Andrzej Strumiłło

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Andrzej Strumiłło
Ilustracja
Andrzej Strumiłło podczas Warszawskich Targów Książki na stoisku Wydawnictwa Edyty Wittchen, 19 maja 2013 r.
Data i miejsce urodzenia 1927-10-2323 października 1927
Wilno
Data i miejsce śmierci 2020-04-099 kwietnia 2020
Suwałki
Dziedzina sztuki Malarstwo, grafika, fotografia, poezja, rzeźbiarstwo, scenografia, wystawiennictwo
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Andrzej Strumiłło (ur. 23 października 1927[1] w Wilnie[2][3], zm. 9 kwietnia 2020 w Suwałkach[4][5]) – polski malarz, grafik, rzeźbiarz, fotograf, poeta[2], pisarz, scenograf[1], profesor kontraktowy ASP w Krakowie, a także były kierownik pracowni graficznej[6] Sekretariatu Generalnego ONZ[1][7]. Członek Związku Polskich Artystów Fotografików[8] i Rady Naukowej Wigierskiego Parku Narodowego[1], członek kapituły nagrody „Włócznia Jaćwingów”[9] oraz kapituły „Złotego Berła Kultury Polskiej”. Od 1984 mieszkał w Maćkowej Rudzie nad Czarną Hańczą na Suwalszczyźnie[10].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo spędził nad Żejmianą pod Święcianami[10], gdzie znajdował się zaścianek Sudany, z którego pochodziła jego matka – Kazimiera Jurszanówna[11]. Ojcem artysty był Rafał Strumiłło-Pietraszkiewicz, który pracował jako budowniczy linii telefonicznych w Wileńskiej Dyrekcji Poczt i Telegrafów[11]. Przed wojną był ministrantem w kościele św. Piotra i Pawła na Antokolu[11]. Studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi pod kierunkiem Władysława Strzemińskiego, a także na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie w 1950 uzyskał dyplom[7][9]. W latach 1949–1953 był asystentem na obu uczelniach. Od 1977 do 1980 pracował na stanowisku profesora krakowskiej ASP[12][9], a w roku akademickim 1987/1988 był wykładowcą suwalskiej filii Akademii Teologii Katolickiej[7]. W latach 1982–1984 przebywał w Nowym Jorku, gdzie w wyniku wygranego konkursu piastował stanowisko kierownika pracowni graficznej przy sekretariacie Organizacji Narodów Zjednoczonych[10], lecz nie zdecydował się na przedłużenie kontraktu i powrócił do Polski, gdzie osiadł na stałe w Maćkowej Rudzie nad Czarną Hańczą, „skąd jest najbliżej do Wilna”[1][11]. W 1977 zainicjował Spotkania Sztuka–Środowisko w Wigrach[7].

Po 1956 zaczął współpracę z Polską Izbą Handlową, dla której projektował pawilony wystawiennicze – dzięki temu mógł podróżować po świecie[11]. W ciągu swej kariery artystycznej Strumiłło zwiedził wiele krajów, w których pobyt dokumentował cyklami rysunkowymi i fotograficznymi: Chiny (w latach 1954 i 1961), Włochy (1957), Indie (1959, 1970 i 1972), Nepal (1974 i 1980), Japonia i Tajlandia (1987)[7]. Wydał dwa tomy poezji: Moje i Jak[2]. W roku 2008 nakładem łomżyńskiej oficyny wydawniczej „Stopka” ukazała się książka Factum est (łac.: Stało się), która jest zbiorem dzienników i ilustracji artysty z lat 1978–2006[10][13], a w 2009 „Ja. Poezje wybrane” (w 2010 roku wiersze zostały wydane jako audiobook, czyta sam autor). Wraz z Czesławem Miłoszem i Tomasem Venclovą był pomysłodawcą stworzenia Księgi Wielkiego Księstwa Litewskiego, której to przygotowania i wydania w maju 2009 podjęła się sejneńska fundacja „Pogranicze”[14][15]. W grudniu 2008 w Suwałkach została otworzona galeria artysty, której budowę sfinansowały urząd miasta i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (koszt remontu pomieszczeń przeznaczonych na wystawę wyniósł 650 tys. )[16]. W pięciu halach wystawienniczych (około 200 m2) zgromadzone zostały prace Andrzeja Strumiłły z zakresu malarstwa, rzeźby, fotografii i rysunku[17][16] oraz część kolekcji azjatyckiej.

