Anna Walentynowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Anna Walentynowicz

Anna Walentynowicz
Data i miejsce urodzenia 15 sierpnia 1929
Równe
Imię i nazwisko przy narodzeniu Anna Lubczyk
Data i miejsce śmierci 10 kwietnia 2010
Smoleńsk
Przyczyna śmierci katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku
Miejsce spoczynku cmentarz Srebrzysko
Zawód operator suwnicy
Pracodawca Stocznia Gdańska
Rodzice Jan Lubczyk,
Aleksandra Lubczyk
Małżeństwo Kazimierz Walentynowicz
Dzieci Janusz Walentynowicz
Krewni i powinowaci Piotr Walentynowicz (wnuk)
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Brązowy Krzyż Zasługi Odznaka pamiątkowa „Krzyż Solidarności Walczącej”
Anna Walentynowicz i Lech Wałęsa podczas mszy w czasie strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 roku
Anna Walentynowicz trzyma plakat „Solidarności” (z dzieckiem), 1983
Prezydent Lech Kaczyński dekoruje Annę Walentynowicz Orderem Orła Białego, 3 maja 2006
Dom w Gdańsku-Wrzeszczu, w którym Anna Walentynowicz mieszkała do śmierci
Pamiątkowa tablica w miejscu zamieszkania Anny Walentynowicz
Grób Anny Walentynowicz na Srebrzysku w Gdańsku

Anna Walentynowicz, z domu Lubczyk[1] (ur. 15 sierpnia 1929 w Równem, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – działaczka Wolnych Związków Zawodowych, współzałożycielka NSZZ „Solidarność”. Dama Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Anna Walentynowicz urodziła się 15 sierpnia 1929 w Równem na Wołyniu, na wschodzie II Rzeczypospolitej jako córka Jana i Aleksandry Lubczyków[2]. W dzieciństwie ukończyła cztery klasy szkoły powszechnej. Sierotą została wcześnie, mając dziesięć lat. Przygarnięta przez obcych ludzi, w 1941 r. znalazła się pod Warszawą. Stąd przeniosła się później w okolice Gdańska, gdzie pracowała w gospodarstwie rolnym. Potem zatrudniła się w piekarni, a następnie w fabryce margaryny[3].

W listopadzie 1950 Anna Walentynowicz zapisała się na kurs spawacza i trafiła do Stoczni Gdańskiej. Szybko stała się przodownicą pracy. Wyrabiała 270% normy. Jej zdjęcia trafiały do gazet. W nagrodę, jako członkini komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej, wysłana została w sierpniu 1951 na zjazd młodzieży do Berlina[4]. Jednakże wkrótce potem oddała legitymację ZMP i wstąpiła do Ligi Kobiet. Jako działaczka tej organizacji zaczęła zabiegać o prawa pracowników. Wtedy zaczęły się jej kłopoty z Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego. We wrześniu 1952 urodziła syna Janusza[4][5]. Postanowiła jednakże nie wychodzić za mąż za ojca dziecka[4].

Z czasem ciężka praca spawacza zrujnowała jej zdrowie. Zrezygnowała jednak z możliwości uzyskania świadczenia rentowego i przekwalifikowała się na suwnicową.

W 1968 r., gdy domagała się wyjaśnienia defraudacji pieniędzy z funduszu zapomogowego, podjęto pierwszą, nieudaną, próbę wyrzucenia jej z pracy. W obronie koleżanki stanęła cała załoga wydziału W-3, gdzie pracowała.

Podczas robotniczego protestu w grudniu 1970 r. Anna Walentynowicz przygotowywała strajkującym posiłki. W styczniu 1971 wybrano ją na delegatkę na spotkanie z towarzyszem I Sekretarzem KC PZPR Edwardem Gierkiem. W 1978 r. została jedną ze współzałożycieli Wolnych Związków Zawodowych. Działała jawnie. Jej mieszkanie było punktem kontaktowym WZZ. To sprowadziło na nią dotkliwsze szykany ze strony Służby Bezpieczeństwa MSW: zatrzymania na 48 godzin, rewizje, groźby zwolnienia z pracy.

