Andrzej Galica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy żołnierza. Zobacz też: Andrzej Galica (skoczek narciarski).
Andrzej Galica
Andrzej Galica
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 27 listopada 1873
Biały Dunajec
Data i miejsce śmierci 6 czerwca 1945
Majdany
Przebieg służby
Lata służby 19141931
Stanowiska dowódca Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu
Późniejsza praca poseł i senator RP, literat
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (trzykrotnie) Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)

Andrzej Galica (ur. 27 listopada 1873 w Białym Dunajcu na Podhalu, zm. 6 czerwca 1945 w swoim majątku Majdany, dziś gmina Łęki Szlacheckie[1]) – generał brygady Wojska Polskiego, legionista, uczestnik walk o niepodległość II Rzeczypospolitej, twórca formacji strzelców podhalańskich, polityk, działacz regionalny ruchu podhalańskiego, literat.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Macieja i Marii ze Skupniów. W 1897 r. ukończył gimnazjum im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie[2].

Studiował na politechnikach we Lwowie i Wiedniu, gdzie uzyskał stopień inżyniera (o specjalności: budowa dróg i mostów[3]). W tym okresie działał też w Związku Strzeleckim. Był literatem – razem z Władysławem Orkanem, Andrzejem Stopką, Józefem Jedliczem i innymi tworzył tzw. szkołę podhalańską.

Od sierpnia 1914 do września 1917 roku służył w Legionach Polskich, był dowódcą batalionu uzupełnień w Wiedniu (awans na kapitana otrzymał we wrześniu 1914 roku). Od maja 1915 do listopada 1916 roku był dowódcą batalionu w 4 i 6 Pułku Piechoty Legionów (awans na na majora otrzymał we wrześniu 1915, a awans na podpułkownika w październiku 1916 roku). Od listopada 1916 do września 1917 roku był dowódcą 4 Pułku Piechoty. Od września 1917 do lutego 1918 roku był inspektorem wyszkolenia Polskiego Korpusu Posiłkowego.

Po przejściu II Brygady przez front został internowany na Węgrzech, a następnie jako austriacki oficer rezerwy został wysłany na front włoski.

Od listopada 1918 do września 1919 roku był organizatorem i dowódcą oddziałów podhalańskich. 13 maja 1919 otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Nowego Targu[4]. Od września 1919 do marca 1920 roku był dowódcą Brygady Górskiej. Następnie od marca 1920 do sierpnia 1926 roku dowodził 21 Dywizją Piechoty Górskiej. 1 maja 1920 roku zatwierdzony został w stopniu generała podporucznika z dniem 1 kwietnia 1920 roku, a 3 maja 1922 roku zweryfikowany został w stopniu generała brygady ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku. W okresie od sierpnia 1926 do października 1930 roku był dowódcą Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu.

W 1931 roku przeszedł w stan spoczynku. Wykorzystując swoje wykształcenie politechniczne otworzył w Warszawie biuro miernicze, a ponadto zajął się gospodarką rolną w kupionym w 1930 majątku Majdan k. Trzepnicy w powiecie piotrkowskim. Tu z pomocą tylko miejscowego majstra postawił dom mieszkalny i inne budynki gospodarcze[5]. Wszedł też w krąg polityki – między innymi włączył się w tworzenie prorządowego Obozu Zjednoczenia Narodowego z inspiracji gen. Edwarda Śmigłego-Rydza[6], oraz działalnością w regionalnym ruchu podhalańskim.

Był posłem na Sejm RP (1928–1935) i senatorem RP (1935–1939)[3].

