Przejdź do zawartości

Andrew Mountbatten-Windsor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Andrzej (książę Yorku))
Andrew Mountbatten-Windsor
Andrew Albert Christian Edward
ilustracja
Wizerunek herbu
podpis
Książę Yorku
Okres

od 23 lipca 1986
do 17 października 2025[1]

Poprzednik

Albert, książę Yorku

Dane biograficzne
Dynastia

Windsorowie

Data i miejsce urodzenia

19 lutego 1960
Londyn

Ojciec

Filip, książę Edynburga

Matka

królowa Elżbieta II

Rodzeństwo

król Karol III
księżniczka Anna
książę Edward

Żona

Sarah Ferguson
(śl. 1986, roz. 1996)

Dzieci

księżniczka Beatrycze
(ur. 1988)
księżniczka Eugenia
(ur. 1990)

Multimedia w Wikimedia Commons

Andrew Albert Christian Edward Mountbatten-Windsor[1][2][3] (ur. 19 lutego 1960 w Pałacu Buckingham w Londynie) – członek brytyjskiej rodziny królewskiej. Były[4][5] książę Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z dynastii Windsorów i były[5] książę Yorku. Syn królowej Elżbiety II i Filipa, księcia Edynburga; znajduje się w linii sukcesji brytyjskiego tronu (jako 8. w kolejności).

W 1977 wstąpił do Britannia Royal Naval College w Dartmouth. W 1979 rozpoczął służbę w Royal Navy, a w 1982 uczestniczył w brytyjskiej operacji wojskowej wyzwolenia Wysp Falklandzkich po inwazji Argentyny. W 2015 uzyskał rangę admirała floty. Był zaangażowany w działalność publiczną i charytatywną, patronował ponad 230 organizacjom, a w latach 2001–2011 był specjalnym przedstawicielem rodziny królewskiej ds. handlu i inwestycji. Reprezentował matkę w oficjalnych wystąpieniach.

20 listopada 2019 ogłosił wycofanie się z życia publicznego po udzieleniu kontrowersyjnego wywiadu o znajomości z przestępcą seksualnym Jeffreyem Epsteinem. 17 października 2025 poinformował, że nie będzie już używał swojego tytułu ani korzystał z innych przyznanych mu zaszczytów[1][2].

Rodzina i edukacja

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 19 lutego 1960 w Belgijskim Apartamencie Pałacu Buckingham w Londynie. Jest synem królowej Elżbiety II i jej męża, księcia Filipa; niektórzy biografowie rodziny królewskiej (np. Sarah Bradford, Kitty Kelley i John Parker) utrzymują, że ojcem Andrew jest Lord Porchester (Henryk Grzegorz Reginald Molyneux Herbert), bliski przyjaciel Elżbiety II[6]. Jest pierwszym od 1857 potomkiem panującego monarchy brytyjskiego[7]. Otrzymał imiona: Andrzej (po dziadku ze strony ojca) Albert (po dziadku ze strony matki) Christian Edward (po prapradziadkach: Christianie IX i Edwardzie VII)[7]. Ma dwóch braci: Karola i Edwarda, i siostrę, Annę.

Mountbatten-Windsor (1960)

Został ochrzczony 8 kwietnia 1960 w wierze anglikańskiej w Komnacie Muzycznej Pałacu Buckingham przez arcybiskupa Cantebury Geoffreya Fishera. Jego rodzicami chrzestnymi zostali: Henryk, książę Gloucester (brat dziadka ze strony matki), księżniczka Aleksandra z Kentu (stryjeczna siostra matki), Hugh FitzRoy, hrabia Euston (daleki krewny ze strony matki), John Elphinstone, 17. lord Elphinstone (cioteczny brat matki) i Georgina, pani Harold Philips (przyjaciółka matki)[8]. Jest ojcem chrzestnym pięciorga osób.

Od wczesnego dzieciństwa zajmowały się nim nianie, w tym Mabel Anderson i June Waller, ale także matka, która miała dla drugiego syna więcej czasu niż dla dwójki starszych dzieci[9]. Został zaprezentowany publicznie przez rodziców po 16. miesiącu życia[10]. Był energicznym i towarzyskim, ale też rozpieszczonym, psotnym, upartym, niezdyscyplinowanym, wybuchowym, aroganckim i apodyktycznym dzieckiem[11]. Zgodnie z ówczesną tradycją na dworze królewskim, w początkowym etapie edukacji pobierał domowe lekcje, które prowadziła guwernantka, Katherine Peebles[12]. W młodości pobierał lekcje gry w tenisa, krykieta i rugby, trenował judo, nauczył się pływać, żeglować i strzelać, a także był członkiem skautów w dzielnicy Marylebone[13].

We wrześniu 1968, po zakończeniu domowej edukacji, podjął naukę w Heatherdown School nieopodal Ascot w Berkshire, a w 1979 ukończył naukę w prywatnej szkole Gordonstoun w północnej Szkocji; powtarzał piątą klasę z powodu niezdania wszystkich egzaminów[14]. W celu ugruntowania związków monarchii z Kanadą, w której narastała fala republikanizmu, w 1978 rozpoczął wymianę uczniowską w kanadyjskim Lakefield College[15]. Należał do szkolnych drużyn krykieta i hokeja, a także uczestniczył w zawodach gry w squasha i tenisa[16]. Nie podjął studiów, ponieważ zdecydował się na rozwój kariery wojskowej.

W latach 1992–1999 był dyrektorem firmy Gordonstoun Schools[16].

Kariera militarna

[edytuj | edytuj kod]

Należał, a później również przewodniczył organizacji młodzieżowej Air Training Corps, w której uczył się latać szybowcem[17]. Zdobył uprawnienia pilota po odbyciu kursu spadochronowego w bazie RAF Brize Norton[16]. Biuro rodziny królewskiej w listopadzie 1978 poinformowało, że Andrew zamierza wstąpić do Royal Navy[18]. Odbył kilkumiesięczne przeszkolenie podstawowe i szkolenie z pilotażu w Królewskiej Szkole Marynarki Wojennej w Dartmouth w hrabstwie Devon[19].

W 1980 trafił do załogi lotniskowca HMS Hermes oraz przeszedł skróconą wersję kursu komandoskiego, kurs przetrwania w Royal Naval Safety Equipment School, kurs pilotażu samolotów w Royal Navy Elementary Flying Training Squadron w bazie RAF Leem­ing w Yorkshire, kurs dowodzenia dla młodszych oficerów na HMS Excellent w Portsmouth i szkolenie z obrony przeciwpożarowej, nuklearnej, biologicznej i chemicznej[20]. Uczył się latać śmigłowcem Gazelle w Royal Naval Air Station w Culdrose[21].

