Antifa w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Antyfaszystowskie graffiti w Poznaniu

Antifa w Polsce – zbiorcze określenie ogółu osób deklarujących się jako antyfaszyści i czynnie sprzeciwiających się tendencjom skrajnie prawicowym (utożsamianymi przez Antifę z faszyzmem) w Polsce. Jest ruchem nieformalnym, pozbawionym jakiegokolwiek kierownictwa czy wewnętrznej hierarchii. Pierwsze wzmianki o nierejestrowanych grupach zwanych antyfaszystowskimi w Polsce pojawiły się w latach 90. XX wieku. Polskie środowiska antyfaszystowskie są bardzo zróżnicowane pod względem działalności.

Od 2012 w Warszawie, w każdy listopad odbywają się manifestacje antyfaszystowskie będące odpowiedzią na Marsze Niepodległości. w 2012, 2016, 2017 i 2018 roku odbyły się one 11 listopada, w Narodowe Święto Niepodległości. W 2013 i 2014 roku miały one miejsce 9 listopada, w rocznicę Nocy Kryształowej.

Ideologia[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Antifa.

Antifa jest nieformalnym ruchem antyfaszystowskim, pozbawionym jakiegokolwiek kierownictwa czy wewnętrznej hierarchii[1]. W Polsce za faszystowskie uważa takie organizacje, jak Polska Wspólnota Narodowa[2], Obóz Narodowo-Radykalny, Narodowe Odrodzenie Polski, Młodzież Wszechpolska, a także nieformalny ruch Krew i Honor[1]. Polska Antifa jest też nieprzychylna komunizmowi[1], o czym świadczą między innymi deklaracje samych antyfaszystów i starcie członków ekip z działaczami Komunistycznej Młodzieży Polski, którzy chcieli przyłączyć się do marszu antyfaszystowskiego w 2014 roku[3][4]. Część polskich aktywistów antyfaszystowskich odcina się od Antify i nie używa terminu Antifa, gdyż utożsamiają je z lewicowymi bojówkami[1].

Ekipy i grupy nieformalne[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 90. XX wieku koncerty punkowe oraz festiwale alternatywne były zakłócane przez grupy nacjonalistycznych skinheadów. Początkowo konflikt pomiędzy osobami o poglądach antyfaszystowskich a działaczami odwołującymi się do ideologii narodowych miał charakter walki subkultur, z czasem jednak przyjął wymiar polityczny[5][1]. Od tego czasu w całej Polsce powstawały nierejestrowane grupy antyfaszystowskie zwane ekipami. W 2012 szacowano, że do takich ekip należy około 300 osób, działających między innymi w Warszawie, Łodzi, Poznaniu, Białymstoku, Jaworznie i Wrocławiu. Wśród nich znajdowali się ludzie o różnych poglądach – od anarchistów po umiarkowanych prawicowców. Ich działania są wymierzone głównie w skinheadów, nacjonalistów i miejscowych chuliganów. Zajmują się patrolowaniem ulic i blokowaniem manifestacji, które uznają za faszystowskie. Polskie antyfaszystowskie ekipy współpracują z niemiecką Antifą – czasem biorą udział w blokadach neonazistowskich manifestacji w Niemczech, a niemiecka Antifa w blokadach manifestacji w Polsce[1]. Polscy antyfaszyści wielokrotnie brali udział w blokadach corocznych marszów niemieckich nacjonalistów w Dreźnie w rocznice zbombardowania tego miasta[6][2].

Do niektórych z istniejących w Polsce nieformalnych grup Antify należą: Radykalna Akcja Antyfaszystowska[2], Antyfaszystowska Warszawa, 161 Crew, Przychodnia Skłot, Kolektyw Syrena, Warszawska Federacja Anarchistyczna[7], Rytmy Oporu[8] i Razem przeciwko Nacjonalizmowi[9]. Antyfaszystowskimi zespołami muzycznymi są między innymi Dezerter i Rana Kłuta[5][10].

