Andrzej Rudolf Czaykowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: wykaz innych osób o nazwisku Czaykowski.
Andrzej Rudolf Czaykowski
Garda
Ilustracja
major major
Data i miejsce urodzenia 7 lutego 1912
Urdomin
Data i miejsce śmierci 10 października 1953
więzienie mokotowskie w Warszawie
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie,
AK DYSK.png Armia Krajowa
Stanowiska d-ca plutonu, z-ca d-cy baonu Zgrupowania Pułku „Baszta”, p.o. d-cy Zgrupowania AK
Główne wojny i bitwy II wojna światowa,
kampania wrześniowa,
powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych cichociemnych, w tym Andrzeja Czaykowskiego

Andrzej Rudolf Czaykowski, ps. „Garda” (ur. 7 lutego 1912 w Urdominie w powiecie kalwaryjskim, zm. 10 października 1953 w Warszawie) – żołnierz Armii Krajowej, cichociemny[1], dowódca baonu w powstaniu warszawskim, major Wojska Polskiego.

Okres przedwojenny[edytuj | edytuj kod]

Syn Witolda (muzykologa) i Haliny z Kryńskich (dyrektor „Wszechnicy Muzycznej”). Wiosną 1918 r. po przeprowadzce rodziny do Warszawy uczęszczał do Gimnazjum im. Władysława IV, a następnie do gimnazjum w Kutnie. Działał także w Związku Harcerstwa Polskiego. Ukończył we Lwowie 1. Korpus Kadetów im. Marszałka Piłsudskiego i w Grudziądzu Szkołę Podchorążych Kawalerii[2]. Także w Grudziądzu pisał wiersze i był wydawcą pisma „Tętent”.

Udział w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

W 1939 r. dowódca plutonu łączności w 1 pułku Ułanów Krechowieckich im. Bolesława Mościckiego walczącego w składzie Suwalskiej Brygady Kawalerii. Po ciężkich walkach pod Olszewem[3] jego pluton przebił się do Wołkowyska, gdzie wszedł w skład 11 szwadronu tego pułku. Po napaści sowieckiej na Polskę 17 września walczył przeciwko Armii Czerwonej pod Grodnem, po czym przebił się na Litwę. Internowany w obozie w Rakiszkach, skąd 27 listopada 1939 r. udało mu się zbiec wraz z dowódcą 11 szwadronu rtm. Wincentym Chrąszczewskim i przedostać do Wilna, gdzie nawiązał kontakty konspiracyjne z ZWZ.

Działalność konspiracyjna[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1940 r. wysłany jako łącznik do Warszawy, został pochwycony przez Rosjan na granicy w okolicach Oszmiany i wywieziony do obozu pracy w Kargopolu w rejonie Archangielska. Po amnestii w 1941 r. znalazł się od listopada w szwadronie przybocznym gen. Władysława Andersa Armii Polskiej w ZSRR. Po dotarciu z gen. Władysławem Andersem przez Bagdad, Suez, Durban, Rio de Janeiro i Nowy Jork do Wielkiej Brytanii przeszkolony w zakresie dywersji i odbioru zrzutów oraz zaprzysiężony we wrześniu 1943 r. W nocy z 16 na 17 kwietnia 1944 r. zrzucony na spadochronie wraz z trzema cichociemnymi do stolicy na placówkę odbiorczą o kryptonimie „Przycisk” w okolicach Żyrardowa z przydziałem do Komendy Głównej Armii Krajowej, podjął zadania jako oficer operacyjny „Komórki Zrzutów”, a następnie w 1. Oddziale, gdzie awansował do stopnia rotmistrza.

Udział w powstaniu warszawskim[edytuj | edytuj kod]

W powstaniu warszawskim walczył na Mokotowie pod pseudonimem „Garda” jako zastępca dowódcy II baonu powstałego jako batalion ochrony sztabu Zgrupowania „Baszta”, następnie jako dowódca baonu „Ryś” i zastępca dowódcy połączonych baonów „Oaza-Ryś” płk. Remigiusza Grocholskiego „Waligóry”[4], gdzie został ranny. Następnie walczył w Śródmieściu jako zastępca dowódcy zgrupowania „Mokotów”[5]. Od października 1944 r. w Kwaterze Głównej Armii Krajowej[6]. Po upadku powstania brał udział w organizowaniu konspiracji w Częstochowie, awansowany do stopnia majora i wyznaczony do pracy w Komórce Przerzutów Powietrznych. W grudniu 1944 r. aresztowany w Częstochowie przez Niemców i wywieziony do obozu Gross-Rosen, a następnie Mittelbau-Dora.

Okres powojenny, stracenie[edytuj | edytuj kod]

W 1945 r. w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Będąc w Londynie, pracował także w zarządzie Stowarzyszenia Polskich Kombatantów, był wiceprezesem oddziału na Wielką Brytanię. Po wygaśnięciu poparcia dla sprawy polskiej u niedawnych aliantów planował emigrację do Maroka. Za namową ministra spraw wewnętrznych rządu RP na uchodźstwie gen. Romana Odzierzyńskiego powrócił z jego rozkazami 29 lipca 1949 r. do kraju. 13 sierpnia 1951 r. aresztowany w Krakowie przez UB[7] i skazany 30 kwietnia 1953 r. przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie pod przewodnictwem ppłk. Mieczysława Widaja pod zarzutem szpiegostwa na karę śmierci, utratę praw publicznych i utratę mienia. Dowodów na działalność szpiegowską nie przedstawiono. 31 sierpnia 1953 r. Najwyższy Sąd Wojskowy utrzymał karę śmierci, Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Andrzej Rudolf Czaykowski w śledztwie milczał. 10 października 1953 r. rozstrzelano go w więzieniu mokotowskim w Warszawie. W egzekucji uczestniczył członek składu sędziowskiego por. Stefan Michnik osobiście[8]. Miejsce pochówku jest nieznane, prawdopodobnie Służew[9]. Grób symboliczny znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w Kwaterze „Na Łączce”.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto w 1980 roku tablicę Pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych – spadochroniarzy z Anglii i Włoch, poległych za niepodległość Polski. Wśród wymienionych 110 poległych cichociemnych jest Andrzej Czaykowski.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Cichociemni- Encyklopedia skoczków AK. oraz informacja Muzeum Powstania Warszawskiego, zob. źródła.
  2. Zob. także Korpus Kawalerii, Okręg nr VIII w Toruniu.
  3. Zob. także 1 Pułk Ułanów Krechowieckich.
  4. Centrum Edukacji Obywatelskiej, 07.08.2006, Materiały pomocnicze.
  5. Tu bronił m.in. ważnego przejścia przez Aleje Jerozolimskie niedaleko Cafe Otto, o czym relację Jerzego Sienkiewicza ps. „Rudy” przekazuje J. Majewski: Jerzy S. Majewski: Historia jednej powstańczej fotografii. Gazeta Wyborcza, dział Warszawa→Turystyka, 2008-10-01.
  6. notatka w Muzeum Powstania Warszawskiego.
  7. Nakaz tymczasowego aresztowania wydała Helena Wolińska: informacja Tadeusza M. Płużańskiego o sędzim Mieczysławie Widaju. 2006-03-23. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-15)].
  8. Sędzia Stefan Michnik – Klasowo i politycznie czujny.... Nasz Dziennik, nr 48(2761), 2007-02-27.
  9. Jan Żaryn, Karta Czaykowskiego w Instytucie Pamięci Narodowej, zob. źródła.
  10. M.P. z 2010 r. Nr 62, poz. 806

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]