8 sierpnia 1980[3], pięć miesięcy przed osiągnięciem wieku emerytalnego, Annę Walentynowicz dyscyplinarnie zwolniono z pracy. Decyzja dyrekcji wywołała 14 sierpnia strajk, w czasie którego powstał NSZZ „Solidarność”. Pierwszym postulatem protestujących robotników było przywrócenie Anny Walentynowicz do pracy. Władza uległa ich żądaniom i wkrótce przywróciła ją do pracy.

W 1981 r. podczas spotkania z robotnikami w Radomiu dwóch funkcjonariuszy SB MSW we współpracy z TW „Karol” miało podjąć próbę zabicia Walentynowicz za pomocą leku – furosemid – spowodować śmiertelne odwodnienie. W 2009 IPN postawił im zarzuty[6]. W sierpniu 2010 warszawski pion śledczy IPN skierował sprawę przeciwko Tadeuszowi G., Markowi K. i Wiesławowi S. do Sądu Okręgowego w Radomiu[7].

W stanie wojennym w PRL internowana, po rozbiciu siłą strajku w Stoczni Gdańskiej. 9 marca 1983 Anna Walentynowicz stanęła przed sądem w Grudziądzu oskarżona o organizowanie strajku w grudniu 1981 r. Na rozprawę przyjechał Lech Wałęsa. Walentynowicz skazano na 1,5 roku pozbawienia wolności w zawieszeniu.

Do zakładu karnego trafiła 4 grudnia 1983 za udział w próbie wmurowania tablicy upamiętniającej górników kopalni „Wujek”. Z więzienia w Lublińcu zwolniono ją w kwietniu następnego roku. 5 kwietnia 1984 ze względu na zły stan zdrowia oskarżonych, sąd w Katowicach na czas nieokreślony odroczył proces Anny Walentynowicz i Ewy Tomaszewskiej aresztowanych pod zarzutem zorganizowania manifestacji w grudniu 1983 r. pod krzyżem przy Kopalni Węgla Kamiennego „Wujek” w Katowicach.

Była inicjatorką protestu głodowego po zabójstwie ks. Jerzego Popiełuszki, przeprowadzonego od 18 lutego 1985 do 31 sierpnia 1986 w krakowskiej parafii ks. Adolfa Chojnackiego. W latach 80 XX w. krytykowała ówczesne kierownictwo związku skupione wokół L. Wałęsy. Istotą sporu stała się informacja o Lechu Wałęsie jako TW z SB i sprzeciw Walentynowicz wobec polityki prowadzącej do Okrągłego Stołu, określanej przez nią jako „ugodowa”. Pozostawała w kontakcie ze środowiskiem Andrzeja Gwiazdy. Z tego też względu po 1989 nie utożsamiała się z polityką rządzących partii postsolidarnościowych. W wyborach parlamentarnych w 1993 bez powodzenia kandydowała do Sejmu z listy komitetu „Poza Układem” (otrzymała 1431 głosów). W 1995 w formie listu otwartego zwróciła się z szeregiem krytycznych pytań do Lecha Wałęsy[8].

W 2000 r. odmówiła przyjęcia tytułu honorowego obywatela Gdańska. Będąc w trudnej sytuacji materialnej, w 2003 r. wystąpiła o 120 tys. złotych odszkodowania za prześladowania w latach 80 XX w., choć wcześniej wykluczała taki krok. W lutym 2005 Sąd w Gdańsku odmówił przyznania świadczeń ze względu na przedawnienie roszczeń. Po tym A. Walentynowicz nie zgodziła się przyjąć emerytury specjalnej od Prezesa Rady Ministrów Marka Belki. Ostatecznie w kolejnej instancji 22 lutego sąd przyznał jej 70 tys. złotych odszkodowania.