Zmarł 6 czerwca 1945 roku w swoim majątku Majdany (dziś gmina Łęki Szlacheckie koło Piotrkowa Trybunalskiego). Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Bęczkowicach.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Janosik: pieśń dramatyczna w 4 aktach, Warszawa: Poleski Posterunek Wydawniczy”Placówka“, 1922 (Warszawa: W. Piekarniak).
  • Przysięga: urywek z życia współczesnego na Podhalu w trzech odsłonach, Kraków: Z. Klemensiewicz, 1909 (Kraków: Druk. Ludowa).
  • Robert Szporn: dramat w 4 aktach, Kraków:”Książka“, 1912 (Kraków: Druk. Ludowa).
  • Twierdzą nam będzie każdy próg: utwór dramatyczny w 3-ch aktach z prologiem i inwokacją: osnuty na tle walk o Lwów: (wyszczególniony w 1928 r. na konkursie magistratu Lwowsk.), Przemyśl: J. Styfi, [1929] (Przemyśl: J. Styfi).

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Aleksandra Kozłowska, autorka książki „Góral generałem – Andrzej Galica. Biografia żołnierza, polityka i literata” przy pomniku Generała w Białym Dunajcu
Groby w kwaterze legionistów
na Nowym Cmentarzu w Zakopanem,
po prawej – grób Andrzeja Gaklicy

Jesienią 1973, po kilku miesiącach starań, m.in. dzięki wsparciu materialnemu i organizacyjnemu udzielonemu przez Stanisława Fita z Czarnego Dunajca, byłego podkomendnego generała Galicy, prochy generała zostały sprowadzone na Podhale, gdzie 20 października pochowano je w kwaterze legionistów na Nowym Cmentarzu przy ul. Nowotarskiej w Zakopanem. W uroczystym pogrzebie uczestniczyli m.in. przedstawiciele władz administracyjnych Zakopanego, Zarząd Główny Związku Podhalan, przedstawiciele Zarząd Główny Związku Podhalan w U.S.A., duchowieństwo z ks. kanonikiem Władysławem Curzydłą (proboszczem Parafii Najświętszej Rodziny) na czele. Przemówienia pogrzebowe wygłosili: ks. prałat Jan Krupiński, red. Włodzimierz Wnuk, gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz, pisarz Adam Pach, Józef Obrochta i dr Wincenty Galica[2].

  • W 1919 r. gen. Galica otrzymał godność honorowego obywatela Nowego Targu[3].
  • Imieniem Generała nazwano ulice w: Bielsku Białej[11], Nowym Sączu[12], Nowym Targu[13], Zakopanem[14] oraz w Białym Dunajcu.
  • patron Gminnego Ośrodka Kultury w Białym Dunajcu)[15].
  • przed Urzędem Gminy w Białym Dunajcu stoi pomnik generała Andrzeja Galicy, ufundowany w 2000 przez górali z Chicago[16].
  • W miejscu przy ul. Skupniowej w Białym Dunajcu, gdzie stał dom w którym urodził się generał, ustawiona została tablica pamiątkowa[15]
  • 14 maja 2008 odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci gen. brygady Andrzeja Galicy w Domu Podhalan w Chicago, wyryto na niej słowa będące zawołaniem generała: „Kieb co, kany co, abo co, to my som” z podpisem: Związek Podhalan oraz dowództwo 21 Brygady Strzelców Podhalańskich w darze dla wszystkich członków Związku Podhalan w Ameryce Północnej. Chicago 14 maja 2008 roku. Tablicę odsłonił dowódca 21 Brygady Strzelców Podhalańskich, gen. bryg. Tomasz Bąk, który przybył do Chicago wraz z dowódcą 5 Batalionu Strzelców Podhalańskich, podpułkownikiem Zbigniewem Ząbkiem[16].
  • Jego imię nosi też Koło nr 8 Związku Podhalan w Północnej Ameryce[16].