Andrzej Strumiłło 50-lecie pracy twórczej celebrował w Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie wystawą swych rysunków z Azji (Galeria Azjatycka 1997). Rok wcześniej prezentował tu nepalskie malarstwo sakralne. Muzeum organizowało również wiele wystaw artysty w kraju i za granicą (Zabytki Indii, Nowe Delhi, Mój Nepal, Katmandu, Andrzej Strumiłło – rysunki z Azji, Hanoi, Azja w rysunkach Andrzeja Strumiłły, Jużnosachalińsk). Wystawę Kobzdej, Kulisiewicz, Strumiłło – rysunki z Azji, Galeria Azjatycka 1993, w następnym roku eksponowano w Nowym Delhi, Bratysławie, Moskwie, a w kolejnym w Pradze, Lipsku i Weimarze. Andrzej Strumiłło przez wiele lat zasiadał w Radzie Muzealnej i był wielkim przyjacielem Muzeum Azji i Pacyfiku.
W 90. rocznicę urodzin artysty, w 2017, zorganizowano na Podlasiu Rok Andrzeja Strumiłły[18].

15 kwietnia 2020, po mszy pogrzebowej odprawionej w Kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Wigrach, urna z prochami artysty została złożona na cmentarzu parafialnym w Magdalenowie.

Ważniejsze wystawy indywidualne o tematyce azjatyckiej[edytuj | edytuj kod]

