Anglicyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Anglicyzmelement językowy występujący w danym języku, zaczerpnięty z języka angielskiego.

Anglicyzmy rozprzestrzeniają się głównie z powodu globalnego wpływu języka angielskiego na inne języki. Zwolennicy puryzmu uważają to zjawisko za „plagę”, usiłując ją zwalczać, m.in. przez promocję rodzimych określeń lub zakazywanie używania anglicyzmów (co ma miejsce we Francji).

W języku polskim anglicyzmy uważane są za kolejną falę neologizmów po masowych zapożyczeniach z francuskiego, niemieckiego i innych języków. Słowa zaczerpnięte z języków obcych stopniowo zadomawiają się w języku, co wiąże się często z coraz większym ich spolszczeniem. Przykładem może być słowo „mecz”, które jest anglicyzmem – jeszcze w latach 30. XX wieku zapisywano je jako „match”.

Domeny wpływu anglicyzmów[edytuj | edytuj kod]

Główne strefy tematyczne, na które anglicyzmy mają największy wpływ, to:

  • terminologia naukowo-techniczna: flesz, kompakt, komputer, kontener, stres, trend, walkman;
  • sport: aut, badminton, bekhend, bobslej, debel, derby, doping, dżokej, forhend, hokej, lider, mecz, net, open, outsider, ring, rugby, set, team, tenis, walkower;
  • kultura i rozrywka: bestseller, blues, camping, country, disco, DJ (disc jockey), drink, fan, happening, heavy metal, horror, hit, hobby, jazz, longplay, musical, party, playback, pop, pub, puzzle, quiz, remake, rock, science-fiction, selfie, serial, singiel, show, thriller, wideoklip;
  • słownictwo komputerowe: driver, joystick, mysz (kalka semantyczna), serwer, skaner, spam;
  • ekonomia, handel, przedsiębiorczość: biznes, biznesmen, bizneswoman, boom, boss, broker, holding, joint venture, leasing, menedżer, monitoring, sponsor;
  • moda: dżersej, dżinsy, klipsy, lycra, topless;
  • polityka: budżet, lider (partii), lobby, rating, establishment;
  • zdrowie i uroda: aerobic, lifting, jogging, peeling;
  • życie codzienne: baby-sitter, happy end, hobby, logo, marker, market, mobbing, notebook, puzzle, ranking, snack bar, scrabble, show, teflon, weekend;
  • żywność: cheeseburger, chipsy, dressing, fast food, grill, hamburger, hot dog, lunch, popcorn, sandwich, smoothie, steakhouse, tost.

Zapożyczenia ukryte (kalki językowe):

  • dokładnie – słowo używane np. w Zdenerwował cię? – Dokładnie!dokładnie używane jako wykrzyknik wyrażający zgodę (polskie oczywiście!, pewnie, że tak!, no właśnie!), nie zaś precyzję działania bądź wykonania, uchodzi za kalkę ang. exactly mającego sens jak podano[1][2] (również: właściwie w pytaniach o szczegóły; where exactly were you sleeping? – gdzie właściwie spałeś?), choć sam wyraz exact niesie ze sobą znaczenie ścisłości, dokładności, precyzji;
  • obraz: obraz amerykańskiego reżyseraobraz w znaczeniu „film” jest dosłownym odwzorowaniem ang. picture pochodzącym od motion picture, dosł. ruchomy obraz;
  • produkcja: produkcja nominowana do „Oscara” – produkcja w znaczeniu „film” jest kalką semantyczną ang. production;
  • definiować: trudno mi zdefiniować swoje uczuciadefiniować w znaczeniu „nazywać”, „określać” jest bezpośrednim odwzorowaniem ang. to define;
  • wydawać się być: on wydaje się być mądry, zamiast on wydaje się mądry jest dosłownym odwzorowaniem angielskiej konstrukcji he seems to be clever.

