grudnia 2010 r. w sprawie nadania nazwy ulicy w Dzielnicy Bielany m. st. Warszawy, "Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego", Warszawa, 28 stycznia 2011, Nr 9, s. 1769, http://www.edziennik.mazowieckie.pl/GetActPdf.ashx?year=2011&book=9&position=347, [dostęp 9 stycznia 2018].
  4. Wyszukiwanie: Sacharow, Rejestr TERYT [dostęp 2018-01-29].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]