Angelika Palli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Angeliki Palli
Zelmira, nuova Saffo
Ilustracja
Imię i nazwisko Angeliki Palli Bartolommei
Data i miejsce urodzenia 22 listopada 1798
Livorno
Data i miejsce śmierci 6 marca 1875
Livorno
Narodowość grecka
Język grecki, włoski
Dziedzina sztuki literatura
Epoka Oświecenie

Angelika Palli lub Angelika Palli Bartolommei, pseudonim: Zelmira, nuova Saffo (gr.: Αγγελική Πάλλη, ur. 22 listopada 1798 w Livorno, zm. 6 marca 1875 w Livorno) – grecka poetka, pisarka, tłumaczka, intelektualistka, feministka, działaczka i patriotka zaangażowana w walki niepodległościowe Grecji.

Antonio Piemontesi, Plan miasta Livorno, 1790
Alphonse Bernoud (1820-1889), Katedra w Livorno

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Angelica była córką bogatego greckiego konsula[a] i dyrektora greckiej szkoły[2], Panajotti Palli, który był Epirotą. Matka, Dorotea Di Giorgio[1] również była Greczynką i wywodziła się z Lacedemone. Urodziła się w Livorno w Toskanii, gdzie dorastała w greckiej społeczności. W wieku 20 lat była jedną z najlepiej wykształconych kobiet w jej otoczeniu[3][4]. Mówiła po grecku, francusku i włosku, pisała tragedie, dramaty, opowiadania, powieści romantyczne i wiersze. Swoją wczesną twórczość podpisywała pseudonimem "nuova Saffo"[3]. W swoim domu prowadziła popularny salon literacki, który przyciągał ówczesnych intelektualistów, takich jak Ugo Foscolo, Lorda Byrona, Alessandro Manzoniego, Andreasa Kalvosa, Alphonse de Lamartinera, Giovanniego Battistę Niccoliniego, Giuseppe Mazziniego i Firmina Didota[3]. W 1814 roku napisał swoją pierwszą tragedię Tieste, w 1819 roku została członkiem Accademia Labronica, przyjmując imię Zelmira i kontynuowała organizowanie spotkań literackich w salonie swojego domu[5].

Gdy Grecy rozpoczęli walkę o niepodległość Grecji, Palli skoncentrowała swoje zainteresowania na problemach rodzimego narodu, przekształcając swój salon literacki w centrum zbierania pieniędzy i organizowania pomocy walczącym rodakom. Wojna z Osmanami stała się ważnym motywem w jej twórczości. Cały czas wspierała finansowo walkę z Turkami, a także zabiegała o poparcie dążeń Greków wśród wysoko postawionych przyjaciół[6]. W 1823 roku opublikowała inspirowane heroiczną walką Suliotów wiersze Odes were. W następnym roku przetłumaczyła je na francuski i jej przyjaciel Firmin Didot rozpowszechniał jej wśród sympatyzujących z Grekami filhellenistów[7].

Nikolaos Jizis, Po zniszczeniu Psary

W 1824 roku jako jedyna kobieta była zaproszona do literackiego gabinetu naukowego, który założył Giovan Pietro Vieusseux. Goszcząc Palli w Paryżu zaprosił ją do współpracy przy „Antologia”, literackim i politycznym czasopiśmie informacyjnym, którego pierwszy numer ukazał się w styczniu 1821 roku. Będąc mocno zaangażowana w działania niepodległościowe Greków odmówiła[5]. W 1827 roku opublikowała swoją pierwszą powieść, napisaną po włosku, Allessio ossia gli ultimi giorni di Psarra, która została przyjęta z dużym entuzjazmem. Książkę poświęciła tragicznym wydarzeniom jakie rozegrały się 5 lipca 1824 roku, gdy wojska osmańskie dokonały masakry na całej ludności wyspy Psara. W masakrze zginęło ok. 7000 Greków[7].

Pod koniec lat 20. zakochała się w młodszym o dwanaście lat włoskim polityku, Giovan Paolo Bartolommei, pochodzącym z bogatej korsykańskiej rodziny, który był zagorzałym patriotom[8]. Jego rodzice, którzy byli katolikami, stanowczo sprzeciwiali się zaręczynom, mając na uwadze młody wiek, 19-letniego syna i prawosławne wyznanie 31-letniej Angeliki a także gorszącą ich jej społeczne zaangażowanie. Oboje zdecydowali się uciec, udając się najpierw do Rzymu, aby uzyskać specjalną dyspensę od papieża Grzegorza XVI[2], a potem na Korfu, gdzie pobrali się w obrządku katolickim w sierpniu 1831 roku[1]. W 1832 roku urodziła syna Luciano[5]. W tamtych latach Palli pisała przede wszystkim prozę i nowele o tematyce społecznej i pedagogicznej, zwróciła się do literatury obywatelskiej i zaczęła współpracować z gazetami o umiarkowanych poglądach politycznych, takimi jak „La Viola del Pensiero”. W latach bezpośrednio poprzedzających pierwszą wojnę o niepodległość pisała wiersze, w większości niepublikowane, i historyczne historie sentymentalne, które zebrała w jednym tomie zatytułowanym Racconti[5]. Wydany został dopiero po jej śmierci w 1876 roku[1].