W 1981 wstąpił do liniowej 820 Eskadry Lotnic­twa Morskiego na lotniskowcu HMS „Invincible” jako pilot śmigłowca Sea King[22]. Służył podczas wojny o Falklandy-Malwiny w 1982, a we wrześniu tego samego roku powrócił do Anglii[23]. W lipcu 1983 zakończył służbę w 820 Eskadrze i przeniósł się do ćwiczebnego 702 Morskiego Dywizjonu Lotniczego w Portland w hrabstwie Dorset, gdzie uczył się pilotowania śmigłowca Lynx[24].

Redakcja „The Montreal Gazette” w październiku 1983 poinformowała, że wojskowy rząd argentyński planował przeprowadzenie w 1982 zamachu na Andrew z wykorzystaniem okrętu podwodnego w okolicach wyspy Mustique[25].

Mountbatten-Windsor (2009)

W maju 1985 dołączył do 815 Morskiego Dywizjonu Lotniczego, przeszedł kurs sztabowy dla poruczników w Królewskiej Szkole Marynarki Wojennej w Greenwich i zaczął służyć jako pilot helikoptera Lynx na fregacie HMS Brazen[26]. W 1986 rozpoczął kurs instruktorski w zakresie uzbrojenia lotniczego w Yeovilton[27]. W 1988 został oficerem wachtowym na HMS Edinburgh i zdobył certyfikat wachtowy i nawigacji oceanicznej[28]. We wrześniu 1989 wrócił do Portland jako dowódca klucza lotniczego i pilot na pokładzie HMS Campbeltown[29]. W 1992 rozpoczął szkolenie wojskowe w akademii sztabu generalnego w Camberley[30] oraz został awansowany na komandora porucznika i oficera sztabowego drugiego stopnia[31]. W listopadzie 1994 ukończył przydział w charakterze dowódcy statku podczas 18-miesięcznego rejsu na pokładzie HMS Cottesmore[32]. W lutym 1995 rozpoczął służbę jako starszy pilot 815 Morskiego Dywizjonu Lotniczego, podczas której uczestniczył w operacjach antyterrorystycznych i specjalnych[33]. W 1999 zakończył służbę w marynarce wojennej[34].

W 1997 został oficerem sztabowym w Ministerstwie Obrony z ramienia Dyrekcji Operacji Marynarki Wojennej[35]. W kwietniu 1998 awansował na komandora i objął stanowisko dyplomatyczne w Sztabie Marynarki Wojennej MO[35]. W kwietniu 2001 odszedł z Dyrekcji[35]. W lutym 2004 został mianowany honorowym kapitanem, w 2006 – honorowym komandorem lotnictwa marynarki wojennej[36], w 2009 uzyskał stopień kontradmirała[37], a w 2015 – wiceadmirała floty[38]. W 2021 utracił wszystkie honorowe stopnie wojskowe w związku ze śledztwem w sprawie znajomości z Jeffreyem Epsteinem i napaści seksualnej na Virginię Giuffre[39].

Członek rodziny królewskiej

[edytuj | edytuj kod]
Brytyjska rodzina królewska

JKM król Wielkiej Brytanii i JKM królowa Wielkiej Brytanii

Jako syn brytyjskiego monarchy był uprawniony do używania tytułu Jego Królewskiej Wysokości Księcia. Od dnia ślubu przysługiwały mu tytuły: księcia Yorku (nadawany tradycyjnie drugiemu synowi monarchy), hrabiego Inverness (szkocki tytuł) i barona Killyleigh (irlandzki tytuł)[40]. Od urodzenia jest wpisany do linii sukcesji brytyjskiego tronu. 21 listopada 2011 został Rycerzem Krzyża Wielkiego Królewskiego Orderu Wiktoriańskiego[41].

Do 2019 reprezentował królową Elżbietę II w czasie oficjalnych wystąpień, jak też podczas wizyt głów państwa w Wielkiej Brytanii[42][43][44][45].

9 grudnia 2016 zaprzeczył nagłośnionemu przed media konfliktowi pomiędzy nim a jego starszym bratem, Karolem[46].

Działalność społeczna, naukowa i charytatywna

[edytuj | edytuj kod]

W 1998 powołał Społeczną Inicjatywę Księcia Yorku[47], której zadaniem było mobilizowanie ludzi do wspólnego rozwiązywania problemów, z jakimi zmagają się ich społeczności. W 2012 powołał rodzinną organizację Key to Freedom, której celem była pomoc kobietom w uzyskaniu niezależności ekonomicznej[48]. W 2014 założył organizację Pitch@Palace, która wspiera młodych ludzi pragnących rozwijać swoje kariery zawodowe jako przedsiębiorcy[49]; w grudniu 2019 ogłosił zakończenie współpracy z tym projektem[50].

Od września 2001 do lipca 2011 pełnił funkcję specjalnego przedstawiciela rodziny królewskiej ds. handlu zagranicznego i inwestycji, którego zadaniem było wspieranie celów Brytyjskiej Agencji Handlu i Inwestycji[51]. Od lat 2000. był krytykowany za generowanie zbyt wysokich kosztów podróży krajowych i zagranicznych, co negatywnie wpływało na jego odbiór pracy jako przedstawiciela rodziny królewskiej[52]. W kolejnych latach zarzucano mu także podejrzane działania i współprace biznesowe oraz wykorzystywanie statusu społecznego do czerpania prywatnych korzyści[53]. Jednocześnie miał przyczynić się do pozyskania wielomilionowych kontraktów[54], a za swoją działalność biznesową był chwalony przez część środowiska finansowego[55].

W 2001 rozegrano pierwszą edycję golfowego Pucharu Mistrzów i Stypendystów imienia Księcia Yorku[56]. Ustanowił Nagrodę Księcia Yorku za Edukację Techniczną dla uznania osiągnięć studentów w dziedzinach technicznych[57]. Od 2013 patronował Nagrodzie Księcia Yorku dla Nowych Przedsiębiorców Roku[58] i Nagrodzie Księcia Yorku dla Przedsiębiorców przyznawanej studentom[59]. W 2017 został patronem Nagrody dla Inspirującego Projektu Cyfrowego (ang. Inspiring Digital Enterprise Award)[60][61].

W 2007 otworzył Prince Andrew Theatre w São Paulo[62]. W 2007 i 2012 uczestniczył w Światowym Forum Ekonomicznym w Davos[63][64]. W maju 2013, jako przedstawiciel rodziny królewskiej odpowiedzialny za naukę, dołączył do Towarzystwa Królewskiego, ale otrzymał od dotychczasowych członków tylko 147 z 1300 głosów przy 1128 wstrzymujących się[65].

Oficjalne wizyty zagraniczne

[edytuj | edytuj kod]
Mountbatten-Windsor i Sarah Ferguson w Townsville (1988)

W lipcu 1977 odbył swoją pierwszą zagraniczną podróż – do Kanady[66][67]. W kwietniu 1984 reprezentował babkę na obchodach 150. rocznicy kolonizacji Wyspy Świętej Heleny[68] i odbył oficjalną pięciodniową wizytę w Kalifornii[69]; podczas wizyty w Los Angeles wywołał skandal obyczajowy, ochlapując dla zabawy grupę dziennikarzy i fotoreporterów białą farbą, którą wystrzelił z pistoletu natryskowego[70].

