Andrzej Rudziński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Andrzej Rudziński
Ilustracja
Andrzej Rudziński (1962)
Data i miejsce urodzenia 10 listopada 1910
Włocławek
Data i miejsce śmierci 27 listopada 1980
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki grafika
Epoka realizm
impresjonizm
Ważne dzieła
  • cykl Z nad Wisły
  • Powstanie warszawskie
Andrzej Rudziński
Wilk, Wilczyński
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
Grób Andrzeja Rudzińskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Andrzej Rudziński (ur. 10 listopada 1910 we Włocławku, zm. 27 listopada 1980 w Warszawie) – polski artysta grafik, profesor warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, uczestnik powstania warszawskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Andrzej Rudziński urodził się w 1910 roku jako syn Stanisława (robotnika) i Wiktorii z Raczkowskich. Ojciec zmarł w 1922 roku i rodzina borykała się z trudnościami finansowymi. Brat Andrzeja, Lucjan, został drukarzem. Andrzej rozpoczął naukę w Łodzi, a następnie pracował zarobkowo i uczył się w Warszawie, w Szkole Karola Jana Szlenkiera i w Państwowym Seminarium Nauczycielskim im. Stanisława Konarskiego[1].

W 1929 roku rozpoczął studia w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa. Był uczniem Edwarda Butrymowicza i Wacława Radwana. Stopień dyplomowanego artysty grafika uzyskał w 1933 roku, po czym pracował w uczelni (do wybuchu II wojny światowej) jako asystent prof. Radwana. W latach 1935–1939 był członkiem Bloku ZAP (od 1937 roku – sekretarzem zarządu). Należał do kolegium redakcyjnego czasopisma „Plastyka”[1]. Przed wybuchem wojny swoje prace prezentował na Pierwszej Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Myśliwskiej (Poznań 1938, Andrzej Rudziński, Józef Pakulski: teka grafik barwnych „Łowy”) oraz na dwóch wystawach zagranicznych, organizowanych przez Blok ZAP (drzeworyty wystawiane w 1939 roku w Londynie i Sztokholmie)[1].

W latach 1939–1944 był nauczycielem w tajnej Szkole Plastycznej i działał w podziemnych organizacjach wojskowych. W 1942 roku został żołnierzem Armii Krajowej. W następnym roku ożenił się z Heleną Latkowską (14 września 1943), również żołnierzem AK (ps. Czarna Helka)[1][2].

W czasie powstania warszawskiego walczył, pod ps. „Wilczyński” i „Wilk”, w Rejonie 4 (Śródmieście północno-zachodnie)[1]. Był adiutantem dowódcy rejonu, mjr Stanisława Steczkowskiego (ps. „Zagończyk”) oraz w dowództwie Batalionu Rum. Po upadku powstania przebywał w obozie jenieckim w Murnau (Oflag VIIa)[1]. Dowództwo AK trzykrotnie uhonorowało Rudzińskiego Krzyżem Walecznych. Został też odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

Po zakończeniu wojny Andrzej Rudziński wrócił do Warszawy (1945) i rozpoczął pracę pedagogiczną w kilku średnich szkołach plastycznych (m.in. w Szkole Plastycznej im. Wojciecha Gersona), a poza tym (od 1948 roku) studiował i pracował w Akademii Sztuk Pięknych. Dyplom ukończenia ASP otrzymał w 1951 roku i na stałe związał się z uczelnią, w której osiągał kolejne stanowiska zawodowe i stopnie naukowe[1]:

  • 1948 – wykładowca technik drukarskich,
  • 1950 – adiunkt w katedrze grafiki książki,
  • 1953 – zastępca profesora w katedrze grafiki książki (kierownik pracowni grafiki książki),
  • 1956 – stanowisko docenta,
  • 1971 – tytuł profesora nadzwyczajnego.

Pełnił funkcje, m.in.[1]:

  • prodziekana Wydziału Grafiki,
  • kierownika Katedry Grafiki na Wydziale Malarstwa i Rzeźby,
  • kierownika Katedry Grafiki Warsztatowej na Wydziale Grafiki.

Przeszedł na emeryturę 30 października 1980 roku[1]; zmarł wkrótce potem (27 listopada 1980)[1] i został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[1][3][4].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Główne techniki, uprawiane przez Andrzeja Rudzińskiego, to początkowo drzeworyt[1], a później – ołówek i wklęsłodruki (techniki metalowe kwasorytnicze, warsztatoweakwaforta, akwatinta, techniki mieszane, w tym grafika barwna).

