Andrzej Marek Wyrwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Andrzej Marek Wyrwa (ur. 1955) – polski historyk i archeolog specjalizujący się w dziejach wczesnego średniowiecza, kulturze materialnej wczesnośredniowiecznej Polski oraz historii zakonu cysterskiego. Profesor nauk humanistycznych. Wieloletni szef ekspedycji archeologicznej w Łeknie. Dyrektor Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu studiował równolegle historię i archeologię. W trakcie studiów zdobywał doświadczenie archeologiczne w Novae i wielu stanowiskach archeologicznych w kraju. Stopień magistra historii uzyskał w 1978, a magistra archeologii w 1981. Następnie podjął pracę na uczelni. W 1985 doktoryzował się na podstawie pracy "Kronika Arlberyka z Trois-Fontines jako źródło do dziejów Europy Środkowej i Wschodniej" (promotor: Jerzy Strzelczyk). W 1996 uzyskał stopień doktora habilitowanego (rozprawa habilitacyjna: "Procesy fundacyjne wielkopolskich klasztorów cysterskich linii altenberskiej: Łekno. Ląd, Obra,"). Od 2003 do 2009 roku wykładał równolegle na Wielkopolskiej Wyższej Szkole Turystyki i Zarządzania. Od 2004 posiada tytuł naukowy profesora[1]. Od 2007 profesor zwyczajny. Na macierzystym uniwersytecie jest wykładowcą - prowadzi wykład kursowy z prahistorii oraz seminarium z okresu wczesnego średniowiecza. Pełnił też funkcję zastępcy przewodniczącego odwoławczej komisji dyscyplinarnej dla studentów UAM i inne. Od 2008 jest dyrektorem Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Od 2003 do 2016 roku był przewodniczącym Rady Koordynacyjnej Szlaku Cysterskiego w Polsce przy opacie Prezesie Polskiej Kongregacji Cystersów oraz członkiem licznych towarzystw naukowych. Laureat nagrody Człowiek Roku Mediów Lokalnych 2012[2].

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Do jego zainteresowań naukowych należą: historia osadnictwa (przemiany osadnicze i kulturalne we wczesnej Wielkopolsce), interdyscyplinarne badania nad łekneńskim kompleksem osadniczym i dziejami klasztoru cysterskiego w Łeknie-Wągrowcu, dzieje i kultura cystersów w Europie Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem Polski i Wielkopolski[3]. W latach 1982–2007/8 kierował ekspedycją archeologiczną IH UAM "Łekno" w miejscowości o tej nazwie, które w toku badań przyjęły formę interdyscyplinarnych badań archeologiczno–architektonicznych. W ich trakcie odsłonięto relikty grodu, romańską rotundę i średniowieczny klasztor oraz zrekonstruowano liczne aspekty życia dawnych mieszkańców. Jako jeden z pierwszych w nauce zbadał wiek materii nieorganicznej metodą spalania węgla C14 w zaprawach budowlanych.

Wypromowane prace doktorskie[edytuj | edytuj kod]

  • Crux bipatibulata. Recepcja krzyża z podwójnymi ramionami w Polsce, 2004, Marek Kołyszko
  • Program ikonograficzny dekoracji cysterskiego kościoła parafialnego w Tarnowie Pałuckim w świetle przemian duchowości zakonu, 2005, Ewa Gałązka
  • Społeczna interpretacja wybranych wczesnośredniowiecznych cmentarzysk rzędowych w perspektywie gender studies i lifecycle analysis, 2010, Dariusz Błaszczyk.
  • Kształtowanie się podstaw naukowych archeologii w Wielkopolsce do 1918 roku, 2018, Jakub Linetty[4]

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Pałuki – nazwa i terytorium w świetle źródeł i literatury: stan badań, 1989,
  • Procesy fundacyjne wielkopolskich klasztorów cysterskich linii altenberskiej. Łekno-Ląd-Obra, 1995;
  • Szlak cysterski w Wielkopolsce, 1996,
  • Powstanie zakonu cystersów i jego rozwój na ziemiach polskich w średniowieczu, 1999,
  • Opactwo cysterskie Łekno-Wągrowiec (1153–1835/6): Zarys dziejów, 1998,
  • Opactwa cysterskie na Pomorzu: zarys dziejów i kultury, 1999,
  • Biskup Chrystian i jego próba fundacji klasztoru cysterskiego w Prusach, 2002.
  • Dokument fundacyjny klasztoru cysterskiego w Łeknie z roku 1153, wstęp, omówienie i komentarz Andrzej M. Wyrwa, przekład Anna Strzelecka, Poznań 2003
  • Pietas Eclesiae et fides plebis. Szkice z dziejów religijności i wierzeń na ziemi łekneńskiej od średniowiecza do czasów nowożytnych, 2006
  • Alberyk z Trois Fontaines i jego średniowieczna kronika świata, w: Cognitioni Gestorum. Studia z dziejów średniowiecza dedykowane Profesorowi Jerzemu Strzelczykowi, red. D.A. Sikorski, A.M. Wyrwa, Poznań-Warszawa 2006, s. 319-344.