W 1985 i 1987 odbył oficjalne wizyty w Kanadzie[71]. W lutym 1988 reprezentował matkę podczas Obchodów Sztuki Brytyjskiej[72] w Stanach Zjednoczonych[73], a jesienią tego samego roku złożył z żoną oficjalne wizyty na Mauritiusie[74] i w Australii[75].

Mountbatten-Windsor w Bahrajnie (2006)

We wrześniu 2002 reprezentował królową w czasie dwudniowego pobytu w Filadelfii[76]. W czerwcu 2006 reprezentował brytyjską monarchię w Bangkoku podczas obchodów 60-lecia panowania Ramy IX, króla Tajlandii[77]. W listopadzie 2010 uczestniczył w dyplomatycznym wyjeździe do Omanu[78]. W 2012 złożył oficjalną wizytę w Indiach w ramach obchodów 60-lecia panowania królowej Elżbiety II[79] We wrześniu 2013 złożył wizytę dyplomatyczną w Indonezji[80]. W 2014 złożył oficjalną wizytę w Bahrajnie[81]. W maju 2019 złożył w imieniu królowej oficjalną wizytę w Korei Południowej[82].

Media

[edytuj | edytuj kod]

Był jednym z bohaterów filmu dokumentalnego Royal Family (1969)[83]. Został sportretowany w serialu komediowym The Windsors (2016–2018), w którym w postać Andrew wcielił się Tim Wallers[84].

Do stycznia 2022 prowadził publiczne konta w mediach społecznościowych[85], tj. na Instagramie, Facebooku, Twitterze, LinkedInie i YouTubie, poza tym posiadał własną stronę internetową[86].

14 listopada 2019 dziennikarka Emily Maitlis przeprowadziła w Pałacu Buckingham wywiad z Andrew m.in. o jego znajomości z Jeffreyem Epsteinem[87]. Rozmowa, którą wyemitowano dwa dni później w programie Newsnight w BBC, spotkała się z krytyką księcia ze strony mediów i opinii publicznej[88][89], i doprowadziła do wycofania się Andrew z życia publicznego[90][91]. Wywiad dla Newsnight stał się kanwą scenariusza dramatu Philipa Martina Mocny temat (Scoop, 2024) dla Netfliksa i trzyodcinkowego serialu Juliana Jarrolda Skandal w królewskim stylu (A Very Royal Scandal, 2024) dla Amazon Prime Video[92].

Patronaty

[edytuj | edytuj kod]
Mountbatten-Windsor (2008)

Patronował ponad 230 organizacjom[50] związanym m.in ze sportem, ekonomią, sztuką i działalnością charytatywną. 24 listopada 2019 poinformował o rezygnacji ze współpracy patronackiej w związku ze skandalem wokół jego znajomości z Jeffreyem Epsteinem[93]. Był patronem m.in.:

  • English National Ballet – w latach 2003–2019[94];
  • Hunstanton Golf Club – w latach 1996–2019;
  • London Metropolitan University – do listopada 2019[95];
  • Outward Bound Trust – od marca do listopada 2019[96];
  • Royal Cinque Ports Golf Club – od 2002[97];
  • Royal Norwich Golf Club – w latach 2013–2019[98];
  • Royal Philharmonic Orchestra – od 2003[99] do listopada 2019[100].

Wycofanie z życia publicznego

[edytuj | edytuj kod]

20 listopada 2019 poprzez swoje biuro prasowe ogłosił wycofanie się z życia publicznego i zaprzestanie pełnienia obowiązków w imieniu korony na czas nieokreślony[101]. Decyzję uzasadnił niekorzystnymi okolicznościami, które są skutkiem jego znajomości z Jeffreyem Epsteinem, amerykańskim przestępcą seksualnym. Królowa Elżbieta II wyraziła zgodę na takie posunięcie, a Andrew obiecał pomoc służbom w rozwiązaniu wątpliwości związanych z tą sprawą.

Organizacje, którym patronował Andrew, w większości opowiedziały się za zakończeniem współpracy z nim[102][103]. W ciągu kolejnych dni oficjalne oświadczenia w tej sprawie wydały m.in. Royal Philharmonic Orchestra[104], Uniwersytet Huddersfield[105] i London Metropolitan University[106]. Zrezygnował z patronowania ponad 230 organizacjom[50]. Szereg sponsorów wycofał się z dalszego wspierania projektu Pitch@Palace[107][108]. Andrew, który zamierzał kontynuować swoją w tej inicjatywie[109], był zmuszony do rezygnacji z funkcji, co ogłosił 22 listopada[110].

21 listopada 2019 mieszkańcy Inverness wystosowali petycję do królowej, w której poprosili o pozbawienie Andrew tytułu hrabiego Inverness[111], ale prośba została zignorowana[112]. 22 listopada 2019 z Pałacu Buckingham zostały usunięte prywatne biura Andrew[113][114][115]. Królowa odwołała planowane na luty 2020 przyjęcie z okazji 60. urodzin syna[116]. Andrew nie wziął udziału w bankiecie wydanym dla goszczących w Pałacu Buckingham przywódców państw, który jego matka zorganizowała pod koniec listopada 2019[117]. 10 stycznia 2020 prywatna sekretarka Andrew, Amanda Thrisk, zakończyła pracę w biurze księcia[118].

16 października 2025 oświadczył, że zrzeka się tytułów przyznanych mu z okazji ślubu i odznaczeń państwowych[119][120].

Aresztowanie

[edytuj | edytuj kod]

19 lutego 2026 został aresztowany pod zarzutem nadużycia stanowiska publicznego[121]. Funkcjonariusze dokonali przeszukania jego posiadłości w hrabstwie Berkshire[122]. Według oskarżeń, Andrew miał przekazywać poufne dokumenty rządowe Jeffreyowi Epsteinowi[122]. Po wielogodzinnym przesłuchaniu, tego samego dnia został zwolniony z aresztu[121].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Mieszkał w Royal Lodge w Windsorze[123]. Interesuje się fotografią, w 1985 opublikował zbiór zdjęć, z którego zyski zostały przekazane na cele charytatywne[124].