W 1993, w czasie marszu sprzeciwiającego się karaniu osób posiadających narkotyki, manifestanci zostali zaatakowani przez działaczy Polskiej Wspólnoty Narodowej. Zdarzenie to doprowadziło do powstania nieformalnej grupy o nazwie Radykalna Akcja Antyfaszystowska. Jej celem stało się zorganizowanie grup osób, których zadaniem było ochranianie demonstracji i lokali oraz fizyczna konfrontacja z przeciwnikami[2].

Działalność ekip niejednokrotnie miała charakter agresywny, a w sprawie ich akcji interweniowała policja. W listopadzie 2005 jedna z ekip napadła na grupę osób składających wieniec na grobie przedwojennego nacjonalisty Jana Stachniuka na Cmentarzu Powązkowskim. Policja zatrzymała pięciu antyfaszystów, natomiast dwóch z 15 zaatakowanych mężczyzn trafiło do szpitala[11]. W grudniu 2011 antyfaszyści zniszczyli drzwi gabinetu dr. Pawła Nowaka, który opiniował symbole Narodowego Odrodzenia Polski. Namalowali oni sprayem celownik, dopisali na celowniku oraz rozwiesili plakat z napisem Studenci, nikt, kto toruje drogę faszystom, nie zasługuje na szacunek, ale na bojkot i pogardę[12]. 22 maja 2010, na okoliczność 77. rocznicy powstania ONR, nacjonaliści zorganizowali manifestację w Lublinie. Została ona zablokowana przez Antifę. Policja zatrzymała wówczas kilkudziesięciu członków blokady[13]. 17 września 2011 pewna grupa zakłóciła w Poznaniu Marsz Bohaterów Września, obrzucając jego uczestników bombami z farbą, petardami oraz granatami dymnymi. Jesienią tegoż roku dziennik Rzeczpospolita opisał wpisy z tajnego forum Antify, gdzie jej działacze mieli chwalić się napadami i pobiciami, m.in. młodej kobiety, którą uznali za faszystkę[14]. W styczniu 2012 r. na jednym z portali internetowych Antify zostały zamieszczone nazwiska i adresy 450 ludzi, którym przypisywano faszystowskie poglądy i zachęcano do podjęcia działań wymierzonych w te osoby. Warszawska prokuratura wszczęła w tej sprawie postępowanie. Latem zostało ono umorzone[15]. W grudniu 2016 roku sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Paweł Szefernaker oskarżył Antifę o rzucanie się pod samochody posłów i agresywne zachowanie w czasie spontanicznych protestów przed Sejmem[16]. Antyfaszystowska Warszawa zaprzeczyła tym oskarżeniom[17].

W 2009 powstał ruch Porozumienie 11 Listopada[18]. Skupiał on takie organizacje jak Krytyka Polityczna, Kampania przeciw Homofobii, Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, a także różne organizacje anarchistyczne i lewicowe[19]. Liczył około 100 członków i nie posiadał stałej siedziby[18], jednak organizowane przez nie manifestacje o charakterze antyfaszystowskim przyciągały tysiące osób i zazwyczaj zyskiwały rozgłos medialny. Choć Porozumienie nie współpracowało z żadnym ugrupowaniem politycznym[18], w akcjach pod jego patronatem brali udział także politycy, działacze społeczni, reprezentacje większych organizacji, a także ekipy Antify. Działalność Porozumienia w swoim założeniu miała charakter pokojowy. Do 2011 roku główną inicjatywą ruchu były coroczne blokady Marszów Niepodległości, jednak po 2012 porzucono tę metodę i zamiast tego ruch skupił się na organizowaniu alternatywnych marszy[20].

11 października 2017 roku powstała Koalicja Antyfaszystowska Zmowa Powszechna. W jej skład weszło kilkanaście organizacji, m.in. Ogólnopolski Strajk Kobiet, Otwarta Rzeczpospolita, kolektyw Syrena, Obywatele RP i Uniwersytet Zaangażowany. Organizatorzy oświadczyli, że ich celem jest przeciwstawienie nacjonalizmowi, rasizmowi, seksizmowi i nienawiści innych wartości – wolności, równości, solidarności i wzajemnej pomocy. Domagają się delegalizacji ONR i Młodzieży Wszechpolskiej. Organizatorzy zapowiedzieli też o walkę z tym jak ich zdaniem nacjonaliści przedstawiają historię i wyrazili opinię, że władza (wówczas Prawo i Sprawiedliwość i Rząd Beaty Szydło) wzmacnia i wpuszcza w swoje szeregi narodowców[21][22][23].