  • Najstarsze związki Wielkopolski z Europą (od drugiej połowy X do końca XIII wieku). Zarys problemu, w: Ecclesia – kultura – potestas. Studia z dziejów kultury i społeczeństwa. Księga ofiarowana Siostrze Profesor Urszuli Borkowskiej OSU, Kraków 2006, s. 51-68
  • Polska Kongregacja Cystersów i jej opaci prezesi, w: Ingenio et Humilitate. Studia z dziejów zakonu cystersów i Kościoła na ziemiach polskich dedykowane Ojcu Opatowi dr. Eustachemu Gerardowi Kocikowi OCist., Poznań-Katowice-Wąchock 2007, s. 71-112
  • Przyczynki do rekonstrukcji klimatu w prahistorii i czasach historycznych na Pałukach w świetle interdyscyplinarnych badań łekneńskiego kompleksu osadniczego, 2008
  • Zabobony, „wampiry” i remedia antywampiryczne. Przyczynek do poznania zachowań funeralnych, w: Czarownice. Funeralia Lednickie. Spotkanie 2, red. Jacek Wrzesiński, Poznań 2008 [wydanie II uzupełnione i poszerzone], s. 43-66.
  • Święty Jakub Apostoł. Malakologiczne i historyczne ślady peregrynacji z ziem polskich do Santiago de Compostela, 2009
  • Łekno i jego dziedzictwo, Kronika Wielkopolski, nr 2(130), Poznań 2009, s. 5-29
  • Lednickie serc pamiątki. Legenda i wiersze z połowy XIX wieku, wybór i wstęp Andrzej M. Wyrwa, opracowanie tekstów Mariola Olejniczak, A.M. Wyrwa, Lednica 2009
  • Udział zakonu cysterskiego w kształtowaniu tożsamości kulturowej Europy (w świetle jego struktur organizacyjno-prawnych w średniowieczu), w: Cistercium Mater Nostra. Tradycja – historia- kultura, red. Marcin Starzyński, Kraków 2009, t. III, s. 11- 24
  • Klasztory cysterskie w Łeknie i Wągrowcu [Seria Szlak cysterski w Polsce, t. 1], Bydgoszcz 2010
  • Klejnot architektury drewnianej ziem polskich. Kościół św. Mikołaja w Tarnowie Pałuckim. Wielkopolska, Bydgoszcz 2011
  • Wyrwa, Przeszłość i jej poznanie, czyli o potrzebie badań interdyscyplinarnych w naukach historycznych, w: Archeologia versus historiam – historia versus archeologiam, czyli jak wspólnie poznawać średniowiecze, red. M. Brzostowicz, M. Przybył, D. A. Sikorski, Poznań 2012, s. 137-152
  • Symbolika ryby i miejsce ryb w diecie klasztornej, w: Ryby w kulturze i rekultywacja środowiska wodnego.Szkic historyczny i badania hydrobiologiczne, red. A.M. Wyrwa, Bydgoszcz 2012, s.7-48
  • A.M. Wyrwa, Drogi św. Jakuba w Polsce: uwarunkowania historyczne a współczesna praktyka pielgrzymowania, w: Drogi Jakubowe i inne szlaki pątnicze w Polsce i Czechach. Svatojakubské cesty a jiné poutní stezky v Polsku a Česku, red. Štěpán Sittek, ks. Norbert Widok, Opole 2012, s. 15 -33; Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku 75; ​ISBN 978-83-61756-97-2​; Svatojakubské cesty v Polsku: historické souvislosti a současná poutní praxe, w: Drogi Jakubowe i inne szlaki pątnicze w Polsce i Czechach. Svatojakubské cesty a jiné poutní stezky v Polsku a Česku, red. Štěpán Sittek, ks. Norbert Widok, Opole 2012, s. 34-45; Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku 75
  • J. Górecki, A.M. Wyrwa, The staurotheke from Ostrów Lednicki, [w:] M. Salamon, M. Wołoszyn, A. Musin, P. Špehar, M. Hardt, M. P. Kruk, A. Sulikowska-Gąska (red.), Rome, Constantinople and Newly-Converted Europe: Archaeological and Historical Evidence, U ŹRÓDEŁ EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ / FRÜHZEIT OSTMITTELEUROPAS 1,2, Kraków-Leipzig-Rzeszów-Warszawa 2012, t. II, s. 173-191
  • Rotunda pw. Św. Piotra w Łeknie na tle architektury wczesnopiastowskiej, w: III Forum Architecturae Poloniae Mediewalis, red. K. Stala, Kraków 2013, s. 341-371; ISSN 0860-097X