W lipcu 2006 gdański Instytut Pamięci Narodowej ujawnił, że Annę Walentynowicz inwigilowało ponad 100 funkcjonariuszy i tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa, w 1981 planując jej zabicie przez zniszczenie organizmu mieszanką leków.

Krzysztof Wyszkowski ze względu na etos Anny Walentynowicz i jej związanie z ideą Solidarności nadał jej przydomek Anna Solidarność[9][10].

Śmierć, pogrzeb, ekshumacja[edytuj | edytuj kod]

Anna Walentynowicz zginęła w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku 10 kwietnia 2010 w drodze na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej[11].

W identyfikacji zwłok w Moskwie uczestniczył jej syn Janusz. Jako że ciało legendy Solidarności nie doznało znacznych uszkodzeń, bez kłopotów je rozpoznał[12].

Trumna Anny Walentynowicz wróciła do Polski 15 kwietnia 2010 r. wraz z trumnami 33 innych uczestników lotu do Smoleńska, przywiezionymi natowskim samolotem transportowym Boeing C-17[13]. Na płycie lotniska Okęcie odbyła się oficjalna uroczystość przywitania ofiar z udziałem najwyższych władz państwowych oraz rodzin. Następnie trumny zostały przewiezione 34 karawanami w kondukcie żałobnym ulicami Warszawy (Żwirki i Wigury i Trasą Łazienkowską) na Torwar, skąd mogli je odbierać bliscy ofiar.

21 kwietnia 2010 r. na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku-Wrzeszczu odbył się pogrzeb, w którym formalnie została pochowana Anna Walentynowicz[14][15].

W lipcu 2012 r, gdy rodzina Anny Walentynowicz po około dwóch latach starań uzyskała wgląd do dokumentacji z jej sekcji w Moskwie[12], stwierdziła rozbieżność ze stanem faktycznym danych zarówno medycznych ciała zalutowanego w trumnie, jak i dotyczących jego odzienia w aktach przekazanych polskiej prokuraturze przez Rosjan[16]. W związku z tym reprezentujący rodzinę Anny Walentynowicz adwokat Stefan Hambura niezwłocznie złożył wniosek o ekshumację[12].

17 września 2012 na polecenie Wojskowej Prokuratury Okręgowej w Warszawie prowadzącej śledztwo w sprawie katastrofy smoleńskiej dokonano ekshumacji zwłok pochowanych w grobie Anny Walentynowicz[17]. Brali w niej udział: prokurator z Wojskowej Prokuratury Okręgowej w Warszawie, specjaliści Żandarmerii Wojskowej, biegły medycyny sądowej oraz przedstawiciele powiatowego inspektora sanitarnego oraz rodzina i jej pełnomocnik Stefan Hambura. Wszystko było protokołowane i nagrywane przez prokuraturę wojskową[18].

Wskutek odmownej decyzji prokuratury na wniosek adwokata rodziny Walentynowiczów mecenasa Stefana Hambury, do ekshumacji i późniejszych badań medycznych nie został dopuszczony przybyły w tym celu do Polski amerykański specjalista patologii i medycyny sądowej, prof. Michael Baden[18].

25 września 2012[19] w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań DNA Wojskowa Prokuratura Okręgowa w Warszawie stwierdziła, że w grobie na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku-Wrzeszczu znajdowało się ciało innej ofiary katastrofy, Teresy Walewskiej-Przyjałkowskiej[20]. Prokuratura wojskowa poinformowała, że przed oficjalnym pogrzebem w kwietniu 2010 roku ciało Anny Walentynowicz zostało zamienione z ciałem tej ostatniej i błędnie pochowane w grobie na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[20]. Ekshumacji szczątków złożonych na Cmentarzu Powązkowskim, które okazały się ciałem Anny Walentynowicz, dokonano w dniu 18 września 2012[21].