Sarah Ferguson i Mountbatten-Windsor w dniu ślubu (1986)

W latach 70. oświadczył się Sandi Jones, która odrzuciła zaręczyny[125]. Następnie spotykał się z aktorką Carolyn Seaward i modelką Gemmą Curry[125], a także nawiązał przelotne romanse z Sue Barnard i Kirsty Richmond[126]. Na początku lat 80. był związany z baletnicą Christiną Parker[127]. Na początku 1982 poznał amerykańską fotografkę i aktorkę Koo Stark, z którą rozstał się w 1983 po 18 miesiącach związku[128][129]. W tym samym roku spotykał się z aktorką i tancerką Finolą Hughes[125], a w 1984 – z modelką Catherine Rabett[130], aktorką Catherine Oxenberg i Carolyn Herbert, córką księcia Porchester (koniuszego królowej)[131]. Nawiązał także przelotny romans z fotomodelką i aktorką Vicky Hodge[131][132]. Według mediów, spotykał się także m.in. z Bridget Matthey, Anne Marchant i modelką Clare Park[133].

W czerwcu 1985 podczas przyjęcia z okazji wyścigów konnych w Ascot[134] odnowił relację z Sarą Ferguson, którą znał jeszcze z dzieciństwa[135]. 19 lutego 1986 oświadczył jej się na zamku Floors, a 23 lipca tego samego roku poślubił ją w Opactwie Westminsterskim w Londynie[136][137]. Mają dwie córki: Beatrycze (ur. 8 sierpnia 1988)[138][139] i Eugenię (ur. 23 marca 1990)[140]. 19 marca 1992, w dniu szóstej rocznicy zaręczyn pary, Pałac Buckingham potwierdził ich separację[141]. Do rozpadu małżeństwa miały przyczynić się częste wyjazdy księcia w związku z jego służbą w Royal Navy i niezdrowe zainteresowanie mediów życiem księżnej, jak też niewierność obojga małżonków i publikacja w prasie w sierpniu 1992 zdjęć Sary topless w towarzystwie przedsiębiorcy Johna Bryana[142]. Rozwód pary sfinalizowano 30 maja 1996.

Jeszcze przed rozwodem nawiązał kilka romansów, m.in. z Caroline Neville[143]. Po rozwodzie przez pół roku był związany z researcherką Henriette Peace, w 1998 związał się z Aurelią Cecil, córką czwartego barona Amherst of Hackney, i przez pięć lat pozostawał w nieformalnym związku z fotomodelką Denise Martell[144], a także romansował m.in. z Ghislaine Maxwell i Christiną Keserwan[145]. Był zaręczony z bizneswoman Amandą Staveley[146], od 2002 do października 2005 pozostawał w nieformalnej relacji z Louise MacBain, poza tym był związany z aktorką Angie Everhart i nawiązał romans z modelką Sonią Couling[147]. 10 marca 2014 Pałac Buckingham zdementował zaręczyny Andrew z modelką Moniką Jakisić[148].

9 lutego 2021 urodził się pierwszy wnuk Andrew, August Brooksbank[149].

Kontrowersje

[edytuj | edytuj kod]

Znajomość z Jeffreyem Epsteinem

[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 90., poprzez Ghislaine Maxwell (koleżankę z czasów uniwersyteckich), miał poznać amerykańskiego finansistę Jeffreya Epsteina[150]. W lutym 1999 udał się do posiadłości Epsteina na Wyspach Dziewiczych, skąd następnie poleciał na Florydę prywatnym odrzutowcem miliardera[151]. Na pokładzie towarzyszyła mu Anna Małowa[150], która niedługo później została skazana za przestępstwa narkotykowe; informację w sierpniu 2019 ujawniła redakcja „The New York Times”[152].

Redakcja „Daily Mail” w 2015 ujawniła księgi pokładowe, z których wynikało, że Epstein w marcu 1998 wykorzystał swój samolot, by spotkać się z Sarą Ferguson i jego córkami[153].

Wielokrotnie gościł Epsteina i Maxwell na terenie królewskich posiadłości, m.in. w Zamku Balmoral[154]. Uczestniczył z parą w wydarzeniach towarzyskich i prywatnych wyjazdach, a także spędzał czas w posiadłościach Epsteina m.in. w Nowym Jorku i Nowym Meksyku oraz na Florydzie[155]. W 2000 odnowił przelotny romans z Maxwell[156]. W lipcu 2006 gościł Maxwell i Epsteina w czasie balu maskowego zorganizowanego z okazji 18. urodzin księżniczki Beatrycze[157]. W późniejszym czasie stwierdził, że nie wiedział o trwającym dochodzeniu przeciwko Epsteinowi, który w 2005 został oskarżony o płacenie nastoletnim dziewczynom za współżycie w latach 2002–2005 w jego posiadłościach na Florydzie i Manhattanie, a w 2008 został skazany za nakładanie nieletniej osoby do prostytucji na kilkanaście miesięcy więzienia (w sierpniu 2010 wyszedł na wolność)[158].

Redakcja tygodnika „News of the World” w lutym 2011 ujawniła znajomość Andrew z Epsteinem poprzez opublikowanie zdjęcia zrobionego im w grudniu 2010 podczas spaceru po Central Parku w Nowym Jorku[159][160]. Andrew oświadczył, że wówczas poleciał do Ameryki, aby zakończyć biznesową i osobistą relację z finansistą[161]. Na czas pobytu w Nowym Jorku zatrzymał się w mieszkaniu Epsteina, gdzie w tamtym czasie miało dojść do wykorzystywania nieletnich dziewczyn[161], choć Andrew w 2019 zaprzeczył obecności nastolatek w domu finansisty. Sprawę pogorszyło wyznanie księżnej Yorku Sary, która przyznała się do przyjęcia 15 tys. funtów od Epsteina na poczet spłaty swoich długów[162][163]. Coraz bardziej krytykowany przez opinię publiczną, w 2011 zrezygnował z funkcji specjalnego przedstawiciela rodziny królewskiej ds. handlu i inwestycji oraz zapewnił, że zerwał wszelki kontakt z Epsteinem, którego – jak stwierdził – żałuje[164].

Virginia Roberts w styczniu 2015 oskarżyła Epsteina o to, że kiedy była nieletnia, to płacił jej m.in. za współżycie z Andrew[165] pod groźbą śmierci lub prześladowania[166]. Do stosunków seksualnych z Andrew wbrew jej woli miało dojść trzykrotnie w 2001, kolejno w: Londynie, Nowym Jorku i na należącej do Epsteina wyspie Little Saint James na Wyspach Kanaryjskich[167][168][169]. Andrew w listopadzie 2019 wyparł się znajomości z Roberts, czemu jednak przeczy zdjęcie z marca 2001, na którym książę obejmuje dziewczynę w talii podczas pobytu w domu Ghislaine Maxwell (wspólniczki Epsteina)[170][171][172]. Przyjaciele Andrew, jak i sam książę, podważali autentyczność fotografii[172][173][174]. Pałac Buckingham zaprzeczył oskarżeniom przeciwko księciu, oświadczając: Wszystkie sugestie niestosownych kontaktów [Andrew] z nieletnimi osobami są (…) nieprawdziwe. (…) Zdecydowanie zaprzecza się, jakoby książę Yorku miał jakiekolwiek kontakty seksualne lub relację z Virginią Roberts (…). Wszelkie twierdzenia mówiące coś przeciwnego są fałszywe i bez podstawne[175].

