Andrzej Szczypiorski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andrzej Szczypiorski
Andrzej Szczypiorski.jpg
Data i miejsce urodzenia 3 lutego 1928[1]
Warszawa
Data i miejsce śmierci 16 maja 2000
Warszawa
Senator I kadencji
Okres od 18 czerwca 1989
do 25 listopada 1991
Przynależność polityczna Unia Demokratyczna
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej Krzyż Oficerski Orderu Zasługi RFN
Grób Andrzeja Szczypiorskiego na warszawskim Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym

Andrzej Szczypiorski (ur. 3 lutego 1928[1] w Warszawie, zm. 16 maja 2000 tamże) – polski pisarz, scenarzysta, polityk, w czasie II wojny światowej żołnierz Armii Ludowej, uczestnik powstania warszawskiego, więzień obozu Sachsenhausen, od lat 70. działacz opozycji w PRL, senator I kadencji.

Życiorys[edytuj]

Dorastał w rodzinie ukształtowanej przez mieszczańskie i naukowe otoczenie. W okresie II wojny światowej studiował na tajnym uniwersytecie, współorganizowanym przez jego ojca Adama, socjalistycznego historyka i matematyka. W tym czasie wstąpił do Armii Ludowej. W 1944 wziął udział w powstaniu warszawskim, został aresztowany i osadzony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, gdzie przebywał do 1945.

W latach 1946–1947 studiował na Wydziale Konsularno-Dyplomatycznym Akademii Nauk Politycznych w Warszawie. W latach 1948–1951 pracował jako redaktor dziennika „Życie Warszawy”, kierownik rozgłośni Polskiego Radia w Katowicach (1950–1955), w okresie 1951–1956 jako kierownik literacki Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach. W latach 1956–1958 był radcą ambasady PRL w Danii, następnie do 1964 redaktorem Polskiego Radia w Warszawie, a w okresie 1965–1975 tygodnika „Polityka”, od 1971 do 1975 pisał dla miesięcznika „Odra” we Wrocławiu.

Według informacji mediów Andrzej Szczypiorski był tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa PRL. Był rozpracowywany od końca lat 40. Współpracę nawiązał w połowie lat 50., zajmował się inwigilacją swojego ojca Adama Szczypiorskiego i namawianiem go do powrotu z emigracji do kraju[2][3].

W 1952 miał miejsce jego debiut literacki w „Życiu Literackim”. Pod pseudonimem Maurice S. Andrews napisał kilka powieści kryminalnych. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Pod koniec lat 70. związał się z opozycją demokratyczną (KOR). Był też współpracownikiem Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. Od 1977 publikował coraz częściej w gazetach opozycyjnych w obiegu podziemnym, co doprowadziło do jego internowania po ogłoszeniu w grudniu 1981 stanu wojennego. Po politycznych zmianach w Polsce w latach 1989–1991 jako reprezentant Komitetu Obywatelskiego (przystąpił do ROAD, zasiadał w radzie naczelnej tej partii[4]), a następnie Unii Demokratycznej, sprawował mandat senatora I kadencji. Działał na rzecz niemiecko-polskiego pojednania, w 1995 za podejmowane w tym zakresie starania otrzymał Federalny Krzyż Zasługi. Opowiadał się za pojednaniem i zbliżeniem polsko-żydowskim, stał na czele Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Izraelskiej (TPPI)[5].

Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie.

Twórczość[edytuj]

W swoich dziełach często ukazywał złożoność rzeczywistości i trudność w dokonywaniu wyborów moralnych, zwłaszcza w sytuacjach ekstremalnego zagrożenia życia. Najbardziej znanym dziełem Andrzeja Szczypiorskiego jest powieść pod tytułem Początek (w Niemczech wydana pod tytułem Piękna pani Seidenman), której nie chciano opublikować w Polsce, wydał ją natomiast w 1986 Instytut Literacki w Paryżu. Opisuje ona losy grupy mieszkańców Polski w czasie wojny, jak i po niej. Jednym z wątków jest historia pani Seidenman, która została zadenuncjowana przez kolaboranta Bronka Blutmana, a następnie ocalona przez polskich przyjaciół przy pomocy Niemca. W swoich innych publikacjach przedstawiał on losy pułkownika von Stauffenberga jako niemieckiego bohatera i „człowieka honoru”.

