Andrzej Lam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andrzej Lam
Andrzej Lam (2015, fot. Donata Lam)
Andrzej Lam (2015, fot. Donata Lam)
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 26 grudnia 1929
Grudziądz
profesor nauk humanistycznych
Specjalność: filologia polska, historia i teoria literatury, literaturoznawstwo
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Doktorat 1964
Habilitacja 1976
Profesura 1979
Funkcja Jednostka PAN Członek Prezydium
Komitet Nauki o Języku Polskim (1979–1981)
Profesor emeritus
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Zakład Teorii Literatury i Poetyki w Instytucie Filologii Polskiej (1970–1982),
Historii Literatury Polskiej XX wieku (1982–2001)
Stanowisko kierownik
Okres zatrudn. 1951–2001
Uczelnia Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku
Wydział Filologii Polskiej
Okres zatrudn. 2004–2014
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Medal Komisji Edukacji Narodowej Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Andrzej Lam (ur. 26 grudnia 1929 w Grudziądzu) – polski historyk literatury i krytyk, polonista, tłumacz poezji łacińskiej i niemieckiej, profesor nauk humanistycznych. Związany z Uniwersytetem Warszawskim (1951–2001) i z Akademią Humanistyczną im. A. Gieysztora w Pułtusku (2004–2014). Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i Societas Jablonoviana w Lipsku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i studia[edytuj | edytuj kod]

Wcześnie osierocony, znalazł się pod opieką oo. augustianów w konwencie przy kościele św. Katarzyny w Krakowie, potem w zakładzie oo. salwatorianów na Zakrzówku, gdzie redagował powielaczową gazetkę „Pochodnia”[1]. Ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie w 1947 roku. Utrzymywał się z korepetycji, na studiach korzystał z pomocy stypendialnej. Studiował polonistykę na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego pod kierunkiem Juliusza Kleinera i Kazimierza Wyki[2]. Był prezesem Koła Polonistów i Slawistów UJ i działaczem ogólnopolskiego Związku Kół Polonistycznych[3]. Studia ukończył na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Warszawskiego w 1952 roku.

Praca naukowa[edytuj | edytuj kod]

Pracę naukową i dydaktyczną podjął w 1951 roku w Seminarium Historii Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego (potem Katedra i Zakład HPL, Instytut Filologii Polskiej i od 1975 Instytut Literatury Polskiej) na stanowisku asystenta[4]. Obronił doktorat w 1964 roku na podstawie pracy Polska awangarda poetycka i w okresie 1964–1968 pracował na stanowisku adiunkta, w latach 1968–1979 docenta. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1976 na podstawie rozprawy Z teorii i praktyki awangardyzmu, tytuł profesora nadzwyczajnego w 1979, tytuł profesora zwyczajnego w 1986 roku. Od 1979 roku pracował na stanowisku profesora. W latach 1970–1982 kierował Zakładem Teorii Literatury i Poetyki. W latach 1976–1981 pełnił funkcję dyrektora Instytutu Literatury Polskiej. Od 1982 do 2001 roku był kierownikiem Zakładu Literatury Polskiej XX wieku[5].

W 1957 roku przebywał z delegacją UW w Paryżu na zaproszenie Institut d'Études Politiques. Pracował jako lektor języka polskiego na Uniwersytecie Georga Augusta w Getyndze w 1959 roku. Otrzymał w 1963 roku stypendium Università Italiana per Stranieri w Perugii. Na zaproszenie prof. Gottharta Wunberga przebywał w 1980 w Tybindze i w 1995 roku w Wiedniu jako visiting fellow Internationales Forschungszentrum Kulturwissenschaften. W roku akademickim 1982/1983 wykładał literaturę polską jako profesor na Uniwersytecie Jana Gutenberga w Moguncji.

W latach 2004–2014 prowadził wykłady i konwersatoria na Akademii Humanistycznej im. A. Gieysztora w Pułtusku.

Był promotorem 11 prac doktorskich.

