Anglicyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Anglicyzm – słowo lub konstrukcja występująca w danym języku, zapożyczone z języka angielskiego.

Anglicyzmy rozprzestrzeniają się głównie z powodu globalnego wpływu języka angielskiego na inne języki. Zwolennicy puryzmu uważają to zjawisko za „plagę”, usiłując ją zwalczać, m.in. przez promocję rodzimych określeń lub zakazywanie używania anglicyzmów (co ma miejsce we Francji).

W języku polskim uważane jest to za kolejną falę neologizmów po wielu zapożyczeniach z francuskiego, niemieckiego i innych języków. Słowa zapożyczone z obcych języków stopniowo wnikają w język, co wiąże się często z coraz większym ich spolszczeniem. Przykładem może być słowo „mecz”, które jest anglicyzmem – jeszcze w latach 30. XX wieku zapisywano je jako „match”.

Główne strefy tematyczne, na które anglicyzmy mają największy wpływ to:

  • terminologia naukowo-techniczna: flesz, kompakt, komputer, kontener, stres, trend, walkman;
  • sport: aut, badminton, bekhend, bobslej, debel, derby, doping, dżokej, forhend, hokej, lider, mecz, net, open, outsider, ring, rugby, set, team, tenis, walkower;
  • kultura i rozrywka: bestseller, blues, camping, country, disco, DJ (disc jockey), drink, fan, happening, heavy-metal, horror, hit, hobby, jazz, longplay, musical, party, playback, pop, pub, puzzle, quiz, remake, rock, science-fiction, selfie, serial, singel, show, thriller, wideoklip;
  • słownictwo komputerowe: driver, joystick, mysz (kalka semantyczna), serwer, skaner, spam;
  • ekonomia, handel, przedsiębiorczość: biznes, biznesmen, bizneswoman, boom, boss, broker, holding, joint venture, leasing, menedżer, monitoring, sponsor;
  • moda: dżersej, dżinsy, klipsy, lycra, topless;
  • polityka: budżet, lider (partii), lobby, rating, establishment;
  • zdrowie i uroda: aerobic, lifting, jogging, peeling;
  • życie codzienne: baby-sitter, happy end, hobby, logo, marker, market, mobbing, notebook, puzzle, ranking, snack bar, scrabble, show, teflon, weekend;
  • żeglarstwo: slup, spardek, spinaker, szekla, szkuner[potrzebny przypis];
  • żywność: cheeseburger, chipsy, dressing, fast food, grill, hamburger, hot dog, lunch, popcorn, sandwich, smoothie, steakhouse, tost.

Zapożyczenia ukryte (kalki językowe):

  • dokładnie – słowo używane w np. Zdenerwował cię? – Dokładnie!dokładnie używane jako wykrzyknik wyrażający zgodę (polskie oczywiście!, pewnie, że tak!, no właśnie!), nie zaś precyzję działania bądź wykonania, uchodzi za kalkę ang. exactly mającego sens jak podano[1][2] (również: właściwie w pytaniach o szczegóły; where exactly were you sleeping? – gdzie właściwie spałeś?), choć sam wyraz exact niesie ze sobą znaczenie ścisłości, dokładności, precyzji;
  • obraz: obraz amerykańskiego reżyseraobraz w znaczeniu „film” jest dosłownym odwzorowaniem ang. picture pochodzącym od motion picture, dosł. ruchomy obraz;
  • okręt wojenny – w znaczeniu „okręt” jest tłumaczeniem ang. warship dosł. okręt wojenny;[potrzebny przypis]
  • produkcja: produkcja nominowana do "Oscara" – produkcja w znaczeniu „film” jest kalką semantyczną ang. production;
  • definiować: trudno mi zdefiniować swoje uczuciadefiniować w znaczeniu „nazywać”, „określać" jest bezpośrednim odwzorowaniem ang. to define;
  • wydawać się być: on wydaje się być mądry, zamiast on wydaje się mądry jest dosłownym odwzorowaniem angielskiej konstrukcji he seems to be clever.