Wiece i manifestacje[edytuj | edytuj kod]

  • 12 stycznia 2008 r. grupa Antifa Białystok zorganizowała manifestację, w której wzięło udział ponad sto osób. Antyfaszystowski marsz, zorganizowany w tym mieście pierwszy raz od trzech lat, był odpowiedzią na dewastacje miejsc pamięci po białostockich Żydach i malowanie swastyk na murach[24].
  • 11 listopada 2009 roku Porozumienie 11 listopada zorganizowało pikietę pod warszawskim przystankiem metra przy Świętokrzyskiej i blokowało Nowy Świat[25][26]. Wśród przemawiających na pikiecie była Halina Bortnowska. Część osób odłączyła się od pikiety by na własną rękę zablokować Marsz Niepodległości na ulicy Senatorskiej. Porozumienie oskarżyło policję o wprowadzenie do tłumu przy metrze tajniaków, którzy prowokowali pikietujących[25]. Tego samego dnia grupa 120 antyfaszystów próbowała zablokować Marsz Niepodległości na ulicy Senatorskiej, nie wiedząc, że trasa marszu została zmieniona. Doszło do szarpaniny z policją, w czasie której zatrzymano 14 osób[25].
  • 11 listopada 2010 miała miejsce największa antyfaszystowska blokada. Wzięło udział ponad 3 tys. osób. Akcję wspomagała Gazeta Wyborcza, której przedstawiciele rozdawali blokującym gwizdki do zagłuszania haseł nacjonalistów. W blokadzie wziął udział ruch Rytmy Oporu i po raz kolejny Halina Bortnowska. Manifestujący blokowali ulicę spiętymi ze sobą rowerami. Spod kontroli wymknęli się członkowie Radykalnej Akcji Antyfaszystowskiej, którzy pobiegli w stronę narodowców i zaczęli rzucać w nich kostką brukową. Policja otoczyła blokadę kordonem i zmieniła trasę Marsu. Tego dnia masowo były blokowane także strony internetowe o tematyce nacjonalistycznej[8].
  • 11 listopada 2011 roku porozumienie zorganizowało wiec Kolorowa Niepodległa[27]. W wiecu brał udział między innymi Jacek Żakowski[28]. Doszło wtedy do starć między uczestnikami Marszu Niepodległości, a wiecem. Zatrzymano w sumie 210 osób, w tym 92 Niemców i dwóch innych obcokrajowców. Organizatorzy obu manifestacji potępili zamieszki, ale odmówili wzięcia na siebie odpowiedzialności za nie. Wcześniej niemiecka Antifa zapowiadała uczestnictwo w blokadzie. Pięcioro z zatrzymanych Niemców zostało zidentyfikowanych jako działacze Antify i w grudniu 2011 zostali skazani przez warszawski sąd na kary od 6 do 10 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu za udział w zbiegowisku i atakowanie policjantów[29][30].
  • 15 kwietnia 2012 ulicami Białegostoku przeszła manifestacja Stop faszystowskiej przemocy. Wyrażała ona sprzeciw wobec przejawów agresji na tle rasistowskim i ksenofobicznym. Manifestacja została zorganizowana w odpowiedzi na liczne brutalne wydarzenia jakie miały miejsce w tym mieście. Zaliczało się do nich pobicie i okaleczenie Ormianina, zastraszanie pracowników klubu Rejs, napad na klientów klubu Pub Fiction i pobicie ze skutkiem śmiertelnym (podejrzani byli związani z Krew i Honor)[31]. Demonstracja odbyła się bez incydentów, z wyjątkiem wylegitymowania przez policję kilku mężczyzn, którzy mogli chcieć zakłócić przebieg marszu[32].