  • 1954
    • Akademia Sztuk Pięknych w Pekinie, Chiny (rysunek)
  • 1955
  • 1958
    • Galeria Kordegarda w Warszawie – Szkice z podróży do ZSRR
  • 1967
    • Ułan Bator, Mongolia (ilustracja książkowa o tematyce azjatyckiej)
    • Kordegarda w Warszawie – Rysunki i fotogramy z Mongolii
  • 1968
    • Klub Technika w Olsztynie – Rysunki i fotogramy z Mongolii
    • Powiatowy Dom Kultury w Mrągowie – Rysunki i fotogramy z Mongolii
    • Pałac Młodzieży w Katowiach – Rysunki i fotogramy z Mongolii
  • 1969
    • Galeria „Zachęta” w Warszawie – Wietnam 69
    • Hanoi, Wietnam – Wystawa grafiki książkowej, katalog
  • 1970
    • Lalit Kala Akademi, Nowe Delhi, Ahmadabad, Hajdarabad Indie – Gwasz, grafika, rysunek, katalog
    • Pałac Kultury w Poznaniu – Wietnam 69 (rysunek, fotografia), katalog
    • Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach – Wietnam 69 (rysunek, fotografia)
    • Zamek w Olsztynie – Wietnam 69 (rysunek, fotografia), katalog
  • 1971
    • Pawilon SARP w Warszawie – Zabytki Dalekiego Wschodu (fotografie: Indie, Nepal, Wietnam), katalog
    • Galeria Cypriana Majernika, Bratysława, Czechosłowacja – Wietnam i Penetracje, katalog
    • Galeria Sztuk Pięknych w Litomierzycach, Czechosłowacja – Wietnam i Penetracje
    • Mała Zamkowa Galeria w Cieplicach – Wietnam i Penetracje, katalog
  • 1972
    • India Fine Arts and Crafts Society, New Delhi, Indie (rysunek)
    • Polski Ośrodek Kultury i Informacji, Berlin, NRD – Wietnam
  • 1973
    • Zamek w Szczecinie – Sztuka Nepalu, Indie – sztuka starożytna i średniowieczna, ** Indie – sztuka czasów muzułmańskich, katalog
    • Muzeum Architektury we Wrocławiu – Architektura Indii i Nepalu (fotografia, rysunki), katalog
    • KMPiK, Radom – (rysunki z Indii)
  • 1974
    • Ułan Bator, Mongolia (rysunki o tematyce azjatyckiej)
    • Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie – Mongolia
  • 1976
    • Muzeum Etnograficzne w Krakowie – Nepal – rysunek, fotografia, kolekcja, katalog
    • Muzeum Historyczne m.st. Warszawy – Nepal – rysunek, fotografia, kolekcja
  • 1977
    • Galeria Kordegarda w Warszawie – Zabytki Indii (fotografia)
    • Muzeum Etnograficzne w Toruniu – Nepal (rysunki, fotografia, kolekcja)
    • Galeria Kordegarda w Warszawie – Indie – sztuka dawna (fotografie)
  • 1978
    • Biblioteka Centralna w Tokio, Japonia (ilustracja)
    • Muzeum Etnograficzne, Toruń – Nepal – krajobraz, ludzie, kultura, eksponaty, rysunki, fotografie
  • 1979
    • Galeria Nusantara Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie – Azja – rysunki i kolekcja, katalog
  • 1980
    • Królewska Akademia Sztuk w Katmandu, Nepal – Mój Nepal (rysunek), katalog
    • New Delhi, Indie – Indie oczami polskiego artysty (fotografia)
  • 1985
    • BWA Suwałki – Wystawa malarstwa. Okna. Drzwi. Mandale, katalog
    • Muzeum Okręgowe w Suwałkach – Malarstwo i grafika lamajska, Paty z Orisy z kolekcji Andrzeja Strumiłły, katalog
    • Galeria PKZ w Warszawie – Wietnam w rysunkch Andrzeja Strumiłły
    • Muzeum Narodowe w Hanoi, Wietnam – Rysunki z Azji
  • 1986
    • Muzeum Sztuki Wietnamskiej w Hanoi, Wietnam – Rysunki z Azji, katalog
  • 1987
    • Galeria Nusantara Muzeum Azji i Pacyfiku – Ceramika ludowa Uzbekistanu i Tadżykistanu (kolekcja A.S.), katalog
  • 1988
    • KMPiK, Maćkowa Ruda – Fotografia azjatycka
  • 1990
    • Muzeum Okręgowe w Jużno-Sachalińsku, Rosja – Rysunki azjatyckie
  • 1994
    • Muzeum Okręgowe w Ostrołęce – Rzeźba tamilnadu (fotografie autorskie, aranżacje)
  • 1996
    • Galeria Azjatycka Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie – Krąg siły. Thangka z Nepalu, katalog
  • 1997
    • Galeria Azjatycka Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie – Azja (rysunki ze zbiorów MAiP), katalog
    • Uniwersytet Warszawski – Andrzej Strumiłło – symbole lamajskie ze zbiorów MAiP, wystawa z okazji międzynarodowej konferencji „Świat kultury Tybetu”, katalog
  • 2005
    • Dom Pracy Twórczej Wigry – Indie w twórczości Andrzeja Strumiłły. Impresje, inspiracje, katalog
    • Narodowa Galeria Sztuki Współczesnej w New Delhi, Indie – Indie – impresje i inspiracje
  • 2008
    • ZPAF, Galeria – Wschód-Zachód, Warszawa, fotografia, katalog
  • 2016
    • Opera i Filharmonia Podlaska – Europejskie Centrum Sztuki w Białymstoku – Tajga. Daleki Wschód 1958[19][20]