Piętnował w swoich wypowiedziach i publikacjach wady Polaków[6], krytykował też działalność Kościoła katolickiego[7].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Andrzeja Szczypiorskiego.

Wybrane publikacje[edytuj]

  • 1961: Czas przeszły, Iskry, Warszawa
  • 1966: Podróż do krańca doliny, Iskry, Warszawa
  • 1967: Karol Świerczewski-Walter: w 20 rocznicę śmierci, Warszawa
  • 1968: Niedziela, godzina 21.10: wybór felietonów radiowych, 1964–1967 Warszawa
  • 1971: Msza za miasto Arras, Czytelnik, Warszawa
  • 1983: Z notatnika stanu wojennego, Polonia, Londyn
  • 1986: Początek, Instytut Literacki, Paryż
  • 1990: Amerykańska whiskey i inne opowiadania, Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań
  • 1991: Noc, dzień i noc, Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań
  • 1994: Autoportret z kobietą, Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań
  • 1999: Gra z ogniem, Sens, Poznań

Nagrody[edytuj]

Był m.in. laureatem nagrody ZAiKS-u za twórczość radiową (1963), Nagrody Polskiego PEN Clubu (1972), austriackiej nagrody państwowej w dziedzinie literatury europejskiej za całokształt twórczości (1988), Nagrody im. Herdera (1994), nagrody „Złotego Pióra” za zasługi w zbliżaniu narodów niemieckiego i polskiego (1998).

Polska Fundacja Dzieci i Młodzieży, której był przewodniczącym, przyznaje od 2000, dla uczczenia jego pamięci, Nagrodę im. Andrzeja Szczypiorskiego. Pierwszy raz nagroda została przyznana Marzenie Łotys, przewodniczącej Stowarzyszenia Edukacja Inaczej.

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. a b W wielu źródłach (np. w encyklopedii wydawanej przez PWN]) podawany jest rok urodzenia 1924, co zostało sprostowane przez Andrzeja Szczypiorskiego w 1999 (zob. Andrzej Szczypiorski w bazie filmpolski.pl lub Mariusz Kubik, Portrety pisarzy: Andrzej Szczypiorski, czyli o pisarstwie tworzonym z pasją, „Gazeta Uniwersytecka UŚ” nr 9(76)/2000).
  2. Krzysztof Tarka, Powrót Ojca. „Kombinacja operacyjna” z udziałem Andrzeja Szczypiorskiego (1955 rok), „Zeszyty Historyczne” z. 156/2006, s. 103–123
  3. Krzysztof Tarka: Tajemnica Szczypiorskiego. newsweek.pl, 7 maja 2006.
  4. Powołanie Unii Demokratycznej. Tadeusz Mazowiecki przewodniczącym UD. uw.org.pl. [dostęp 19 grudnia 2011].
  5. Modlitwa i kwiaty dla ofiar getta, „Fołks-Sztyme” nr 18 z 4 maja 1990, s. 1
  6. Pisał m.in.: Cechy charakterystyczne społeczeństwa polskiego to: alkoholizm, nieuczciwość, brak tolerancji względem inaczej myślących, nieposzanowanie pracy, zarówno cudzej jak i własnej. Wypadałoby zapytać, czy takiemu społeczeństwu przysługuje miano chrześcijańskiego. ([w:] Tygodnik „Christ in der Gegenwart”, op. cit. Waldemar Łysiak: Rzeczpospolita kłamców. Salon. Warszawa: Wydawnictwo „Nobilis”, 2004, s. 313. ISBN 83-917612-5-8.)
  7. Kościół rzymski nie był bez ciężkiej winy. Jeśli istnieje w ogóle jakaś dialektyka historii, to w jej świetle można by zaryzykować pogląd, że naród niemiecki wziął na siebie wykonanie tej zbrodni, która się przewijała przez stulecia w brudnych, złych snach chrześcijańskiej Europy. ([w:] Z notatnika stanu rzeczy. Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza, 1989, s. 166.)
  8. M.P. z 1997 r. Nr 16, poz. 151
  9. M.P. z 1997 r. Nr 33, poz. 315
  10. M.P. z 1955 r. Nr 37, poz. 359

Bibliografia[edytuj]