  • 11 listopada 2012 Porozumienie 11 listopada po raz pierwszy postanowiło nie organizować blokady. Zamiast tego, zorganizowało swój własny marsz, alternatywny do Marszu Niepodległości[33]. Marsz antyfaszystów Razem Przeciwko Faszyzmowi i Nacjonalizmowi przeszedł obok miejsc związanych z aktami przemocy ze strony nacjonalistów. W swoim oświadczeniu organizatorzy napisali, że celem marszu jest obnażyć oblicze, ciągłość i wspólne korzenie przedwojennych i współczesnych ugrupowań faszyzujących w Polsce i przypomnieć historię polskiego ruchu antyfaszystowskiego[34].
  • 18 czerwca 2013 roku kolektyw Antyfaszystowska Warszawa zorganizował przed ambasadą Rosyjską pikietę solidarnościową z Aleksiejem Gaskarowem, rosyjskim antyfaszystą, który w został aresztowany pod zarzutem udziału w zamieszkach i przemocy wobec urzędników w czasie demonstracji, która miała miejsce rok wcześniej. Antyfaszystowska Warszawa wywiesiła też bilbord promujący akcję w centrum Warszawy[35].
  • 9 listopada 2013 Koalicja Razem przeciwko Nacjonalizmowi urządziła manifestację ku pamięci Nocy Kryształowej[9][7], kiedy Porozumienie 11 Listopada wyjątkowo postanowiło nie organizować własnej manifestacji[20]. Decyzja o organizacji marszu w inny dzień, niż Narodowe Święto Niepodległości, zapowiedź braku blokady i jawna deklaracja organizatorów, że marsz nie ma w swoim założeniu być alternatywą dla Marszu Niepodległości wywołała kontrowersje w środowisku antyfaszystowskim[20]. W 2013 roku w demonstracji wzięła udział między innymi Antyfaszystowska Warszawa i Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, nie odnotowano żadnych incydentów[9].
  • 9 listopada 2014 koalicja Razem przeciwko Nacjonalizmowi ponownie urządziła manifestację z okazji rocznicy Nocy Kryształowej. Udział w niej wzięły Antyfaszystowska Warszawa, 161 Crew, Przychodnia Skłot, Kolektyw Syrena, Pracownicza Demokracja, Warszawska Federacja Anarchistyczna[7], Polska Partia Pracy – Sierpień 80 i Koalicja Ateistyczna[36]. Odnotowano jeden incydent – doszło do szarpaniny pomiędzy Antifą, a członkami Komunistycznej Młodzieży Polski, którzy chcieli przyłączyć się do marszu[3][4]. Policja ukarała sześciu uczestników szarpaniny mandatami[7][31].
  • 7 listopada 2015 roku odbył się trwający trzy godziny marsz Solidarność zamiast nacjonalizmu[37]. Został on zorganizowany we współpracy z innymi formalnymi organizacjami i nieformalnymi grupami: Pracownicza Demokracja, Antyfaszystowska Warszawa, 161 Crew, Centrum Wielokulturowe w Warszawie, Fundacja Inna Przestrzeń i polski oddział Amnesty International[38][39]. Około 1000 osób przeszło warszawskim Śródmieściem. Wśród uczestników był Mateusz Kijowski, który jednak stwierdził po marszu, że uczestnicy antyfaszystowskiej demonstracji niczym nie różnią się od uczestników Marszu Niepodległości i nigdy więcej nie wziął udziału w podobnej akcji[28]. Na trasie marszu znalazły się między innymi Pomnik Bohaterów Getta i gmach Zachęty. Jak stwierdził jeden z organizatorów, nie miała być to kontrmanifestacja wobec Marszu Niepodległości, a jedynie demonstracja w proteście przeciwko agresywnemu zachowaniu nacjonalistów i nawoływaniu do łamania praw człowieka. W wystąpieniach w czasie marszu nawoływano do pomocy syryjskim uchodźcom i obarczano Unię Europejską współodpowiedzialnością za kryzysy, które spowodowały ich napływ. Nie odnotowano żadnych przypadków łamania prawa przez demonstrantów[37].