W trakcie badania właściwego ciała Anny Walentynowicz w Zakładzie Medycyny Sądowej we Wrocławiu[22] znaleziono cztery metalowe elementy o wymiarach od 0,2 do 1,2 cm. W opinii śledczych były to prawdopodobnie nity z poszycia samolotu. Stwierdzono również[kto?], że w Moskwie doszło do profanacji ciała, bowiem w głowie zaszyte były gumowe rękawiczki, kawałek rękawa i inne kawałki materiału[23].

Powtórny pogrzeb legendy Solidarności odbył się na gdańskim cmentarzu Srebrzysko w dniu 28 września 2012[24].

Filmografia[25][edytuj | edytuj kod]

Role filmowe[edytuj | edytuj kod]

Filmy dokumentalne[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Walentynowicz, reż. Krzysztof Wojciechowski, 1993
  • Anna Walentynowicz, reż. Andrzej Bednarek, 1994
  • Prisoners of „Freedom”, reż. Laura Quaglia, 2004 (prod. Włochy, Rosja)
  • Doceniałam każdy przeżyty dzień, reż. Jędrzej Lipski, Piotr Mielech, 2010

Nawiązania[edytuj | edytuj kod]

  • Postać wzorowaną na Annie Walentynowicz stworzono w filmie Volkera Schlöndorffa Strajk (2007). Została w nim przedstawiona jako analfabetka, a jej syn jako członek ZOMO[26], co stanowi elementy fikcyjne dzieła. W odpowiedzi na to adwokat Walentynowicz, Stefan Jaworski, zapowiedział w 2006 roku wejście na drogę prawną w obronie naruszonych dóbr osobistych Anny Walentynowicz[27], z czego ostatecznie zrezygnowano.

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • 21 października 2010 Rada Miasta Gdynia podjęła uchwałę o nazwaniu skrzyżowania ul. Bosmańskiej i ul. Benisławskiego na Obłużu Rondem Anny Walentynowicz[32].
  • 8 kwietnia 2011, na fasadzie budynku przy ul. Grunwaldzkiej 49 w Gdańsku-Wrzeszczu odsłonięto poświęconą jej tablicę pamiątkową[33].
  • 26 sierpnia 2013 odbyła się uroczystość nadania jej imienia skwerowi u zbiegu ulic Henryka Sienkiewicza i Nowowiejskiej we Wrocławiu[34].
  • 15 sierpnia 2015 został odsłonięty pomnik Anny Walentynowicz przy skwerze jej imienia w Gdańsku, zaprojektowany przez rzeźbiarza Stanisława Milewskiego[36][37].