Wśród drzeworytów przedwojennych wymienia się np[1].

  • „Zmartwychwstanie”,
  • „Chrystus”,
  • „Ludzie”,
  • „Pejzaż ze Szlembarka – chaty”,
  • „Chłop za Szlembarka”.

Dominującymi tematami grafik były początkowo polskie krajobrazy, przyroda i sceny z codziennego życia wiejskiego, np. prace wystawiane w 1958 roku na wystawie „Grafika Andrzeja Rudzińskiego”, zorganizowanej przez Wrocławskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych[5]:

  • rysunki ołówkiem z cyklu „Pejzaże nadwiślańskie”:
„Stara chata” (29,4 × 21 cm), 1953
„Droga we wsi” (29,4 × 21 cm), 1953
„Wieczór” (29,4 × 21 cm), 1953
„Pejzaż słoneczny” (29,4 × 21 cm), 1953
„Pejzaż pochmurny” (29,4 × 21 cm), 1953
„Topola” (32,5 × 27 cm), 1954
„Jabłoń” (32,5 × 27 cm), 1955
  • grafiki wykonane techniką metalową:
„Z Podhala” (akwaforta, 25 × 18 cm), 1953
„Młocka” (akwaforta, 35,5 × 25 cm), 1954
„Pszczelarz” (akwaforta, 33 × 41 cm), 1955
„Kaczki w owsie” (technika mieszana, metal, 36 × 35 cm), 1956
„Podwórze” (technika mieszana, metal, 50 × 35 cm), 1957
„Dziewczyna z kurami” (technika mieszana, metal, 65 × 50 cm), 1956

O tych pracach tak pisał Stanisław Dawski (1958)[5]:

Quote-alpha.png
Znane nam pola i łąki, które tak dobrze pamiętamy z wycieczek lat dziecięcych i z lata ubiegłego, znane nam dobrze drogi i domy, kopiaste stogi i płoty, zwierzęta, piękne i rozrosłe drzewa, jakie widzimy nad Bugiem i Wisłą, codzienna rzeczywistość nasza, wszystko to Artysta widzi, kocha i pokazuje nam piękniej, a realizacje Jego stwarzają nam nowy świat – świat wzruszający swoją poetyką.

W ostatnim okresie twórczości Rudziński często odbiegał od konwencji akwaforty i akwatinty, stosując własne techniki mieszane. Te specyficzne techniki zastosował w przypadku prac z cyklu „Powstanie warszawskie”[5].

Układy graficzne książek Rudziński opracowywał m.in. dla wydawnictwa Auriga (był jego kierownikiem w latach 1963–1968; zobacz też – Rafał Glücksman), Wydawnictwa Artystyczno-Graficznego (WAG), Państwowego Wydawnictwa Naukowego (PWN), Państwowego Instytutu Wydawniczego (PIW), wydawnictwa Książka i Wiedza i oficyny Sztuka. Spośród przygotowanych do druku książek wyróżnia się[1]:

  • albumy, np. Wit Stwosz, Aleksander Gierymski, Stanisław Wyspiański, Noakowski, Dawna polska rzeźba ludowa,
  • publikacje z dziedziny historii (w tym historii astronomii), np. Kopernik, Galileusz, Kroniki Długosza.

Wystawy i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Prace Andrzeja Rudzińskiego były wystawiane na większości krajowych wystaw grafiki, a ponadto w Szwecji (1939), Wielkiej Brytanii (1939), Danii (1954), Włoszech (1954), ZSRR (1955), Szwajcarii(1955), NRF (1956), Jugosławii (1956), Brazylii (1957), Stanach Zjednoczonych (1956). W 1957 roku odbyły się indywidualne wystawy w Pradze Czeskiej i w Berlinie[1][5].

Andrzej Rudziński otrzymał złoty medal na Międzynarodowej Wystawie Malarstwa, Rzeźby i Grafiki w Suzzarro (Włochy, 1954) oraz liczne wyróżnienia i nagrody, m.in. na[1][3][4]:

  • I Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki w Warszawie, 1954 (I nagroda),
  • Międzynarodowym Biennale Grafiki w Lublanie, 1955 (I nagroda),
  • Międzynarodowej Wystawie Grafiki i Rysunku „Bianco e Nero”, Lugano 1956 (II nagroda),
  • Światowej Wystawie Grafiki, Londyn 1962,
  • III Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Artystycznej i Rysunku w Warszawie (nagroda II stopnia Ministra Kultury i Sztuki),
  • III Biennale Grafiki w Krakowie, 1964 (III nagroda).