  • 11 listopada 2016 Porozumienie 11 listopada zorganizowało marsz Sprzeciw się nacjonalizmowi – za wolność naszą i waszą. Wśród organizatorów byli także Kolektyw Syrena, Partia Razem, Antyfaszystowska Warszawa, Warszawska Federacja Anarchistyczna, fundacja Feminoteka, Inicjatywa Pracownicza i Partia Zieloni[40][41][42]. W marszu wzięły udział liczne organizacje, fundacje i grupy nieformalne, takie jak: Przychodnia Skłot, Dziewuchy Dziewuchom, Pracownicza Demokracja, Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, Warszawski Chór Rewolucyjny Warszawianka i Miłość nie wyklucza[43]. Manifestacja przeszła ulicami: Krakowskie Przedmieście, pl. Piłsudskiego, pl. Małachowskiego, Królewska, Nowy Świat i Świętokrzyska na pl. Powstańców Warszawy. Uczestnicy zatrzymywali się na trasie m.in. przed Pałacem Prezydenckim, Zachętą, Uniwersytetem Warszawskim i Ministerstwem Finansów[41]. minister spraw wewnętrznych i Administracji Mariusz Błaszczak ogłosił, że w marszu wzięło udział ok. 900 osób, jednak według organizatorów było ich ok. 5000. W czasie marszu nie doszło do incydentów[42].
  • 7 maja 2017 roku, w rocznicę kapitulacji III Rzeszy przed aliantami, w Tczewie odbyła się Pikieta Przeciw dyskryminacji i Faszyzmowi zorganizowana przez nieformalną koalicję Tczew bez nienawiści. Odbyła się przy ulicy Pomorskiej 17[44], pomiędzy dworcem PKP a Galerią Kociewską[45]. Wzięły w niej udział środowiska lewicowe, a wśród nich przedstawiciele Antify oraz Feministycznej Brygady Rewolucyjnej (FeBRa)[45]. Młodzież Wszechpolska zorganizowała kontrmanifestację, w której udział wzięli także Obóz Narodowo-Radykalny, środowiska kibicowskie oraz przedstawiciele ruchu pro-life z transparentami przeciwko aborcji[44]. Do bójki doszło przed godziną 14:00[46], w momencie, kiedy jeden z uczestników pikiety narodowców próbował wyrwać flagę manifestantce z przeciwnego obozu. W starciu uczestniczyło po kilkanaście osób z obu stron. Policja w dwóch radiowozach, w tym jednym nieoznakowanym, wjechała na plac dopiero po zakończeniu bójki. Uczestnicy manifestacji oraz jej obserwatorzy zarzucają policji brak interwencji. Według Dziennika Bałtyckiego, jeden z policjantów miał powiedzieć, że w czasie bójki policjanci nie interweniowali w obawie o swoje bezpieczeństwo[44]. Asp. sztab. Dawid Krajewski oświadczył, że grupa skrajnej prawicy prawdopodobnie wkroczyła na teren manifestacji środowisk antyfaszystowskich[46], ale ze wstępnych ustaleń wynika, że nie doszło w tym miejscu do przestępstwa. Nikogo nie zatrzymano w związku ze zdarzeniem[45].
  • 11 listopada 2017 Koalicja Antyfaszystowska Zmowa Powszechna zorganizowała kolejną manifestację alternatywną do Marszu Niepodległości. Hasło marszu brzmiało Za wolność waszą i naszą[21]. W marszu wzięli udział między innymi Antyfaszystowska Warszawa, Autonomiczna Przestrzeń Edukacyjna, Codziennik Feministyczny, Feministyczna Brygada Rewolucyjna FeBRa, Kolektyw Przychodnia, Kolektyw Syrena, Obywatele RP, Opinia Bieżąca, Porozumienie Kobiet 8 Marca, Partia Razem, Pracownicza Demokracja, Queer Solidarnie, Stowarzyszenie Wszyscy Razem, Warszawska Komisja Środowiskowa OZZ Inicjatywa Pracownicza, Warszawski Chór Rewolucyjny, Warszawski Strajk Kobiet, Partia Zielonych i Żydowski Blok Antyfaszystowski[47][48][21]. Marsz ruszył około godziny 14:30 z placu Politechniki, przeszedł ulicą Mokotowską, a później przez plac Zbawiciela. Po kilkunastominutowym postoju na placu Trzech Krzyży i skandowaniu haseł pod adresem uczestników Marszu Niepodległości uczestnicy manifestacji antyfaszystowskiej ruszyli ulicą Wiejską przed budynek Sejmu, gdzie ich demonstracja zakończyła się po godzinie 16:00. Policja i specjalne bariery odgradzały uczestników marszu od Nowego Światu i Alei Jerozolimskich, którymi przechodził Marsz Niepodległości. Wcześniej policja zatrzymała grupę Obywateli RP kontrmanifestujących przy trasie Marszu Niepodległości. Zostali oni przewiezieni na komendę. Grupa około 200 antyfaszystów po zakończeniu oficjalnego marszu przeszła pod komendę śródmiejskiej policji przy ul. Wilczej, gdzie skandowali: Uwolnić zatrzymanych i Wolność, równość, pomoc wzajemna. Protestujący przed komendą rozeszli się około godziny 17:00[21][22].