Dorobek naukowy, przekłady, działalność redakcyjna i edytorska[edytuj | edytuj kod]

Wraz z K. Budzykiem, J.Z. Jakubowskim, K. Kumanieckim, M. Żurowskim był w zespole założycielskim „Przeglądu Humanistycznego”[6]. Zamieścił tu artykuły odrzucające koncepcję realizmu socjalistycznego i broniące sztuki awangardowej (Ideologia i realizm, 1957, z. 3; Obrona awangardy, 1958, z. 1). Stypendysta uniwersytetu w Kolonii, słuchacz w 1958 roku wykładów Wolfganga Kaysera w Getyndze, przełożył jego rozprawy Narrator w powieści i Powstanie i kryzys powieści nowoczesnej. Redagował dwutygodnik literacki „Współczesność” w latach 1962–1966[7], współredagował „Miesięcznik Literacki” 1966–1990 i po śmierci Z. Szmydtowej (1977), wraz z P. Hertzem „Rocznik Literacki”, następnie jako redaktor naczelny do czasu zawieszenia wydawnictwa[8]. Pod jego redakcją ukazało się wydanie zbiorowe Pism Karola Irzykowskiego w 19 tomach (1976–2001). W artykule Pisarze obecni – nieobecni („Polityka” 1982, nr 2) upomniał się o równouprawnienie wszystkich obiegów literatury polskiej. Należał do komitetu redakcyjnego przewodnika Literatura polska (wyd. 1985), wraz z A. Hutnikiewiczem był redaktorem naukowym przewodnika encyklopedycznego Literatura polska XX wieku (wyd. 2000). Wydał z rękopisów wspomnienia Stanisława Lama Życie wśród wielu (1968) i Mieczysława Jastruna Pamięć i milczenie (2006). Przełożył i opracował Dzieła wszystkie Horacego (wydanie z miedziorytami Ottona Vaeniusa). Wśród przekładów poezji niemieckiej znajdują się Pieśń o Nibelungach, Parsifal i Willehalm Wolframa von Eschenbach, poeci minnesangu, Okręt błaznów Sebastiana Branta, utwory poetyckie Anioła Ślązaka, poezje Goethego i Faust I–II, poezje zebrane i Śmierć Empedoklesa Hölderlina, Hymny do nocy Novalisa, utwory Józefa Eichendorffa, poezje Edwarda Mörikego, Rainera M. Rilkego, Georga Trakla, Ernsta Stadlera, Georga Heyma, Gottfrieda Benna (zob. „Linki zewnętrzne”).