Przypisy

  1. Rodziny z Ukrainy przyjadą na pogrzeb, kresy.pl, 17 kwietnia 2010 [dostęp 2011-07-22].
  2. Informacje w BIP IPN.
  3. 3,0 3,1 Cezary Gmyz, Skromna, niepokorna Anna Solidarność, Rzeczpospolita, 15 kwietnia 2010, [dostęp 2010-04-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 Ludzie może i nie są źli wysokieobcasy.pl, 19 kwietnia 2010 [dostęp 2011-07-22].
  5. Anna Walentynowicz: Ciepło rodzinie dawała w dwójnasób, dziennikbaltycki, 16 kwietnia 2010 [dostęp 2011-07-22].
  6. Próbowali otruć legendę Solidarności – staną przed sądem. wiadomosci.wp.pl, 23 sierpnia 2010. [dostęp 2011-07-22].
  7. Esbecy oskarżeni o próbę otrucia Walentynowicz. www.deon.pl, 23 sierpnia 2010. [dostęp 2010-08-23].
  8. Prezydencie, Polacy żądają odpowiedzi!. lustracja.eu. [dostęp 2010-04-10].
  9. Anna Solidarność – Piotr Jakucki – NowyEkran.pl.
  10. Anna Solidarność.
  11. Lista pasażerów i załogi samolotu TU-154. mswia.gov.pl, 10 kwietnia 2010. [dostęp 2010-04-10].
  12. 12,0 12,1 12,2 Waldemar Żyszkiewicz: Piotr Walentynowicz: Będziemy działać do upadłego. „Tygodnik Solidarność”, nr 35, z 24 sierpnia 2012salon24.pl, 21 sierpnia 2012.
  13. Wróciły kolejne ciała (pol.). tvn24.pl, 2010-04-15. [dostęp 2010-08-19].
  14. Anna Walentynowicz spoczęła na gdańskim cmentarzu. interia.pl, 21 kwietnia 2010. [dostęp 2010-05-02].
  15. Anna Walentynowicz spoczęła na gdańskim cmentarzu Srebrzysko. rmf24.pl, 21 kwietnia 2010. [dostęp 2010-05-27].
  16. Kto leży w grobie Anny Walentynowicz?. niezalezna.pl, 13 lipca 2012.
  17. IAR, PAP, kk: To nie Anna Walentynowicz? Kolejna ekshumacja. polskieradio.pl, 18 września 2012. [dostęp 2012-09-18].
  18. 18,0 18,1 Zenon Baranowski, Anna Ambroziak: Skandal z tomografem. naszdziennik.pl, 18 września 2012. [dostęp 2012-09-18].
  19. Ciało Anny Walentynowicz zostało zamienione z ciałem innej ofiary katastrofy smoleńskiej. gazeta.pl, 25 września 2012.
  20. 20,0 20,1 Zamieniono ciało Anny Walentynowicz. rp.pl, 25 września 2012. [dostęp 2012-09-25].
  21. Ekshumacje ofiar katastrofy smoleńskiej: Szczątki Walentynowicz i Walewskiej-Przyjałkowskiej w Zakładzie Medycyny Sądowej. gazetaprawna.pl, 18 września 2012. [dostęp 2012-09-25].
  22. Rodzina odebrała ciało Anny Walentynowicz. rp.pl, 25 października 2012.
  23. Rosjanie zbezcześcili ciało Anny Walentynowicz. Ohydnie. fakt.pl, 27 września 2012.
  24. Drugi pogrzeb Anny Walentynowicz. WP.PL, 28 września 2012. [dostęp 2012-09-28].
  25. Anna Walentynowicz. filmpolski.pl.
  26. PAP, Gal: Kontrowersje w dniu premiery „Strajku”. onet.pl, 19 lutego 2007. [dostęp 2010-04-10].
  27. Waldemar Żyszkiewicz – Strajk. Makatka z Gdańska, waldemar-zyszkiewicz.pl [dostęp 2011-07-22].
  28. M.P. z 2006 r. Nr 46, poz. 481
  29. Dz.U.R.P. z 1990 r. Nr 4, poz. 54. [dostęp 2014-09-23]. s. 60.
  30. Michael Szporer: Solidarity: The Great Workers Strike of 1980. Lexington Books, 2012-2014, s. 303. ISBN 0739174878.
  31. amk: Nagroda RPO dla Walentynowicz. rp.pl, 10 grudnia 2009. [dostęp 2009-12-10].
  32. Rondo Anny Walentynowicz w Gdyni. trojmiasto.pl, 21 października 2010. [dostęp 2010-11-21].
  33. Tablice ku czci Walentynowicz i Rybickiego. rp.pl, 8 kwietnia 2011. [dostęp 2011-04-29].
  34. Nadanie skwerowi we Wrocławiu imienia śp. Anny Walentynowicz (pol.). pomniksmolensk.pl, 2013-08-29. [dostęp 2013-11-08].
  35. Odsłonięcie pomników Anny Walentynowicz i Janusza Kurtyki w Ossowie, 11.04.2015. 2015-04-13. [dostęp 2015-04-22].
  36. Pomnik Anny Walentynowicz w Gdańsku wreszcie odsłonięty. wpolityce.pl. [dostęp 2015-08-15].
  37. Odsłonięto pomnik śp. Anny Walentynowicz. „Potrafiła oddzielić kłamstwo od prawdy”. Niezalezna.pl, 2015-08-15. [dostęp 2015-08-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]