  • 15 listopada 2017 w centrum Poznania odbyła się pikieta antyfaszystów, wśród których byli członkowie partii Razem, grupy Stonewall i Komitetu Obrony Demokracji. Bezpośrednim przyczynkiem manifestacji było spotkanie z posłem Robertem Winnickim, szefem Ruchu Narodowego, które odbyło się w pubie Reduta przy ulicy Strzałowej. Antyfaszyści spotkali się, by wygwizdać to spotkanie. W pobliżu manifestowali też nacjonaliści, którzy skandowali hasła przeciwko ruchowi antyfaszystowskiemu. Policjanci odgradzali obie pikiety, a po pewnym czasie zaczęli spychać członków zgromadzenia nacjonalistów w głąb ulicy Strzałowej, ponieważ ich pikieta nie była zgłoszona, więc została uznana za nielegalną. Narodowcy tłumaczyli jednak, że przyszli na spotkanie z posłem i na zmianę wchodzili i wychodzi z Reduty aby uniknąć oskarżenia o nielegalne zgromadzenie. Przedstawiciele obu grup nawoływali, by nie dać się sprowokować. Nie doszło do poważniejszych starć. Andrzej Borowiak, rzecznik wielkopolskiej policji oszacował, że po obu stronach zebrało się po około 450-500 osób[49].
  • 1 maja 2018 Studencki Komitet Antyfaszystowski i Obywatele RP, wraz z innymi grupami Antify, zorganizowali w Warszawie na skrzyżowaniu Nowego Światu i ul. Świętokrzyskiej blokadę demonstracji neonazistowskiej formacji Szturmowcy. Dzięki wykorzystaniu elementów otoczenia (betonowych zapór drogowych) i zaskoczenia blokada odniosła sukces. [1]
  • 11 listopada 2018 odbyła się demonstracja antyfaszystowska w Warszawie, tak jak w poprzednich latach pod nazwą "Za wolność waszą i naszą!", i z podtytułem "Prawa zdobywa się w walce", organizowana przez Koalicję Antyfaszystowską. Według organizatorów zgromadziła ok. 8 tysięcy osób[50].
  • Na 6 kwietnia 2019 swoją demonstrację na kampusie Uniwersytetu Warszawskiego zapowiedziało konserwatywno-narodowe Stowarzyszenie Studentów Polskich, zrzeszające młodych prawicowców. Studencki Komitet Antyfaszystowski przeprowadził kontrdemonstrację do tego wydarzenia pod nazwą "Tu się uczy, nie heiluje!". Niedługo przed podaną przez SSP godziną rozpoczęcia swojej pikiety Rektor UW zabronił im wejścia na teren kampusu. Ostatecznie na Krakowskim Przedmieściu zebrało się więcej antyfaszystów niż prawicowców, co zostało uznane przez SKA za sukces. [2]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Eliasz Nachabe, Przed Świętem Niepodległości: kim są polscy antyfaszyści, Polityka, 10 listopada 2012 [dostęp 2016-12-12] (pol.).
  2. a b c d ANTIFA. To kłamstwo, że jesteśmy jak kibole, wyborcza.pl, 19-11-2011, [dostęp 2013-10-20].
  3. a b Marsz „Razem przeciwko nacjonalizmowi” zakończony. Drobne zamieszki – Pikio.pl, Pikio.pl, 8 listopada 2014 [dostęp 2016-12-20] (pol.).