Prace historyczno- i teoretycznoliterackie A. Lama dotyczą nurtów awangardowych w literaturze XX wieku, języka poetyckiego (cykl Poetyka na co dzień), wątków tradycji literackiej ujętych komparatystycznie (Kochanowski i Horacy, Mickiewicz i Anioł Ślązak, polski modernizm i niemiecki ekspresjonizm). Obszerniejsze studia poświęcił twórczości W. Sieroszewskiego (był współredaktorem wydania jego Dzieł w 20 tomach, 19581963), K. Irzykowskiego, B. Leśmiana, J. Przybosia, J. Szaniawskiego, W. Broniewskiego, K.I. Gałczyńskiego, W. Sebyły, W. Gombrowicza, M. Hemara, A. Janty, ks. J. Twardowskiego, K. Wojtyły, T. Różewicza, W. Szymborskiej, Z. Herberta, S. Grochowiaka.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Kochanowski. Andrzej Frycz Modrzewski. [W:] Wielcy Polacy Odrodzenia, Warszawa 1956, KiW.
  • Wiersze i krajobrazy. Antologia poetycka (wspólnie z Jackiem Trznadlem), Kraków 1960, WL.
  • Opisanie z pamięci. Antologia poetycka londyńskiej grupy „Kontynentów”, Warszawa 1965, PIW.
  • Wyobraźnia ujarzmiona, Kraków 1967, WL (szkice lit. i rozprawy).
  • Polska awangarda poetycka. Programy lat 1917–1923, t. 1 Instynkt i ład, t. 2 Manifesty i protesty. Antologia, Kraków 1969, WL.
  • Pamiętnik krytyczny, Kraków 1970, WL (artykuły i szkice lit.).
  • Kolumbowie i współcześni. Antologia poezji polskiej po roku 1939, Warszawa 1972, 2. wyd. 1976, Czytelnik.
  • Z teorii i praktyki awangardyzmu, Wydawnictwa Uniw. Warsz. 1976.
  • Marksizm i literaturoznawstwo współczesne. Antologia (wspólnie z Bogdanem Owczarkiem), Warszawa 1979, PIW. Biblioteka Krytyki Współczesnej.
  • Ze struny na strunę. Wiersze poetów Polski Odrodzonej 1918–1978, Kraków 1980, 2. wyd. 1981, WL.
  • Mainzer Vorlesungen über die polnische Literatur seit 1918, München 1983, Otto Sagner. Slavistische Beiträge (również publikacja zdigitalizowana Bayerische Staatsbibliothek, Monachium).
  • Kochanowski a poeci XX wieku [w:] J.K. 1584–1984. Epoka, twórczość, recepcja (materiały konferencji IBL PAN i ILP UW 1984). Red. J. Pelc, P. Buchwald-Pelcowa. Lublin 1989, Wyd. Lub.
  • Lupus in fabula. Szkice literackie, Kraków 1988, WL.
  • Broniewski w środku życia, w: Rocznik Tow. Lit. im. A. Mickiewicza XXIII, 1988.
  • Literackość jako przedmiot interpretacji, w: Poszukiwania teoretycznoliterackie, red. E. Czaplejewicz, E. Kasperski, Wrocław 1989, Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
  • Literatur Polens 1944 bis 1985. Einzeldarstellungen, oprac. zespół autorów pod kier. A.L., Berlin 1990, Volk und Wissen.
  • Die literarische Avantgarde in Polen. Dichtungen–Manifeste–Theoretische Schriften, übersetzt von Z. Wilkiewicz, Tübingen 1990, Gunter Narr. Deutsche TextBibliothek hrsg. von G. Wunberg.
  • „Menscheitsdämmerung” in der Dichtung von B. Leśmian und G. Heym, w: Sprachen und Kulturen. Vorträge zur Woche der polnischen Kultur und Wissenschaft in der Bundesrepublik Deutschland, red. H. Matuschek, B. Schultze, Mainz 1991.
  • Echa baroku w poezji Wisławy Szymborskiej, w: Barok w polskiej kulturze, literaturze i języku, red. M. Stępień, S. Urbańczyk, Warszawa–Kraków 1992, PWN.
  • Tenebrosa w „Sadzie rozstajnym” B. Leśmiana i we wczesnej poezji G. Trakla, w: Prace z literatury polskiej i czeskiej na XI międzynarodowy kongres slawistów w Bratysławie, red. J. Pelc, A. Nowicka-Jeżowa, Wydawnictwa Uniw. Warsz. 1992.
  • Wacław Borowy w obronie prawdy poetyckiej, w: Wacław Borowy w stulecie urodzin i 40-lecie śmierci, red. Z. Sudolski, Wydz. Polonistyki Uniw. Warsz. 1993.
  • Środowisko „Żagarów”, w: Kultura międzywojennego Wilna, red. A. Kieżuń, Białystok 1994, Tow. Lit. im. A. Mickiewicza.
  • Czy słowik śpiewa, kiedy kwitną lipy? O przekładaniu minnesangu, w: Przekład literacki. Teoria – Historia – Współczesność, red. A. Nowicka-Jeżowa, D. Knysz-Tomaszewska, Warszawa 1997, PWN.
  • Die Umgestaltung der Tradition in der Dichtung der Moderne, w: Tradition, ed. by Ch.J. Nyíri, Wien 1995, s. 171.
  • Muzyczna kompozycja Karla Dedeciusa „Polonaise erotique”, w: Karl Dedecius, red. K.A. Kuczyński, I. Bartoszewska, Wyd. Uniw. Łódzkiego 2000.
  • Nienazwana poetycka ojczyzna Eichendorffa, w: Joseph von Eichendorff, red. J. Pośpiech, Opole [2000], Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej.
  • Inne widzenie. Studia o poezji polskiej i niemieckiej, Warszawa 2001, Elipsa.
  • Wiersze Jana Twardowskiego z lat 1932–1959, w: Pokłosie spotkania poświęconego pamięci ks. J.T., red. E. Hoffmann-Piotrowska i J. Puzynina, Wydawnictwa Uniw. Warsz. 2007.
  • Przekład poetycki z języka średnio-wysoko-niemieckiego na przykładzie „Parsifala” Wolframa von Eschenbach, w: Literatura niemiecka w Polsce, red. E. Czaplejewicz, J. Rohoziński, Pułtusk 2009.
  • Poznać to, co mówimy. Prace filologiczne i wspomnienia, Wydawnictwa Uniw. Warsz. 2009.
  • Exempla z „Metamorfoz” Owidiusza w „Okręcie błaznów” Sebastiana Branta, w: Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, red. E. Ihnatowicz i in., Rocznik Wydziału Polonistyki UW 2013, nr 3, cz. 2.
  • Portrety i spotkania, Pułtusk–Warszawa 2014, Akademia Hum. im. A. Gieysztora & Oficyna Wyd. Aspra-JR.
  • Anioł Ślązak Mickiewicza, Kraków 2015, Universitas.
  • Nowy żar „Kuźni bluźnierstw”, Poznańskie Studia Polonistyczne 2015, nr 26.
  • Ciemne źródła. Niemiecka poezja klasyczna. Antologia. Warszawa 2017, Oficyna Wyd. Aspra-JR.

