Andrzej Opaliński (marszałek wielki koronny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: inne osoby nazywające się Andrzej Opaliński.
Andrzej Opaliński
Herb
Łodzia
Rodzina Opalińscy herbu Łodzia
Data urodzenia 1540
Data śmierci 8 marca 1593
Ojciec Maciej Opaliński
Matka Jadwiga Lubrańska
Żona

Katarzyna Kościelecka

Dzieci

Gertruda Opalińska
Zofia Jadwiga Opalińska
Piotr Opaliński
Dorota Opalińska
Gertruda (Gierusza) Opalińska
Jadwiga Opalińska
Andrzej Opaliński
Łukasz Opaliński

Andrzej Opaliński herbu Łodzia (ur. 25 listopada 1540, zm. 8 marca[1] 1593 roku[2]) – marszałek wielki koronny w 1574 roku, marszałek nadworny koronny w 1572 roku, kasztelan śremski w latach 1569-1572, kasztelan przemęcki w latach 1560-1569, starosta generalny Wielkopolski w latach 1578-1593[3], starosta leżajski 1587-1593[4], starosta kopanicki w 1563 roku[5], starosta śremski w 1565 roku[6], starosta kcyński w 1563 roku[7], starosta kolski w 1592 roku[8].

Andrzej Opaliński urodził się 25 listopada 1540 jako syn Macieja i Jadwigi Lubrańskiej. W 1556 został starostą śremskim, w 1560 kasztelanem przemęckim, w 1569 śremskim i w 1572 marszałkiem nadwornym koronnym. Podczas bezkrólewia poparł kandydaturę Henryka Walezego, którego elekcję potwierdził w 1573 roku[9]. Na sejmie koronacyjnym 1574 został marszałkiem wielkim koronnym. Był jednym z przywódców obozu austriackiego po ucieczce króla. Pobrał 6000 zł od Habsburgów i zaciągnął ponad 2000 niemieckiej piechoty. Na elekcji głosował za cesarzem i obwołał Maksymiliana II królem oraz posłował do niego zapraszając na tron, a kiedy zwolennicy Batorego wzięli górę, rozpuścił zaciągi i na zjeździe w Łowiczu w 1576 był rzecznikiem ugody. Wierność swą Batoremu oświadczył w Rawie i witał go w Krakowie. Uczestnik wyprawy gdańskiej, brał udział w walkach o latarnię. Starostwo generalne wielkopolskie dostał w 1578, co ostatecznie poróżniło go z Górkami i odtąd był w Wielkopolsce rzecznikiem polityki króla i Jana Zamoyskiego. Trzymał z Zamoyskim i prymasem po śmierci Batorego, a więc w Wielkopolsce i przeważnie proaustriackiej oraz był dość odosobniony. Do ostrego starcia między nim i Górką doszło na sejmie konwokacyjnym 1587. Opowiedział się za „Piastem” lub królewiczem szwedzkim na sejmie elekcyjnym. W 1587 roku podpisał reces, sankcjonujący wybór Zygmunta III Wazy[10]. W Malborku witał Zygmunta III i począł zaraz budzić w nim nieufność w stosunku do kanclerza. W 1589 roku był sygnatariuszem traktatu bytomsko-będzińskiego[11]. Względy elekta zaskarbił sobie umiarkowanym stanowiskiem w sprawie Estonii. Stał się w Wielkopolsce zdecydowanie niepopularny. Był wrogi Zamoyskiemu, a, gdyby triumfowała partia austriacka zabezpieczył się umową z J. Zborowskim, kasztelanem gnieźnieńskim, która asekurowała każdego z nich, gdyby strona przeciwna wzięła górę. Zamoyskiego ostro krytykował na sejmie koronacyjnym, a względem pokonanych zalecał łaskawość. Opaliński był w 1598 jednym z komisarzy traktujących w Będzinie i Bytomiu o pokój z Habsburgami i tegoż roku na zjeździe senatorów w Piotrkowie razem z prymasem bronił króla przed atakami Zamoyskiego[12]. Walnie przyczynił się do tego, że posłowie odrzucili na sejmie pacyfikacyjnym 1589 przygotowany przez Zamoyskiego projekt reformy elekcyjnej i teraz miał mocną pozycję na dworze. W 1592 Wielkopolanie dzięki jego zabiegom wypowiedzieli się przeciw detronizacji, a sejm inkwizycyjny tego samego roku zamiast osłabić, pozycję króla umocnił[13].

Opaliński był gorliwym protektorem jezuitów, zwłaszcza poznańskich Dziedzic, Radlina i Włoszakowic, trzymał królewszczyzny: Kcynię, Nakło, Śrem, Gniezno, Kopanicę, Kolo, Rogoźno, a w Małopolsce: Leżajsk, Rohatyn, Krasnystaw. Zmarł 3 marca 1593 na zamku poznańskim, a pochowany został w Radlinie[13].

Z zaślubionej w 1560 Katarzyny Kościeleckiej miał synów: Piotra, krajczego koronnego, Andrzeja, bpa poznańskiego, Łukasza, marszałka wielkiego koronnego oraz córki: Zofię, żonę J. Leszczyńskiego, Gertrudę, żonę S. Rydzyńskiego, później M. Ostroroga Lwowskiego i wreszcie J. Firleja, Jadwigę, żonę P. Myszkowskiego i Katarzynę, zakonnicę. Był ojcem Łukasza Opalińskiego[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. według innych opracowań 3 marca
  2. Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 118.
  3. Urzędnicy Wielkopolscy XV-XVIII wieku. Spisy. Oprac. Adam Bieniaszewski, 1987, s. 220.
  4. [1], 6 akapit
  5. Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 105.
  6. Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 118.
  7. Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 151.
  8. Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 154.
  9. Świętosława Orzelskiego bezkrólewia ksiąg ośmioro 1572-1576, Kraków 1917, s. 150.
  10. Reces Warszawski Około Elekciey nowey krola Je[go] M[i]ł[o]ści Zygmunta trzeciego Roku Pańsk[iego] M. D. LXXX VII – Wyd. B, s. [b.n.s.]
  11. Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dogiel, t. I, Wilno 1758, s. 232.
  12. Gąsiorowski, Topolski 1981 ↓, s. 528.
  13. a b c Gąsiorowski, Topolski 1981 ↓, s. 529.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]