  4. a b Antyfaszystowski marsz, komuniści zatrzymani, Socjalizm Teraz, 8 listopada 2014 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  5. a b Całować się nie będziemy, „Gazeta Wyborcza”, nr 269, 19-20.11.2011, s. 24–25.
  6. Piotr Pacewicz, Żałujcie, że nie przyszliście, Gazeta Wyborcza, 15 listopada 2011 [dostęp 2016-12-17] (pol.).
  7. a b c d Antyfaszyści przeszli przez centrum. Szarpaniny, TVN Warszawa, 9 listopada 2013 [dostęp 2016-12-19] (pol.).
  8. a b Marsz radykalnych narodowców wygwizdany, warszawa.gazeta.pl, 12-11-2010, [dostęp 2013-10-20].
  9. a b c Antyfaszyści przeszli przez miasto. „Nie ma zgody na nacjonalizm”, TVN Warszawa, 9 listopada 2013 [dostęp 2016-12-19] (pol.).
  10. Eliasz Nachabe, Przed Świętem Niepodległości: kim są polscy antyfaszyści, Polityka, 10 listopada 2012 [dostęp 2016-12-12] (pol.).
  11. Bójka nad grobem, „Gazeta Stołeczna”, nr 263, 12.11.2005, s. 4.
  12. Antifa straszy biegłego, który opiniował znak NOP, wprost.pl, 14-12-2011, [dostęp 2013-09-18].
  13. Marsz ONR w Lublinie i kontrdemonstracja, krytykapolityczna.pl, 24-05-2010, [dostęp 2013-10-20].
  14. Antifa, czyli jak napaść na kobietę, rp.pl, 29-11-2011, [dostęp 2013-09-18].
  15. Szczucie na stronie Antify bezkarne, rp.pl, 30-07-2012, [dostęp 2013-10-20].
  16. Szefernaker ogłosił: To członkowie Antify rzucali się pod koła samochodu. Chcieli krwi, gazeta.pl, 18 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-20] (pol.).
  17. Ewa Popławska, Oświadczenie Antify w sprawie uczestniczenia w protestach pod sejmem podbija internet, Wirtualna Polska, 18 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-20] (pol.).
  18. a b c Martyna Bunda, Kim są członkowie Koalicji 11 listopada?, Polityka, 13 grudnia 2011 [dostęp 2016-12-17] (pol.).
  19. Grzegorz Szymanik, Polski marsz międzynarodowy, Gazeta Wyborcza, 31 października 2011 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  20. a b c Wojciech Karpieszuk, 11 listopada antyfaszyści nie pójdą. Szykują akcję w 75. rocznicę nocy kryształowej, Gazeta Wyborcza, 25 października 2013 [dostęp 2016-12-19] (pol.).
  21. a b c d Antyfaszyści manifestowali w Warszawie. Za wolność waszą i naszą, Polsat News, 11 listopada 2017 [dostęp 2017-11-19] (pol.).
  22. a b „Za wolność waszą i naszą”. Ulicami stolicy przeszedł marsz antyfaszystowski, Gazeta Prawna, 11 listopada 2017 [dostęp 2017-11-19] (pol.).
  23. Piotr Halicki, Warszawa: Koalicja Antyfaszystowska planuje marsz 11 listopada, Onet Warszawa, 11 października 2017 [dostęp 2017-11-19] (pol.).
  24. Krzyk przeciw swastykom, „Gazeta Wyborcza Białystok”, nr 11, 14.01.2008, s. 3.
  25. a b c Grzegorz Szymanik, 11 listopada: Policja napadła, czy była napadnięta?, Gazeta Wyborcza, 13 listopada 2009 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  26. Wojciech Karpieszuk, Antyfaszyści o 11 listopada: Maszerujemy nie blokujemy, Gazeta Wyborcza, 4 listopada 2012 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  27. Wiec Kolorowa Niepodległa blokuje ulice, Newsweek, 11 listopada 2011 [dostęp 2016-12-20] (pol.).
  28. a b Jacek Żakowski, Kijowski o marszu antyfaszystów. Żakowski w szoku: Mówi pan jak PiS. Pierwszy raz to słyszę, Tok FM, 11 listopada 2016 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  29. Paweł Majewski, Wyrok na manifestantów z niemieckiej Antify - 11 listopada, Rzeczpospolita, 1 grudnia 2017 [dostęp 2018-07-09] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-01] (pol.).