Książki ze wstępem Andrzeja Strumiłły oraz teksty autorskie o tematyce azjatyckiej (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • 1958
    • Widziałem liany limonika, „Sztandar Młodych”, nr 263
    • Udege, „Sztandar Młodych”, nr 269, s. 5
    • Kieta, „Sztandar Młodych”, nr 281, s. 4
    • O Andrzeju Wróblewskim, „Przegląd Artystyczny”, nr 5, s. 49-50
    • Szkice syberyjskie (rysunki i wiersze), „Przegląd Kulturalny,” nr 49 (327), s. 5
  • 1959
    • Andrzej Strumiłło rysunki z Chin, „Ty i ja. Magazyn Ilustrowany”, nr 6 (38)
  • 1964
    • Rysunki Andrzeja Strumiłły z podróży do Syrii z 1964 r., „Ty i ja. Magazyn Ilustrowany”, nr 12 (56), s. 38-39
  • 1967
    • W kraju Tarbargana i birkuta. Wspomnienia uczestnika I polskiej wyprawy w góry Ałtaju, „Łowiec polski” nr 23/24, s. 9-10
  • 1970
    • Ludowa sztuka agitacji, „Projekt”, nr 3 (76), s. 21-26
    • Żywe Indie, „Projekt”, nr 6 (79), s. 32-37
  • 1971
    • Kaustubha, „Projekt“, nr 6 (85), s. 48-54
  • 1972
    • Z klasztornej góry Swayambhu Nath, Literatura, nr 11, s. 10-11
  • 1973
    • Wieczna rzeka Sansary – życie jej falą, Kontynenty, nr 7, s. 28-31
    • Stoły kamienne, „Projekt”, nr 4 (95), s. 18-23
    • Skansen koreańskiego budownictwa drewnianego, „Projekt”, nr 5, s. 36-39
    • Widzialne imię niewidzialnego i współczesne druki arabskie, „Ty i ja. Magazyn Ilustrowany”, nr 6 (158), s. 19-20
    • Sztuka dewocjonalia Indii, , „Ty i ja. Magazyn Ilustrowany”, nr 7 (159), s. 12-13
    • Płatek lotosu w ogniu piekielnym, „Ty i ja. Magazyn Ilustrowany”, nr 8 (160), s. 20-21
  • 1974
    • Druki arabskie, „Projekt”, nr 5 (102), s. 16-17
    • Wejść, wyjść, wejrzeć, wyjrzeć, „Projekt”, nr 6, s. 17-23
  • 1975
    • Z szerokiego świata (zdjęcia A.S.), „Poezja”, nr 1, s. 75
    • W kręgu jurty, „Projekt”, nr 2 (105), s. 24-31
    • Obrazy miłości, „Projekt”, nr 5, s. 28-30
  • 1977
    • Uwagi o historii, kulturze i etnografii, red. Piotr Młotecki, Kangbachen zdobyty, s. 150-155, Wyd. Sport i Turystyka, Warszawa
    • Indyjskie refleksje, red. Jerzy Barszczewski, W kraju Indiry Gandhi, s. 79, KAW, Warszawa
  • 1996
    • Grafika japońska – katalog wystawy (wstęp), ROKiS, Suwałki
  • 1998
    • Lekcja wschodnia – wstęp do albumu wystawy prac A.S. „Azja” w Muzeum Azji i Pacyfiku”, „Dom i wnętrze”, nr 4, s. 112
  • 2000
    • Pomiędzy ascezą i żywiołem – inspiracje i echa sztuki azjatyckiej w twórczości współczesnych artystów polskich, „Orient w kulturze polskiej” (materiały z sesji jubileuszowej z okazji 25-lecia Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, 15-16.10.1998, s. 69-74, Warszawa
  • 2001
    • Andrzej Wawrzyniak, Gra va banque (wypowiedź A.S. o Andrzeju Wawrzyniaku), „Poznaj Świat”, nr 11 (538), s. 28-32
  • 2014
    • album monograficzny Czas utrwalony. Augustowski świat Judela Rotsztejna, prezentujący dorobek Judela Rotsztejna, fotografa działającego w Augustowie w dwudziestoleciu międzywojennym. Andrzej Strumiłło był autorem koncepcji i układu graficznego albumu[21].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W dokumentach Andrzeja Strumiłły jako data urodzenia widnieje 1928, choć urodził się wcześniej, w 1927. Jest to wynik starań jego matki, dzięki czemu w czasie wojny uniknął wywiezienia na roboty przymusowe do III Rzeszy[1].
  • W trakcie pracy w ONZ, Strumiłło zainspirowany obserwacją amerykańskiego konsumpcjonizmu postanowił zrobić wycieczkę po sklepach i policzyć wszystkie oferowane modele szczoteczek do zębów. W ciągu jednego dnia naliczył ich 120[11].
  • Posiadał hodowlę koni arabskich, a także 40 ha ziemi, z których połowę zalesił, sadząc 30 tys. drzew[11].