Johanna Sjoberg oskarżyła Andrew o dotykanie jej piersi podczas wspólnego pobytu w posiadłości Epsteina w 2001[176], co sąd ujawnił w lipcu 2019[177].

16 listopada 2019 w programie Newsnight w BBC wyemitowano wywiad Emily Maitlis z Andrew, w którym książę m.in. odpowiedział na pytania dotyczące znajomości z Jeffreyem Epsteinem[87] i zaprzeczył informacjom o współżyciu z Virginią Giuffre[178]. Po emisji rozmowy spotkał się z negatywnym przyjęciem ze strony prasy i opinii publicznej, a dziennikarze zarzucili mu wiele kłamstw[179]; redakcja „The New York Timesa” określiła wywiad jako największe PR-owe fiasko rodziny królewskiej od czasu zamieszania po śmierci księżnej Diany w 1997[91]. 20 listopada 2019 Andrew ogłosił wycofanie się z pełnienia oficjalnych obowiązków na czas nieokreślony i za zgodą królowej[90]. W tym czasie kolejne organizacje, którym patronował Andrew, masowo ogłaszały zakończenie współpracy z księciem[108], a 26 listopada 2019 taką decyzję ogłosił Yorkshire Air Ambulance[180]. Scotland Yard z końcem listopada 2019 potwierdził, że nie będzie przeprowadzał śledztwa w sprawie kolejnych oskarżeń wobec Andrew, uznając sprawę za rozstrzygniętą w 2015[181].

2 grudnia 2019 w programie Panorama w BBC wyemitowano wywiad z Virginią Roberts[182], która m.in. zarzuciła Andrew okłamywanie opinii publicznej w sprawie ich znajomości[183]. Pałac Buckingham w odpowiedzi zaprzeczył, jakoby Andrew miał jakikolwiek kontakt seksualny lub fizyczny z Roberts[184]. Mimo to 6 grudnia do prawników reprezentujących ofiary Epsteina zgłosiła się kobieta, która oskarżyła Andrew o gwałt[185][186]. Tego samego dnia w czasie pełnienia swoich oficjalnych obowiązków księżniczka Beatrycze odniosła się do sprawy swojego ojca[187].

16 stycznia 2020 Home Office zarekomendował „znaczne zmniejszenie ochrony” Andrew[188]. 28 stycznia brytyjski prawnik Geoffrey Berman oświadczył, że Andrew, pomimo obietnic, nie współpracuje ani z prokuratorami federalnymi, ani FBI[189]. Prawnicy Andrew skomentowali, że książę przynajmniej trzy razy oferował swoje zeznania jako świadek, ale nie został do nich dopuszczony przez Departament Sprawiedliwości[190].

W marcu 2020 zatrudnił specjalistę od wizerunku, Marka Gallaghera[191]. W czerwcu tego samego roku ujawniono, że księciem interesują się amerykańscy śledczy w sprawie kryminalnej i wystąpiono o możliwość jego przesłuchania[192]. W lipcu, po aresztowaniu Ghislaine Maxwell pod zarzutami molestowania nieletnich, handlu ludźmi i krzywoprzysięstwa, Andrew zrezygnował z planowanej podróży do Hiszpanii w obawie przed aresztowaniem i ekstradycją do Stanów Zjednoczonych[193].

Mountbatten-Windsor (2022)

9 sierpnia 2021 został pozwany przez Virginię Giuffre o nadużycia seksualne[194]. 15 lutego 2022 zawarł ugodę z kobietą, na mocy której wypłacił jej 10 mln funtów, przekazał kolejne 2 mln funtów na cele dobroczynne i przyznał, że Giuffre „ucierpiała jako ofiara przemocy seksualnej”[195].

30 stycznia 2026 Departament Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych odtajnił materiały zebrane w sprawie Epsteina, wśród których znalazły się zdjęcia przedstawiające Andrew pochylającego się nad kobietą. Kalifornijski kongresmen Ted Lieu zaprezentował fotografie podczas przesłuchania w Komitecie Sprawiedliwości Izby Reprezentantów w Waszyngtonie, na którym twierdził, że kobieta na zdjęciu jest ofiarą handlu ludźmi, poza tym wyraził oburzenie decyzją o ochronie klientów Epsteina, w tym Andrew[196][197].

Oskarżenia o rasizm

[edytuj | edytuj kod]

Jacqui Smith, była szefowa resortu spraw wewnętrznych z Partii Pracy, w listopadzie 2019 oskarżyła Andrew o wypowiadanie rasistowskich komentarzy pod adresem Arabów (miał użyć określenia nigger [pol. czarnuch]) podczas bankietu w Pałacu Buckingham w 2007, w czasie którego goszczono saudyjską rodzinę królewską[198]. Rzecznik rodziny królewskiej zdementował doniesienia, podając, że Andrew przez lata wykonał ogromną pracę w regionie Bliskiego Wschodu i nie toleruje żadnej formy rasizmu[199].

Zadłużenie

[edytuj | edytuj kod]

W maju 2020 rozpoczęła się sprawa sądowa o to, że Andrew i Sarah Ferguson nie zapłacili w terminie 5 milionów funtów za zakup domku w Verbier[200]. Wbrew spekulacjom prasowym, królowa nie zaangażowała się w pomoc finansową synowi i byłej synowej[201].

Odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Genealogia

[edytuj | edytuj kod]

W linii męskiej należy do królewskiej dynastii Glücksburgów, młodszej linii Oldenburgów, ale formalnie jest członkiem dynastii Windsorów.

Po mieczu jest prawnukiem Jerzego I, króla Greków, a przez to – praprawnukiem Chrystiana IX, króla Danii, znanego jako „ojciec Europy” lub „teść Europy” ze względu na międzydynastyczne małżeństwa jego dzieci, które skutkowały potomstwem w niemalże wszystkich rodzinach panujących na kontynencie.

Jednym z jego pradziadków (ze strony ojca) był Ludwik Mountbatten, 1. markiz Milford Haven, admirał floty, który poślubił wnuczkę królowej Wiktorii. Mountbatten urodził się jako książę z Battenbergów, ale w 1917 zmienił swoje nazwisko na jego angielskojęzyczną wersję, Mountbatten, aby zatrzeć swoje niemieckie korzenie. W 1947 jego wnuk, książę Filip, przyjął to nazwisko przed ślubem z późniejszą królową Elżbietą II. Obecnie jest to jedno z dwóch nazwisk, używanych w razie konieczności przez członków brytyjskiej rodziny królewskiej (wraz z drugim członem, Windsor).