  30. Pięciu Niemców z Antify skazanych za 11 listopada, TVN24, 20 grudnia 2011 [dostęp 2016-12-17] (pol.).
  31. a b Stop faszystowskiej przemocy! Demonstracja na Rynku Kościuszki, bialystok.wyborcza.pl, 12 kwietnia 2012 [dostęp 2016-12-17] (pol.).
  32. Ulicami Białegostoku przeszła manifestacja antyfaszystowska, bialystok.tvp.pl, 15 maja 2012 [dostęp 2016-12-17] (pol.).
  33. 11 listopada ulicami Warszawy przejdą trzy manifestacje. Jak w zeszłym roku będą starcia?, Gazeta Prawna, 4 listopada 2012 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  34. Zakończyła się demonstracja Razem Przeciwko Faszyzmowi i Nacjonalizmowi, Newsweek, 11 listopada 2012 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  35. M. Plonkowska, „Uwolnić Gaskarova!” – billboard solidarnościowy w centrum Warszawy, warszawa.naszemiasto.pl, 17 czerwca 2013 [dostęp 2016-12-17] (pol.).
  36. Zamieszki na antyfaszystowskiej demonstracji w Warszawie. Interweniowała policja, „telewizjarepublika.pl”, Telewizja Republika, 8 listopada 2014 [dostęp 2016-12-19] (pol.).
  37. a b Przeszedł marsz antyfaszystów. „Solidarność zamiast nacjonalizmu” – Śródmieście, TVN Warszawa, 7 listopada 2015 [dostęp 2016-12-17] (pol.).
  38. Demonstracja przeciw faszyzmowi i ksenofobii, Gazeta Wyborcza, 7 listopada 2015 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  39. Demonstracja przeciw faszyzmowi i ksenofobii przeszła ulicami Warszawy, Newsweek, 7 listopada 2015 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  40. Adam Kielar, 11 listopada – marsze, zgromadzenia, pikiety, Polityka Warszawska, 10 listopada 2016 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  41. a b Trzy duże marsze w Warszawie na 11 listopada. Jaka była frekwencja?, Newsweek, 11 listopada 2016 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  42. a b Adam Stępień, „Biała Polska tylko zimą”. Przeszli przez Warszawę przeciwko nacjonalizmowi, Gazeta.pl, 11 listopada 2016 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  43. Za wolność naszą i waszą! Razem na 11 listopada – Partia Razem – Inna polityka jest możliwa!, Partia Razem, 11 listopada 2016 [dostęp 2016-12-18] (pol.).
  44. a b c Przemysław Zieliński, Pikieta przeciwko dyskryminacji i faszyzmowi w Tczewie zakończyła się bójką, Dziennik Bałtycki, 7 maja 2017 [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  45. a b c Pikieta przeciwko dyskryminacji w Tczewie zakłócona przez środowiska prawicowe, Gazeta Wyborcza, 7 maja 2017 [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  46. a b Antyfaszyści i narodowcy pikietowali obok siebie. Skończyło się szarpaniną – Polsat News, Polsat News, 8 maja 2017 [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  47. Przeszedł w Warszawie marsz skrajnej lewicy pod hasłem „Za wolność waszą i naszą”, Do Rzeczy, 11 listopada 2017 [dostęp 2017-11-19] (pol.).
  48. Wiadomość dotycząca bezpieczeństwa dla obywateli USA: Demonstracje w Warszawie i Krakowie 11 listopada 2017, Ambasada i Konsulat USA w Polsce, 9 listopada 2017 [dostęp 2017-11-19] (pol.).
  49. Poznań: Zamknięte ulice i dziesiątki policjantów [ZDJĘCIA, WIDEO], Glos Wielkopolski, 16 listopada 2017 [dostęp 2017-11-19] (pol.).
  50. l, "Prawa zdobywa się w walce". Demonstracja antyfaszystowska w Warszawie - Polsat News, „polsatnews.pl” [dostęp 2018-11-13] (pol.).