  • B.Ciciora, A.M. Wyrwa, Zaprowadzenie chrześcijaństwa w Polsce. Krótkie studium obrazu Jana Matejki "Zaprowadzenie chrześcijaństwa R.P. 965", Dziekanowice - Lednica 2013 [wyd. Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy]
  • Święty Stefan Harding. Przyczynek do badań nad jego kultem na ziemiach polskich, Cistercium Mater Nostra. In orbe, Lux et sidera. Studia z dziejów Zakonu Cysterskiego dedykowane Davidowi H. Williamsowi w osiemdziesiątą rocznicę urodzin, t. VI, Kraków 2012-2013, s. 197-206; ISSN 1898-4614
  • Benedyktyni w kształtowaniu monastycznego oblicza Polski piastowskiej do poł. XII w. Stan i potrzeby badań oraz uwagi do ciągle nierozpoznanych problemów, Fontes Archaeologici Posnanienses, Poznań 2013, t. 49, s. 7-25; ISSN 0071-6863
  • Gdecz - Giecz. Scire est reminisci. Krótka historia wydobywania z zapomnienia rezydencji piastowskiej, Dziekanowice - Lednica 2014 [wyd. Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy]
  • Gród w Wieleniu i jego miejsce w państwie pierwszych Piastów, (rozdział III), w: H. Machajewski, T. Olszacki, A.M. Wyrwa, Dzieje Wielenia do czasów wczesnonowożytnych (XVI w.), Wieleń 2014, s. 31-54[rozdział w monografii, ss. 112]; ​ISBN 978-83-60546-78-9
  • Wczesnośredniowieczny srebrny skarb z Tarnowa (Łekna). Informacje na temat jego odkrywania, Studia Lednickie, t. XIII, Dziekanowice – Lednica 2014, s. 95 – 111; ISSN 0860-7893.
  • Pomniki Historii” – pomne miejsca naszej przeszłości, w: Museion Poloniae Maioris. Rocznik Naukowy Muzeów Wielkopolskich, red. A.M. Wyrwa, t. 1, Poznań 2014, s. 79-105
  • Palatia – pałace, zamki, dwory państwowe, rodowe i rodzinne gniazda. Kilka uwag odnośnie pojęcia rezydencji, ich prezentacji i ochrony w muzeach na wolnym powietrzu, Acta Scansenologica, Sanok 2015, t. 11, s. 9-29; ISSN 0208-8053.
  • Architektura murowana w Polsce XII–XIII wieku. Stan i perspektywy badań. Szkic do problemu, Fontes Archaeologici Posnanienses, t. 51, Poznań 2015, s. 37-56; ISSN 0071-6863
  • Święty Jakub Apostoł. Malakologiczne i historyczne ślady peregrynacji z ziem polskich do Santiago de Compostela, wyd. II zmienione i poszerzone, Lednica 2015 (Biblioteka Studiów Lednickich, tom XIII. Seria C - Dissertationes ad fontes spectantes, tom 1), ISSN 1732-5471, ISSN 2081-268X, ​ISBN 978-83-61371-52-6
  • Jak książę Mieszko chrześcijaninem się stawał. Opowiastka na starych księgach oparta i wyobraźnią kształtowana, ilustrowała Aneta Dmowska, Lednica 2016; ​ISBN 987-83-61371-67-0​ [książeczka dla dzieci w wieku od ok. 8. – 14 lat]
  • Europa und die Zisterzienser. Einfluss der Zisterzienser auf die Entwicklung der europäischen Kulturidentiät – eine Skizze, Cistercienser Chronik (900 Jahre Clairvaux. 900 Jahre Morimond), Bergenz 2016, Nr 123, Heft 2, s. 301-323; ISSN 0379-8291
  • Dokument fundacyjny Zbyluta dla klasztoru cysterskiego w Łeknie z 1153 roku, red. naukowa, wstęp, omówienie i komentarz A.M. Wyrwa, tłumaczenie A. Strzelecka, Poznań-Gniezno 2016, ss. 112; ​ISBN 978-83-61371-80-9
  • T. Szczurek, A.M. Wyrwa, Brakteaty cysterskie (?) z połowy XIII wieku z badań archeologiczno-architektonicznych kościoła pw. św. Mikołaja w Tarnowie Pałuckim, w: Nummi et Humanitas. Studia ofiarowane profesorowi Stanisławowi Suchodolskiemu w 80 rocznicę urodzin, red. M. Bogucki, W. Garbaczewski, G. Śnieżko, Warszawa 2017, s. 527- 550; ​ISBN 978-83-63760-93-9