Ze strony matki jest potomkiem brytyjskich monarchów, w tym króla Jerzego VI i królowej Wiktorii. Jego ojciec i matka są ze sobą spokrewnieni.

Przodkowie

[edytuj | edytuj kod]
Osoba Rodzice Dziadkowie Pradziadkowie Prapradziadkowie
Andrew Mountbatten-Windsor Filip, książę Edynburga Andrzej, książę Grecji i Danii Jerzy I, król Hellenów Chrystian IX, książę Szlezwiku-Holsztynu, król Danii oraz książę Saksonii-Lauenburga
Luiza, księżniczka Hesji-Kassel, królowa Danii
Olga, królowa Grecji, wielka księżna Rosji Konstanty Romanow, wielki książę Rosji
Aleksandra z Saksonii-Altenburga
Alicja, księżna Grecji i Danii Ludwik Mountbatten, 1. markiz Milford Haven Aleksander z Hesji-Darmstadt, książę Hesji i Renu
Julia Hauke herbu Bosak
Wiktoria, markiza Milford Haven Ludwik IV, wielki książę Hesji
Alicja Koburg, księżniczka Zjednoczonego Królestwa, wielka księżna Hesji i Renu
Elżbieta II, królowa Zjednoczonego Królestwa Jerzy VI, król Zjednoczonego Królestwa Jerzy V, król Zjednoczonego Królestwa Edward VII, król Zjednoczonego Królestwa
Aleksandra Duńska, księżniczka Danii i królowa Zjednoczonego Królestwa
Maria, królowa Zjednoczonego Królestwa Franciszek Teck, hrabia von Hohenstein, później książę von Teck
Maria Adelajda Hanowerska, księżniczka Cambridge, księżna Teck
Elżbieta, królowa Zjednoczonego Królestwa Claude Bowes-Lyon, 14. hrabia Strathmore i Kinghorne(inne języki) Claude Bowes-Lyon, 13. hrabia Strathmore i Kinghorne(inne języki)
Frances Bowes-Lyon(inne języki)
Cecilia Bowes-Lyon, hrabina Strathmore i Kinghorne Charles Cavendish-Bentinck(inne języki)
Louisa Cavendish-Bentinck(inne języki)

Potomkowie

[edytuj | edytuj kod]
Dzieci Wnuki Prawnuki
księżniczka Beatrycze, pani Edoardo Mapelli-Mozzi
(1988–)		 Sienna Mapelli-Mozzi
(2021-)

Athena Elisabeth Rose Mapelli mozzi (2025)-
księżniczka Eugenia, pani Jack Brooksbank
(1990-)		 August Brooksbank
(2021-)
Ernest Brooksbank
(2023-)