Przypisy

  1. Kozłowska Aleksandra Anna: Generał Galica i Tatry, w: "Tatry" nr 1 (47), zima 2014, s. 107-111, ISSN 0867-4531
  2. 2,0 2,1 Wincenty Galica: Generał Andrzej Galica. www.gokbialydunajec.pl, 1985. [dostęp 1 maja 2012].
  3. 3,0 3,1 3,2 Galica Andrzej, w: Radwańska-Paryska Zofia, Paryski Witold Henryk: "Wielka Encyklopedia Tatrzańska", Wydawnictwo Górskie, Poronin 1995, s. 296, ISBN 83-7104-008-3;
  4. Honorowi Obywatele Miasta Nowego Targu. nowytarg.pl. [dostęp 8 marca 2015].
  5. RG [Ryszard Bonisławski], Podhalański generał; [w:] "Magazyn 60+" [Łódź], 2014, nr 9, ss. 33–35.
  6. "Łódź w Ilustracji", 5 IX 1937, nr 36, ss. 1 i 2 (na zjeździe przedstawicieli organizacji wiejskich OZN z terenu województwa łódzkiego).
  7. Dekret Wodza Naczelnego L. 2949 z 17 maja 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 21, poz. 828)
  8. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 17.
  9. 12 maja 1931 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości” M.P. z 1931 r. Nr 111, poz. 163
  10. Decyzja Naczelnika Państwa L. 3625.22 G. M. I. z 1922 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 8, s. 250)
  11. Ulica w Bielsku-Białej na wikimapia.org.
  12. Ulica w Nowym Sączu na wikimapia.org.
  13. Ulica w Nowym Targu na wikimapia.org.
  14. Ulica w Zakopanem na wikimapia.org.
  15. 15,0 15,1 Patron: Generał Andrzej Galica. gokbialydunajec.pl. [dostęp 1 maja 2012].
  16. 16,0 16,1 16,2 Andrzej Baraniak: Gen. Andrzej Galica w Domu Podhalan. dziennikzwiazkowy.com, „Dziennik Związkowy”, Chicago, 22 Maja 2008. [dostęp 1 maja 2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

publikacje
  • Jan Lubicz-Pachoński, Galica Andrzej, [w:] Polski Słownik Biograficzny, 1948, t. VII, ss. 222-224, bibliografia.
  • Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991 (wyd. II uzup. i poprawione).
  • Andrzej Suchcitz, Generałowie wojny polsko-sowieckiej 1919-1920. Mały słownik biograficzny, Ośrodek Badań Historii Wojskowej Muzeum Wojska w Białymstoku, Białystok 1993.
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994.
  • Irena Łukaszka, Barbara Słuszkiewicz, Gen. Andrzej Galica (1873-1945), [w:] Obywatele honorowi miasta Nowego Targu. Nowy Targ 2000, ss. 38 - 42, portr.
  • Stanisław Kałamacki, Magdalena Sokalska-Żegleń, Andrzej Galica (1873-1945), [w:] Parnas zakopiański. Zakopane 2010, wyd. „Stanmar”, ss. 31 - 36.
  • Aleksandra Anna Kozłowska, Góral generałem - Andrzej Galica. Biografia żołnierza, polityka i literata, Dom Wydawniczy Księży Młyn, Łódź 2013, ss. 588.
prasa i periodyki
  • "Łódź w Ilustracji", 9 II 1936, nr 6, s. 1 (na spotkaniu z wojewodą łódzkim Aleksandrem Hauke-Nowakiem w łódzkim Urzędzie Wojewódzkim); Tamże, 5 IX 1937, nr 36, ss. 1 i 2 (na zjeździe przedstawicieli organizacji wiejskich OZN z terenu województwa łódzkiego)
  • Aleksandra Anna Kozłowska, Góral generałem - rzecz o Andrzeju Galicy (1873-1945), [w:] "Prace Naukowe WSP w Częstochowie". Seria: Zeszyty Historyczne, 2003, z. VIII ss. 65-76.
  • Aleksandra Anna Kozłowska, Generał Galica i Tatry, [w:] "Tatry" nr 1 (47), zima 2014, ss. 107-111, ISSN 0867-4531.
  • RB [Ryszard Bonisławski], Podhalański generał, [w:] "Magazyn 60+" [Łódź], 2014, nr 9, ss. 33–35.