  • A.M. Wyrwa, „Dźwięk z przeszłości”. Rekonstrukcja średniowiecznego dzwonu (sygnaturki) z klasztoru cysterskiego pw. NMP i św. Piotra w Łeknie, w: Gemma Gemmarum. Studia dedykowane prof. Hannie Kóčce – Krenz, cz. I, red. A. Różański, Poznań 2017, s. 281-318; ​ISBN 978-83-7654-319-2
  • A. M. Wyrwa, Radzim zapomniany i przywrócony pamięci ślad osadnictwa z Przeszłości. Introductio, w : Radzim. Gród i wieś nad Wartą, red. Andrzej Kowalczyk, Michał Skoczyński, Andrzej M. Wyrwa, Dziekanowice 2017, s. 9-13; ISSN 1732-5471 ISSN 2083-1285 ​ISBN 978-83-61371-81-6
  • A.M. Wyrwa, Cisterciana. Studia z dziejów i kultury Zakonu Cysterskiego Societas Vistulana; Seria Cistercium Mater Nostra. Studia et dicumenta 4 , Kraków 2017, ss. 1-629; ​ISBN 978-83-61033-72-1​ [monografia]
  • A. M. Wyrwa, Museums in open space – unextinguished traces of the natural and cultural past, w: Extended Museums in its Milieu, red. Dorota Folga-Januszewska, tłum. Piotr Art, t. 18 serii „Muzeologia”, TAiWPN Universitas, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Kraków 2018, s. 83-94 i 243; ​ISBN 97883-242-3413-4
  • A.M. Wyrwa, Nie rzucim ziemi skąd nasz ród. Introductio/We shall notfor sake the land we come from. Introduction, Museion Poloniae Maioris. Rocznik Naukowy Fundacji Muzeów Wielkopolskich, t. IV - W 100 Rocznicę Powstania Wielkopolskiego 1918-2018, Poznań  2017, s. 9 – 17; ​ISBN 978-83-947553-3-5​, ISSN 2392-1439
  • A.M. Wyrwa, Grodowo-sakralny ośrodek w Łeknie. Podsumowanie badań (1982-2015). Komunikat, w: Badania interdyscyplinarne, red. A. Buko, K. Kollinger, S. Jędrzejewska, Rzeszów 2018, s. 163-182; ​ISBN 978-83-7996-530-4
  • A.M. Wyrwa, Lancea, galea, lorica — broń drzewcowa i ochronna z Ostrowa Lednickiego, Giecza i Grzybowa. Miejsce w kulturze i symbolika / Lancea, Galea, Lorica — Pole Weapons and Armour from Ostrów Lednicki, Giecz and Grzybowo, their Place in Culture and Symbolics, w: Broń drzewcowa i uzbrojenie ochronne z Ostrowa Lednickiego, Giecza i Grzybowa, red. P. Sankiewicz, A.M. Wyrwa, Lednica 2018, s. 9-24;  ISSN 1732-5471; ISSN 2083-0920; ISBN 978-83-61371-83
  • Andrzej M. Wyrwa, Historia odkrycia szyszaka znalezionego „w bagnie” koło Giecza i jego miejsce w kulturze / The helmet (szyszak) from Giecz. The history of its discovery ‘in the swamp’ near Giecz and its place in culture, w: Broń drzewcowa i uzbrojenie ochronne z Ostrowa Lednickiego, Giecza i Grzybowa, red. P. Sankiewicz, A.M. Wyrwa, Lednica 2018, s. 89- 107;  ISSN 1732-5471; ISSN 2083-0920; ISBN 978-83-61371-83-0
  • A. M. Wyrwa, Dzieło człowieka pod opieką Boga. Wiatrak z Gryżyny – najstarszy zachowany młyn wietrzny w Polsce i jego symboliczne przesłanie. Wprowadzenie do szerszych rozważań, Studia Lednickie, Dziekanowice 2018, t. XVII, s. 27- 62; ISSN 0860-7893; e-ISSN 2353-7906
  • A. M. Wyrwa, Charakter najstarszej zabudowy opactwa w Łeknie w świetle źródeł pisanych i archeologicznych, w: Cistercium Mater Nostra. Studia et documenta 5. Architektura i Krajobraz, Kraków 2018, s. 43-58 i 571-578; ISBN 978-83-7438-649-4 (druk); 978-83-7438-650-0 (online).

Łącznie opublikował ponad 595 opracowań naukowych, popularnonaukowych, publicystycznych i ekspertyz w maszynopisie i inne.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. prof. dr hab. Andrzej Marek Wyrwa. opi.org.pl. [dostęp 2017-08-03].
  2. Człowiek Roku 2012
  3. Mediewistyka.net
  4. Kształtowanie się podstaw naukowych archeologii w Wielkopolsce do 1918 rok, Repozytorium Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza [dostęp 2019-03-13] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]