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 Prince Andrew gives up royal titles including Duke of York after 'discussion with King' [online], bbc.com [dostęp 2025-10-28] (ang.).
  2. 1 2 Książę Andrzej zrzeka się tytułów królewskich. Jest oświadczenie [online], dorzeczy.pl [dostęp 2025-10-28] (pol.).
  3. ↑ Lauren Said-Moorhouse, Max Foster, Lauren Kent, King Charles strips his brother Andrew of ‘prince’ title and evicts him from royal mansion [online], CNN, 30 października 2025 [dostęp 2025-10-31] (ang.).
  4. ↑ What we know about Prince Andrew losing his titles and Royal Lodge [online], bbc.com, 31 października 2025 [dostęp 2025-10-31] (ang.).
  5. 1 2 Nicole Wootton-Cane, Prince Andrew latest: New Epstein emails released day after Andrew stripped of titles by King, „The Independent”, 31 października 2025 [dostęp 2025-10-31] (ang.).
  6. ↑ Iwona Kienzler: Elżbieta II. Niezwykła królowa. Wydawnictwo Bellona, 2022, s. 185–187. ISBN 978-83-11-16793-3.
  7. 1 2 Lownie 2026 ↓, s. 21.
  8. ↑ Prince Andrew, Duke of York [online], unofficialroyalty.com [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  9. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 22–23.
  10. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 22.
  11. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 23–24.
  12. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 24.
  13. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 25, 27.
  14. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 25, 27, 36, 42.
  15. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 36–37.
  16. 1 2 3 Lownie 2026 ↓, s. 42.
  17. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 41–42.
  18. ↑ In pictures: Britain’s Prince Andrew [online], edition.cnn.com [dostęp 2019-11-25].
  19. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 43.
  20. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 44–45.
  21. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 45.
  22. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 50.
  23. ↑ Queen to meet Invincible, Observer-Reporter, 7 września 1982, s. 7 [dostęp 2020-04-30].
  24. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 63.
  25. ↑ The Montreal Gazette [online], news.google.com [dostęp 2019-11-25].
  26. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 67.
  27. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 76.
  28. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 84.
  29. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 90.
  30. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 92.
  31. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 105.
  32. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 148.
  33. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 149.
  34. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 151.
  35. 1 2 3 Lownie 2026 ↓, s. 197.
  36. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 221.
  37. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 246.
  38. ↑ Prince Andrew promoted to vice-admiral on 55th birthday – BBC News [online], bbc.co.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  39. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 357.
  40. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 17.
  41. ↑ The Duke of York appointed GCVO [online], royal.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  42. ↑ Indonesian State Visit Programme [online], royal.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  43. ↑ United Arab Emirates State Visit Programme [online], royal.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  44. ↑ Korean State Visit Programme [online], royal.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  45. ↑ China State Visit Programme [online], royal.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  46. ↑ Duke of York issues extraordinary denial of rift with Prince Charles over royal status of Beatrice and Eugenie [online], telegraph.co.uk [dostęp 2019-09-29] (ang.).
  47. ↑ The Duke of York’s Community Initiative [online], thedukeofyork.org [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  48. ↑ Key To Freedom [online], thedukeofyork.org [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  49. ↑ Pitch@Palace [online], thedukeofyork.org [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  50. 1 2 3 Lownie 2026 ↓, s. 332.
  51. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 8, 200, 271.
  52. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 210, 228–229.
  53. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 372, 374–375, 382–384.
  54. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 229, 298.
  55. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 268.
  56. ↑ The Duke of York Young Champion’s Trophy and Scholarship [online], thedukeofyork.org [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  57. ↑ The Duke of York Award for Technical Education [online], thedukeofyork.org [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  58. ↑ The Duke of York New Entrepreneur of the Year Award [online], thedukeofyork.org [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  59. ↑ The Duke of York Young Entrepreneur Award, 2013 [online], thedukeofyork.org [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  60. ↑ iDEA [online], thedukeofyork.org [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  61. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 308.
  62. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 227–228.
  63. ↑ The Duke of York attends the World Economic Forum in Davos [online], royal.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  64. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 285.
  65. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 283.
  66. ↑ The Montreal Gazette [online], news.google.com [dostęp 2019-11-25].
  67. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 36.
  68. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 63–64.
  69. ↑ Gainesville Sun [online], news.google.com [dostęp 2019-11-25].
  70. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 64-65.
  71. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 68, 80.
  72. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 82.
  73. ↑ Lodi News-Sentinel [online], news.google.com [dostęp 2019-11-25].
  74. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 81.
  75. ↑ The Bryan Times [online], news.google.com [dostęp 2019-11-25].
  76. ↑ Herald-Journal [online], news.google.com [dostęp 2019-11-25].
  77. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 221–222.
  78. ↑ State Visit to Oman Programme [online], royal.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  79. ↑ Regional and overseas visits to mark the Diamond Jubilee [online], royal.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  80. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 287.
  81. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 292–293.
  82. ↑ Her Majesty sends a message to the people of Hahoe Village, read by The Duke of York during his tour [online], royal.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  83. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 26.
  84. ↑ Royal satire The Windsors will return for a second series on Channel 4. radiotimes.com. [dostęp 2018-01-03].
  85. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 359.
  86. ↑ The Duke of York on Social Media [online], thedukeofyork.org [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  87. 1 2 Prince Andrew addresses Jeffrey Epstein scandal as Sarah Ferguson publicly supports him [online], hellomagazine.com [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  88. ↑ Prince Andrew, Jeffrey Epstein and Newsnight: anatomy of a PR disaster [online], theguardian.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  89. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 322, 327.
  90. 1 2 Royal SHOCK: Prince Andrew to step back from royal duties with Queen’s permission [online], hellomagazine.com [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  91. 1 2 Mark Landler: After Disastrous Epstein Interview, Prince Andrew Steps Down From Public Duties. New York Times, 2019-11-20T13:15:19-05:00. [dostęp 2019-11-21]. (ang.).
  92. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 380.
  93. ↑ Prince Andrew to stand aside from all 230 of his patronages [online], amp.theguardian.com [dostęp 2019-11-27] (ang.).
  94. ↑ Prince Andrew resigns as patron of English National Ballet amid Epstein fallout, reports say [online], independent.co.uk [dostęp 2021-05-01] (ang.).
  95. ↑ London Met SU (@LondonMetSU) [online], twitter.com [dostęp 2019-11-25] (fr.).
  96. ↑ Prince Andrew resigns as Outward Bound Trust patron as duke’s crisis deepens [online], mirror.co.uk [dostęp 2019-11-23].
  97. ↑ Royal Association :: Royal Cinque Ports Golf Club is a Members’ Club with an 18 hole Championship Links golf course [online], royalcinqueports.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  98. ↑ Prince Andrew to ‘step down’ from golfing patronages [online], edp24.co.uk [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  99. ↑ Royal Philharmonic Orchestra (RPO) [online], rpo.co.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  100. ↑ Royal Philharmonic Orchestra says it is has ‘parted company’ with patron Prince Andrew after Jeffrey Epstein controversy [online], standard.co.uk [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  101. ↑ A Statement by His Royal Highness The Duke of York KG [online], thedukeofyork.org [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  102. ↑ Prince Andrew under pressure to resign patronages, as BT and National Ballet trustees join call for him to step down [online], telegraph.co.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  103. ↑ Prince Andrew sponsors call on him to step down from his pet project to salvage its reputation [online], telegraph.co.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  104. ↑ Royal Philharmonic Orchestra says it is has ‘parted company’ with patron Prince Andrew after Jeffrey Epstein controversy [online], msn.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  105. ↑ Prince Andrew quits as Huddersfield University chancellor after Jeffrey Epstein scandal [online], standard.co.uk [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  106. ↑ Prince Andrew: the companies and colleges cutting ties with Duke of York [online], theguardian.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  107. ↑ Prince Andrew: Barclays ends support for Pitch@Palace [online], bbc.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  108. 1 2 Lownie 2026 ↓, s. 331.