Terminologia internetowa jest wyjątkowo podatna na wpływ języka angielskiego, co szczególnie widać w popularnych skrótach w rodzaju IM(H)O (in my (humble) opinionmoim (skromnym) zdaniem), BTW (by the wayswoją drogą) czy OMG (oh my Godo mój Boże). Podobnie ma się sprawa ze środowiskiem graczy komputerowych, w którym zdecydowanie przeważają terminy takie jak single player (zamiast tryb jednoosobowy), multiplayer (zamiast tryb wieloosobowy), combos (zamiast kombinacja ciosów), quest (zamiast zadanie) czy achievement (zamiast osiągnięcie). Niewielki odsetek tytułów gier zostaje spolszczonych (zwykle w przypadku adaptacji utworów czy gier dla dzieci). Stosowanie anglicyzmów zwykle wynika z faktu, że angielski odpowiednik danego słowa jest krótszy; jeżeli tak nie jest, pozostaje się przy polskiej nazwie.

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Przenikanie anglicyzmów do słownictwa może powodować zagrożenie wyparcia rodzimych wyrazów i zwrotów. Normatywiści negatywnie oceniają zwłaszcza kalki semantyczne (dokładnie, produkcja, definiować). Niemniej jednak udział zapożyczeń angielskich w leksyce polskiej wciąż ocenia się na mniejszy niż na przykład w języku niderlandzkim czy duńskim. Wiele anglicyzmów, które przyjęły się w niektórych językach, zostało odrzuconych w polszczyźnie, na przykład słowo Mister stosowane tylko w przypadku produkcji amerykańskich przegrało w połowie lat 90. z tradycyjnym panem.

We współczesnym językoznawstwie unika się jednak stanowiska preskryptywnego, z góry rozstrzygającego, jak język powinien wyglądać, a przyjmuje się raczej stanowisko deskryptywne, tj. biernego opisywania zmian językowych bez ich wartościowania[3][4][5]. Wielu językoznawców uważa wręcz, że obawy związane z masowym napływem anglicyzmów są wyolbrzymione i nieproporcjonalne do skali zjawiska. Zaznacza się również, że lęk przed zanikiem języka na skutek wpływu angielszczyzny ma niekiedy podłoże nacjonalistyczne[6][7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dokładnie! [w:] Poradnia językowa [online], PWN, 26 kwietnia 2004 [dostęp 2018-10-29].
  2. Dokładnie! [w:] Poradnia językowa [online], PWN, 21 marca 2012 [dostęp 2018-10-29].
  3. Snježana Kordić, Jezik i nacionalizam (Rotulus Universitas), Zagrzeb: Durieux, 2010, s. 57–68, ISBN 978-953-188-311-5, LCCN 2011520778, OCLC 729837512, OL15270636W [dostęp 2018-11-20] (serb.-chorw.).
  4. John Lyons: Introduction to Theoretical Linguistics. Cambridge University Press, 1968, s. 42–44. ISBN 978-0-521-29775-2. (ang.)
  5. James Milroy, Lesley Milroy, Authority in Language: Investigating Standard English, wyd. 3, Routledge, 2002, s. 3–6, ISBN 978-1-134-68757-2 (ang.).
  6. Roswitha Fischer: Anglicisms - A Challenge for Europe?. W: Anglicisms in Europe: Linguistic Diversity in a Global Context. Cambridge Scholars Publishing, 2010, s. 10–12. ISBN 978-1-4438-2518-4. (ang.)
  7. Arne Zettersten, Glimpes of the future of English-based lexicography [w:] Henrik Gottlieb, Jens Erik Mogensen, Dictionary Visions, Research and Practice: Selected Papers from the 12th International Symposium on Lexicography, Copenhagen, 2004, John Benjamins Publishing, 2007, s. 302, ISBN 978-90-272-2334-0 (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • L. Kosmal, Nauka o języku
  • E. Kacperski: Zapożyczenia (artykuł)