Odznaczenia, nagrody[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f "Znad East River nad Czarną Hańczę" – artykuł w GAZECIE Dzienniku Polonii w Kanadzie (pol.)
  2. a b c Andrzej Strumiłło, Społeczne LO w Wałbrzychu [zarchiwizowane z adresu 2009-05-21].
  3. Andrzej Strumiłło w bazie filmpolski.pl
  4. Nie żyje Andrzej Strumiłło, Polskie Radio Białystok [dostęp 2020-04-09] (pol.).
  5. Helena Wysocka, Andrzej Strumiłło Honorowy Obywatel Suwałk nie żyje. Odszedł wybitny artysta, Gazeta Współczesna, 9 kwietnia 2020 [dostęp 2020-04-09] [zarchiwizowane z adresu].
  6. nazwa w j. ang.: Graphic Presentation Unit
  7. a b c d e Andrzej Strumiłło, wrotapodlasia.pl, 16 grudnia 2004 [zarchiwizowane z adresu 2018-08-06].
  8. Członkowie ZPAF – Andrzej Strumiłło, zpaf.pl [zarchiwizowane z adresu 2010-12-29].
  9. a b c d e Andrzej Strumiłło, UM Suwałki [zarchiwizowane z adresu 2013-05-04].
  10. a b c d Henryk Mażul, Piórem przez los spełniony, Magazyn Wileński, wrzesień 2008 [zarchiwizowane z adresu 2013-05-02].
  11. a b c d e f g Wywiad przeprowadzony przez National Geographic (pol.)
  12. Andrzej Strumiłło. Culture.pl. [dostęp 2020-04-10].
  13. „Factum est” – Andrzej Strumiłło, cojestgrane.pl [zarchiwizowane z adresu 2010-12-14].
  14. Sejny: Promocja „Księgi Wielkiego Księstwa Litewskiego”, radio5.com.pl, 10 maja 2009 [zarchiwizowane z adresu 2012-03-17].
  15. Wywiad ze Strumiłłą – Gazeta Wyborcza, Białystok (pol.)
  16. a b Powstało Centrum Sztuki Współczesnej – Galeria Andrzeja Strumiłły, wp.pl, 23 grudnia 2008 [zarchiwizowane z adresu 2008-12-26].
  17. Centrum Sztuki Współczesnej – Galeria Andrzeja Strumiłły w Suwałkach (pol.)
  18. Rok 2017 – Rokiem Profesora Andrzeja Strumiłły w Podlaskiem. radio.bialystok.pl, 2016-11-30. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-04-10)].
  19. Tajga. Daleki Wschód 1958 – Wystawa i spotkanie otwarte, bialystokonline.pl, 9 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-13].
  20. Andrzej Strumiłło „Tajga. Daleki Wschód 1958”, Opera i Filharmonia Podlaska [dostęp 2016-12-13] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-20].
  21. Czas utrwalony. Augustowski świat Judela Rotsztejna. Andrzej Strumiłło (koncepcja i projekt graficzny), Wojciech Batura, Barbara Kondracka (tekst). Suwałki-Augustów: Towarzystwo Inicjatyw Społeczno-Kulturalnych „Nad Czarną Hańczą” w Suwałkach, 2014. ISBN 978-83-933312-2-2.
  22. Dziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.
  23. Dziennik Polski r. XXX, nr 165 (9446), s. 2.
  24. M.P. z 2000 r. nr 13, poz. 258.
  25. Lista laureatów medalu Zasłużony Kulturze – Gloria Artis. mkidn.gov.pl. [dostęp 2020-04-09].
  26. Andrzej Strumiłło – Honorowy Ambasador Województwa Podlaskiego. „Kurier Poranny”, 2009-03-28

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]