  109. ↑ Prince Andrew refuses to give up Pitch@Palace, as it emerges he can take a cut of every deal [online], telegraph.co.uk [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  110. ↑ Prince Andrew steps down from Pitch@Palace role [online], telegraph.co.uk [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  111. ↑ Campaign is launched to strip Prince Andrew of his ‘Earl of Inverness’ title [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  112. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 348.
  113. ↑ Prince Andrew’s private office to be moved out of Buckingham Palace [online], theguardian.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  114. ↑ Prince Andrew’s personal Royal Standard flag is removed from the roof of the Royal Lodge [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  115. ↑ Prince Andrew resigns from his flagship Pitch@Palace project [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  116. ↑ Queen cancels Prince Andrew’s 60th birthday party [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  117. ↑ Queen bans Prince Andrew from meeting Donald Trump [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  118. ↑ Prince Andrew’s right-hand woman steps down from role: details [online], hellomagazine.com [dostęp 2020-01-17] (ang.).
  119. ↑ Książę Andrzej zrzeka się tytułów królewskich [online], tvn24.pl, 17 października 2025 [dostęp 2025-10-18].
  120. ↑ Anna Skalska, Książę Andrzej zrzeka się tytułów królewskich. Jest oświadczenie [online], Do Rzeczy, 18 października 2025 [dostęp 2025-10-18].
  121. 1 2 Były książę Andrzej opuścił areszt. Wielogodzinne przesłuchanie [online], www.rmf24.pl [dostęp 2026-02-23].
  122. 1 2 Policja aresztuje Andrzeja Mountbatten-Windsora [online], BBC News Polska, 19 lutego 2026 [dostęp 2026-02-23].
  123. ↑ Prince Andrew home: Where does Prince Andrew live? The TINY sum he pays for MANSION [online], express.co.uk [dostęp 2020-01-29] (ang.).
  124. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 65–66.
  125. 1 2 3 Nigel Blundell, Susan Blackhall: Upadek domu Windsorów. Grażyna Jagielska (tłum.). 1993, s. 215. ISBN 83-85763-05-8.
  126. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 37, 40–41, 46.
  127. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 56.
  128. ↑ Nigel Blundell, Susan Blackhall: Upadek domu Windsorów. Grażyna Jagielska (tłum.). 1993, s. 217–218. ISBN 83-85763-05-8.
  129. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 56–60.
  130. ↑ Boca Raton News [online], news.google.com [dostęp 2019-11-25].
  131. 1 2 Nigel Blundell, Susan Blackhall: Upadek domu Windsorów. Grażyna Jagielska (tłum.). 1993, s. 216. ISBN 83-85763-05-8.
  132. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 60-61.
  133. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 65.
  134. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 68.
  135. ↑ Gainesville Sun [online], news.google.com [dostęp 2019-11-25].
  136. ↑ Nigel Blundell, Susan Blackhall: Upadek domu Windsorów. Grażyna Jagielska (tłum.). 1993, s. 219. ISBN 83-85763-05-8.
  137. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 71-73.
  138. ↑ Sarah Ferguson Refused To Follow Princess Diana’s Footsteps During Princess Beatrice’s Birth [online], ibtimes.com [dostęp 2019-11-23].
  139. ↑ Duchess of York Has a Baby [online], nytimes.com [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  140. ↑ Nigel Blundell, Susan Blackhall: Upadek domu Windsorów. Grażyna Jagielska (tłum.). 1993, s. 221. ISBN 83-85763-05-8.
  141. ↑ BBC ON THIS DAY | 19 | 1992: Fergie and Andrew split [online], news.bbc.co.uk [dostęp 2019-11-23].
  142. ↑ The Spokesman-Review [online], news.google.com [dostęp 2019-11-25].
  143. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 135.
  144. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 160–161, 189–190, 389.
  145. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 176, 184.
  146. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 205.
  147. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 215–217, 220–221, 224.
  148. ↑ Buckingham Palace denies Prince Andrew is engaged to George Clooney’s ex Monika Jakisic [online], hellomagazine.com [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  149. ↑ Princess Eugenie's royal baby’s name - the full meaning behind August Philip Hawke [online], hellomagazine.com [dostęp 2021-02-21] (ang.).
  150. 1 2 Lownie 2026 ↓, s. 177.
  151. ↑ Prince Andrew took a flight on Epstein private jet with Russian model [online], theguardian.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  152. ↑ Prince Andrew Says He ‘Let the Side Down’ When He Stayed With Jeffrey Epstein [online], nytimes.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  153. ↑ Flight logs reveal trips Bill Clinton and Alan Dershowitz took on Jeffrey Epstein’s private jet [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  154. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 178, 185.
  155. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 181, 190.
  156. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 184.
  157. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 225–226.
  158. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 231, 261.
  159. ↑ His Buffoon Highness strikes again: Prince Andrew parties with his sex offender pal [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  160. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 263.
  161. 1 2 Lownie 2026 ↓, s. 262–263.
  162. ↑ Prince Andrew: Envoy career plagued with controversy [online], bbc.co.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  163. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 264.
  164. ↑ Prince Andrew: Envoy career plagued with controversy [online], bbc.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  165. ↑ Q&A: Prince Andrew claims [online], bbc.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  166. ↑ Prince Andrew story runs and runs – but editors should beware [online], theguardian.com [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  167. ↑ Prince Andrew sex claims woman 'should not be believed’ [online] [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  168. ↑ Prince Andrew ‘sex abuse victim’ Virginia Roberts ‘was introduced to the Queen’ [online], telegraph.co.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  169. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 270–271.
  170. ↑ Infamous Prince Andrew and Virginia Roberts photo likely real: expert [online], nypost.com [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  171. ↑ Analysis of photo of Prince Andrew with Virginia Roberts [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  172. 1 2 https://web.archive.org/web/20150723113937/https://www.independent.co.uk/incoming/article9956876.ece/alternates/w620/v2-8-Virginia-Roberts-Collect-The-Times-v6.jpg
  173. ↑ Prince Andrew’s supporters say his ‘chubby’ fingers prove photo of him with Epstein victim is fake [online], telegraph.co.uk [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  174. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 314, 376–377.
  175. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 294.
  176. ↑ Prince Andrew groped young woman’s breast at Epstein house, court files allege [online], theguardian.com [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  177. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 311.
  178. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 323.
  179. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 327–329.
  180. ↑ Yorkshire Air Ambulance withdraws Prince Andrew connection [online], bbc.com [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  181. ↑ Prince Andrew latest: Scotland Yard makes announcement on Epstein investigation [online], express.co.uk [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  182. ↑ 'I had just been abused by a member of the Royal Family’ – Virginia Roberts [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  183. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 330.
  184. ↑ Buckingham Palace respond to Prince Andrew accuser Virginia Roberts’ Panorama interview [online], hellomagazine.com [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  185. ↑ SECOND Jeffrey Epstein victim claims she had sex with Prince Andrew [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  186. ↑ Second Epstein victim claims to have had sex with Duke of York [online], telegraph.co.uk [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  187. ↑ Princess Beatrice reveals she suffers from 'Imposter Syndrome every day’ [online], dailymail.co.uk [dostęp 2019-12-09] (ang.).
  188. ↑ Prince Andrew: Home Office 'recommends downgrade of security' [online], theguardian.com [dostęp 2020-07-21] (ang.).
  189. ↑ Jeffrey Epstein accusers outraged by Prince Andrew’s 'lack of co-operation' [online], bbc.com [dostęp 2020-07-21] (ang.).
  190. ↑ Prince Andrew 'offered to help Jeffrey Epstein prosecutors' [online], bbc.co.uk [dostęp 2020-07-21] (ang.).
  191. ↑ Prince Andrew hires PR man who advised VIPs falsely accused of child sex abuse [online], telegraph.co.uk [dostęp 2020-07-21] (ang.).
  192. ↑ Prosecutors formally request to talk with Prince Andrew in Epstein investigation [online], nbcnews.com [dostęp 2020-07-21] (ang.).
  193. ↑ Prince Andrew cancels golfing holiday to Spain amid Epstein investigation [online], news.com.au [dostęp 2020-07-21] (ang.).
  194. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 354.
  195. ↑ Lownie 2026 ↓, s. 360.
  196. ↑ Monika Tatara, To zdjęcie wywołało poruszenie. Wiemy, kim jest kobieta ze zdjęcia z księciem Andrzejem [online], Kobieta Onet, 13 lutego 2026 [dostęp 2026-02-23].
  197. ↑ Ewan Palmer, Dem Makes Shock Claim About Identity of Woman in Horrifying Andrew Photos [online], The Daily Beast, 12 lutego 2026 [dostęp 2026-02-23] (ang.).
  198. ↑ Prince Andrew made racist comments about Arabs at Buckingham Palace dinner, claims former home secretary [online], independent.co.uk [dostęp 2021-05-01] (ang.).
  199. ↑ Prince Andrew accused of making racist remarks against Arabs as politicians call for him to be stripped of taxpayer funding [online], telegraph.co.uk [dostęp 2019-11-25] (ang.).
  200. ↑ Prince Andrew to face legal case over reported £5m ski chalet debt [online], theguardian.com [dostęp 2020-07-21] (ang.).
  201. ↑ Queen will not pick up chalet debt, says Prince Andrew [online], thetimes.co.uk [dostęp 2020-07-21] (ang.).
  202. 1 2 Honours and Awards. CENTRAL CHANCERY OF The ORDERS OF KNIGHTHOOD [online], thegazette.co.uk, 1 grudnia 2025 [dostęp 2025-11-17] (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Andrew Lownie: Uprzywilejowani. Książę Andrzej i Sarah: zdrady, manipulacje, upadek. Jacek Konieczny (tłum.). Wydawnictwo Mando, 2026. ISBN 978-83-277-4726-6.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Andrew_Mountbatten-Windsor&oldid=79974715”