Jej działalność polityczna nie ustawała i w 1847 roku zajmowała się organizacją toskańskich ochotniczych milicji a w następnym roku zaczęła współpracować z florencką gazetą „La Patria”. Wkrótce jednak dołączyła do męża i nastoletniego syna, którzy wyjechali do Lombardii z batalionem ochotników. W 1849 roku wróciła do Livorno[5]. W 1851 roku opublikowała feministyczny esej skierowany do młodych matek Discorso di una donna alle giovani maritote del suo paese[9][4]. Palli tłumaczyła dzieła Williama Szekspira, Victora Hugo oraz poetów francuskich i greckich na język włoski[4].

Pobyt w Tutynie i powrót do Livorno[edytuj | edytuj kod]

Giacomo Brogi (1822-1881) - "Torino - Collina di Superga"

Na początku lat 50. wyjechała do Turynu, podążając za mężem, który był na wygnaniu. W dzielnicy Zecca otworzyła salon, w którym przyjmowała innych wygnańców i intelektualistów: Terenzio Mamiani, Giovanni Prati i Francesco De Sanctis[10]. W 1853 roku zmarł jej mąż. W 1855 roku opublikowała Le confessioni di un còrso, w następnym roku napisała powieść Cenni sopra Livorno e i suoi contorni, w której opisuje swoje miasto, nawiązując do odniesień historycznych i kulturowych. Podczas pobytu w Turynie zaczęła współpracować z wydawanym w Livorno, tygodnikiem artystycznym, literackim i teatralnym „L'Euterpe”.

Po śmierci Giovan Paolo borykała się z trudnościami finansowymi, dlatego w 1857 roku wróciła do rodzinnego miasta i utrzymywała się dając prywatne lekcje. 1 stycznia 1859 roku rozpoczęła publikację liberalno-literacki tygodnika „Il Romito” i kontynuowała wydawanie aż do lipca 1861 roku. ogłoszenia Królestwa Włoch. W piśmie obok wiadomości artystyczno-literackich pojawił się artykuły polityczne o wyraźnej orientacji propiemonckiej i procavouryjskiej. Współpracował z nią sam De Sanctis, który w 1861 roku został wybrany na posła do parlamentu i został ministrem edukacji. Właśnie do niego zwróciła się Angelica w 1861 roku aby założyć szkołę dla dziewcząt w Livorno inspirowaną pedagogicznymi pomysłami jej przyjaciela Enrico Mayera[10].

Około 1964 roku napisała dramat liryczny Corinna, w 1968 powieści: Ulrico e Elfrida i Il gobbo di Santa Fiora. W ostatniej dekadzie życia zajmował się głównie problematyką dydaktyczno-pedagogiczną, zwracając szczególną uwagę na problemy związane z edukacją kobiet. Od 1872 do 1875 pisała książkę Componimenti drammatici, w której opisała życie Dantego na dworze Scala, Lello o historii rycerza z XVIII wieku i powieść Spiro. Jej ostatni utwór Epiro e Thessalia jest przepełnionym patriotyzmem sonetem w którym wyraziła głęboką miłość i przywiązanie do ojczyzny, w której nigdy nie była, ale traktowała jak swoją własną[4]. Angelica Palli zmarła w Livorno 6 marca 1875 roku. Jego szczątki spoczywają na greckim cmentarzu przy Via Mastacchi.

Później[edytuj | edytuj kod]

W latach 70. na strychu wiejskiej rezydencji w Valle Benedetta na zboczach Poggio Lecceta, niedaleko Livorno znaleziono skrzynię ze starymi pismami. Wśród dokumentów były także listy Angelicy Palli[2].

Wybór dzieł[edytuj | edytuj kod]

  • Tieste, 1814
  • Saffo, 1823
  • Poesie, 1824
  • Allessio ossia gli ultimi giorni di Psarra, 1827
  • Buondelmonte Buondelmonti, 1828
  • Euphrosine, 1829
  • Ruggieri degli Ubaldini, 1851
  • Corinna, 1864
  • Le confessioni di un còrso
  • Cenni sopra Livorno e i suoi contorni
  • Ulrico e Elfrida, 1868
  • Il gobbo di Santa Fiora, 1868
  • Componimenti drammatici, między 1872 a 1875
  • Lello, między 1872 a 1875
  • Spiro, między 1872 a 1875
  • Epiro e Thessalia, 1875
  • Racconti, 1876

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Niektóre źródła podają, że ojciec Angeliki był kupcem[1]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Pier Filippo Flores: Angelica Palli Bartolommei (wł.). Liber Libe. [dostęp 2019-04-25].
  2. a b c Patrizia Poli: Angelica Palli (wł.). Livorno Magazine. [dostęp 2019-04-25].
  3. a b c Faure 1997 ↓, s. 244.
  4. a b c d Hendry 1982 ↓, s. 444.
  5. a b c d e Palli Bartolommei Angelica (wł.). SIUSA - Sistema Informativo Unificato per le Soprintendenze Archivistiche. [dostęp 2019-04-25].
  6. Faure 1997 ↓, s. 245.
  7. a b Faure 1997 ↓, s. 247.
  8. BARTOLOMMEI, Giampaolo (wł.). Treccani. [dostęp 2019-04-25].
  9. Olsen 1994 ↓, s. 127.
  10. a b Angelica Palli (wł.). Angelicapalli.blogspot.com. [dostęp 2019-04-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]