Przenikanie anglicyzmów do słownictwa może powodować zagrożenie wyparcia rodzimych wyrazów i zwrotów. Normatywiści negatywnie oceniają zwłaszcza kalki semantyczne (dokładnie, produkcja, definiować). Niemniej jednak udział zapożyczeń angielskich w leksyce polskiej wciąż ocenia się na mniejszy niż na przykład w języku niderlandzkim czy duńskim. Wiele anglicyzmów, które przyjęły się w niektórych językach, zostało odrzuconych w polszczyźnie, na przykład słowo Mister stosowane tylko w przypadku produkcji amerykańskich przegrało w połowie lat 90. z tradycyjnym panem.

Terminologia internetowa jest podatna na wpływ języka angielskiego, co szczególnie widać w powszechnie rozumianych skrótach w rodzaju IM(H)O (in my (humble) opinionmoim (skromnym) zdaniem), BTW (by the wayswoją drogą) czy OMG (oh my Godo mój Boże). Podobnie ma się sprawa ze środowiskiem graczy komputerowych, w którym zdecydowanie przeważają terminy takie jak single player (zamiast tryb jednoosobowy), multiplayer (zamiast tryb wieloosobowy), combos (zamiast kombinacja ciosów), quest (zamiast zadanie) czy achievement (zamiast osiągnięcie). Niewielki odsetek tytułów gier zostaje spolszczonych (zwykle w przypadku adaptacji utworów czy gier dla dzieci). Stosowanie anglicyzmów zwykle wynika z faktu, że angielski odpowiednik danego słowa jest krótszy; jeżeli tak nie jest, pozostaje się przy polskiej nazwie.

We współczesnej lingwistyce odchodzi się jednak od stanowiska preskryptywnego, z góry rozstrzygającego, jak język powinien wyglądać, a przyjmuje się raczej stanowisko deskryptywne, tj. biernego opisywania zmian językowych bez ich wartościowania[3][4][5]. Wydawanie rekomendacji językowych, będące formą normotwórstwa, wykracza poza ramy językoznawstwa jako nauki[6]. Wielu językoznawców uważa wręcz, że obawy związane z masowym napływem anglicyzmów są wyolbrzymione i nieproporcjonalne do skali zjawiska. Zaznacza się również, że lęk przed zanikiem języka na skutek wpływu angielszczyzny ma niekiedy podłoże nacjonalistyczne[7][8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dokładnie! [w:] Poradnia językowa PWN [online], sjp.pwn.pl, 26 kwietnia 2004 [dostęp 2018-10-29] (pol.).
  2. Dokładnie! [w:] Poradnia językowa PWN [online], sjp.pwn.pl, 21 marca 2012 [dostęp 2018-10-29] (pol.).
  3. Snježana Kordić: Jezik i nacionalizam. Zagrzeb: Durieux, 2010, s. 57-68, seria: Rotulus Universitas. ISBN 978-953-188-311-5. LCCN 2011520778. OCLC 729837512. [dostęp 2018-11-20]. (serb.-chorw.)
  4. John Lyons: Introduction to Theoretical Linguistics. Cambridge University Press, 1968, s. 42-44. ISBN 978-0-521-29775-2. (ang.)
  5. 1. W: James Milroy, Lesley Milroy: Authority in Language: Investigating Standard English. Routledge, 2002, s. 3-6. ISBN 978-1-134-68757-2. (ang.)
  6. Mate Kapović, Jezik i konzervativizam [w:] Tvrtko Vuković, Maša Kolanović, Komparativni postsocijalizam: slavenska iskustva, Zagrebačka slavistička škola, 2013, s. 391-400 [dostęp 2018-11-20] (serb.-chorw.).
  7. Roswitha Fischer: Anglicisms - A Challenge for Europe?. W: Anglicisms in Europe: Linguistic Diversity in a Global Context. Cambridge Scholars Publishing, 2010, s. 10-12. ISBN 978-1-4438-2518-4. (ang.)
  8. Arne Zettersten: Glimpes of the future of English-based lexicography. W: Henrik Gottlieb, Jens Erik Mogensen: Dictionary Visions, Research and Practice: Selected Papers from the 12th International Symposium on Lexicography, Copenhagen, 2004. John Benjamins Publishing, 2007, s. 302. ISBN 978-90-272-2334-0. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • L. Kosmal, Nauka o języku
  • E. Kacperski: Zapożyczenia (artykuł)