Otrzymał też kilka nagród za opracowania edytorskie (Międzynarodowe Wystawy Książki, Lipsk, Moskwa, 1965-1971)[1].

Po śmierci artysty zorganizowano wystawę „Andrzej Rudziński 1910-1980” w warszawskiej '„Zachęcie” (listopad – grudzień 1982)[6]. Na wystawie prezentowano 76 rysunków, 59 rycin i 23 opracowania edytorskie. Podobna wystawa odbyła się w Koszalinie (1983)[1].

Prace Andrzeja Rudzińskiego znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i Szczecinie oraz w wielu muzeach zagranicznych (np. Bułgaria, Indie, Japonia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania, Włochy)[1].

Uczniowie z ASP[edytuj | edytuj kod]

Byłymi studentami ASP, których nauczycielem był Andrzej Rudziński, są m.in.: Krzysztof Wyzner[7], Wanda Badowska-Twarowska[8], Anna Maria Bauer[9], Andrzej Dworakowski[10], Andrzej Kalina[11], Marcin Niziurski[12], Jan Popek, Irena Snarska[13], Jacek Sowicki[14], Zygmunt Szczepankowski[15], Anna Ziaja[16], Anna Żółtowska[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Wanda Maria Rudzińska: Andrzej Rudziński. W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXXIII/1 (zeszyt 136): Rudowski Jan – Rustejko Józef. Wrocław Warszawa Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wyd. PAN, 1991, s. 9–11.
  2. Andrzej Przewoźnik: Helena Rudzińska. W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXXIII/1 (zeszyt 136): Rudowski Jan – Rustejko Józef. Wrocław Warszawa Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wyd. PAN, 1991, s. 8.
  3. a b Andrzej Rudziński (pol.). W: Biogramy [on-line]. www.agraart.pl. [dostęp 2011-10-23].
  4. a b Andrzej Rudziński. W: Biogramy [on-line]. www.interpretacje.mnw.art.pl. [dostęp 2018-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  5. a b c d Sławomir Dawski. Wystawa grafiki Andrzeja Rudzińskiego. , czerwiec 1958. Wrocławskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (pol.). 
  6. Zdzisława Tymanowa (Związek Polskich Artystów Plastyków, Centralne Biuro Wystaw Artystycznych): Andrzej Rudziński (pol.). W: Galeria Zachęta, Warszawa (30 stron) [on-line]. „Zachęta”, 1982. [dostęp 2011-10-23].
  7. Krzysztof Wyzner (pol.). W: Biogram artysty [on-line]. www.krzysztof.wyzner.netgaleria.pl. [dostęp 2011-10-23].
  8. Wanda Badowska-Twarowska (pol.). W: Biogram artysty [on-line]. www.wbtarts.hg.pl. [dostęp 2011-10-23].
  9. Anna Maria Bauer (pol.). W: Biogram [on-line]. galeriapraska.pl. [dostęp 2011-10-23].
  10. Andrzej Dworakowski (pol.). W: Biogram artysty [on-line]. www.woak.bialystok.pl. [dostęp 2016-12-01].
  11. Andrzej Kalina (pol.). W: Biogram artysty [on-line]. www.galeria-przemysl.interserw.pl. [dostęp 2016-07-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-10-11)].
  12. Marcin Niziurski: O sobie (pol.). W: Strona internetowa artysty [on-line]. www.mniziurski.free.art.pl. [dostęp 2016-07-31].
  13. Irena Snarska (pol.). W: Biogram artysty [on-line]. www.artinfo.pl. [dostęp 2011-10-23].
  14. Jacek Sowicki (pol.). W: Biogram artysty [on-line]. grafika.wsisiz.edu.pl. [dostęp 2011-10-23].
  15. Zygmunt Szczepankowski (pol.). W: Biogram artysty [on-line]. www.szczepankowski.8h.pl. [dostęp 2011-10-23].
  16. Anna Ziaja. W: Strona internetowa Okręgu Warszawskiego Związku Polskich Artystów Plastyków [on-line]. [dostęp 2018-06-20].
  17. Anna Żółtowska (pol.). W: Biogram artysty [on-line]. zapiecek.cp.win.pl. [dostęp 2016-07-31].