Członkostwo w organizacjach[edytuj | edytuj kod]

W czasie studiów należał do ZAMP (wcielonego w 1950 roku do ZMP), od 1956 do PZPR i Klubu Krzywego Koła[9]. Od 1976 roku jest członkiem Stowarzyszenia Kuźnica.

Był lub jest członkiem:

  • Prezydium Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN (1969–1981).
  • Rady Naukowej Instytutu Badań Literackich PAN (1969–71, 1975–1980, 1984–1987).
  • Sekcji Literatury Komitetu Nagród Państwowych (1971–1979, sekretarz).
  • Zarządu Głównego ZLP (1972–1978).
  • Komisji Bilateralnej do Spraw Polonistyki w NRD (od 1971).
  • Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych (1979–1983).
  • Zespołu Programowego Języka Polskiego przy Ministerstwie Oświaty i Wychowania (od 1985 przewodniczący).
  • Narodowej Rady Kultury (1983– ).
  • Jury Warszawskiej Premiery Literackiej (1985–2009, przewodniczący jury)[10].
  • Association Internationale des Critiques Littéraires (1988–1995, wiceprzewodniczący sekcji polskiej).
  • Stowarzyszenia Autorów i Wydawców CP.
  • Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.
  • Towarzystwa Naukowego Jabłonowskich (Societas Jablonoviana) w Lipsku.

Ordery, odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Odznaczony m.in. Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1978), Złotą Odznaką Honorową „Za Zasługi dla Warszawy” (1979), Złotym Krzyżem Zasługi, Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[11] (1974), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1986), Złotą Odznaką Związku Nauczycielstwa Polskiego (1980), Medalem Pamiątkowym Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek (2009), Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2010), Złotą Odznaką Honorową Stowarzyszenia Księgarzy Polskich (2010).

Życie rodzinne[edytuj | edytuj kod]

Andrzej Lam jest synem Longina i Janiny z domu Zgórniak, jest stryjecznym wnukiem Jana i bratankiem Stanisława i Władysława. Ożenił się w 1960 roku z Donatą Świtalską.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Janina Zgórniak (Janina Lamowa), Pamiętnik 1919–1921, Przygotował do druku A.L., Opole 2004, posłowie wydawcy, s. 129–143.
  2. O Krakowie i awangardzie, w: Lupus in fabula, 1988, s. 311–318.
  3. W one lata, „Zdanie” 2013, z 1–2, s. 80–85.
  4. Polonistyka warszawska po wojnie, w: Nasz Uniwersytet. Wspomnienia pracowników UW. Wydawnictwa Uniw. Warsz. 2016.
  5. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, t. 5, 1997, s. 9–13, i t. 10 (uzupełnienia), 2007, s. 523–524; Złota Księga Nauki Polskiej 2006, Polski Instytut Biograficzny, s. 433.
  6. „Przegląd Humanistyczny” w sporze o nowoczesność, w: PH – 50 lat, Wydawnictwa Uniw. Warsz. 2007.
  7. Epizod ze „Współczesnością”, w: Poznać to, co mówimy, Wydawnictwa Uniw. Warsz. 2009, s. 153–181.
  8. Zofia Szmydtowa jako redaktorka „Rocznika Literackiego”, RL 1977, PIW 1980.
  9. Literatura Polska XX wieku, Przewodnik encyklopedyczny, PWN 2000, t. 1, s. 351; Kto jest kim w Polsce 1984, wyd. 1, Interpress, s. 512–513.
  10. Książki Warszawskiej Premiery Literackiej, rozmawia Barbara Petrozolin-Skowrońska, w: „Kronika Warszawy” 2013, nr 2.
  11. Kto jest kim w Polsce 1993, wyd. 3, Interpress, s. 378–379.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]