Antoine Poidebard

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Antoine Poidebard
Kraj działania  Francja
Data urodzenia 1878
Data śmierci 1955
Wyznanie katolickie
Inkardynacja jezuici
Prezbiterat 1910

Antoine Poidebard (ur. 11 października 1878 w Lyonie, zm. 17 stycznia 1955 w Bejrucie) – francuski archeolog, jezuita, misjonarz, pionier archeologii lotniczej i podwodnej.

Po ukończeniu szkół wstąpił w 1897 do nowicjatu jezuitów (Towarzystwa Jezusowego) i w 1904 wysłany został do Turcji jako członek Misji Armeńskiej tego zakonu. Przebywając przez następnych sześć lat na placówkach w Tokat, Amasii i Sivas, opanował biegle język ormiański i turecki. W 1910 przyjął we Francji święcenia kapłańskie, a w latach 1911-1914 w związku z działalnością misyjną ponownie przebywał w Turcji (Marsivan i Sivas). Z chwilą wybuchu wojny światowej zgłosił się ochotniczo na front zachodni jako kapelan, jednakże w 1917 przydzielony został przez gen. Weyganda do francuskiej misji wojskowej na Kaukazie jako znawca miejscowych stosunków i języków. Wkrótce oddelegowano go do misji dyplomatycznej w rejonie czarnomorskim, w której do końca wojny również bardzo czynnie uczestniczył w pomocy dla Ormian. Po zakończeniu działań wojennych, w 1924 otrzymał profesurę na jezuickim Uniwersytecie św. Józefa w Bejrucie i równocześnie zajmował się uchodźcami ormiańskimi w Bejrucie i Aleppo.

Z obserwacją lotniczą zetknął się w latach pierwszej wojny światowej, po przeszkoleniu dla prowadzenia obserwacji z powietrza szlaków komunikacyjnych na wyżynach irańskich pomiędzy Morzem Kaspijskim i Zatoką Perską. Kiedy w 1925 mianowano go obserwatorem francuskich sił lotniczych w stopniu podpułkownika rezerwy, rozpoczął poszukiwania z powietrza stanowisk archeologicznych, które kontynuował aż do 1942 r., odkrywając niezliczone stanowiska, przede wszystkim związane ze strukturą limesu rzymskiego w Syrii[a]. W 1937 dokonał podobnej misji eksploracyjnej w Afryce Północnej (Algieria, Tunezja, Sahara północna). Po II wojnie światowej przeprowadzał tam badawczo-dokumentacyjne prace lotnicze i podwodne na terenie starożytnej Kartaginy (1948), zaś w latach 1946-49 dokończył wielostronną eksplorację w libańskim Sydonie.

O. Poidebard był bowiem też prekursorem archeologii podmorskiej, podejmując w latach międzywojennych pierwsze badania starożytnego portu w Tyrze, później zaś w Sydonie. Wykorzystywał przy tym rozpoznanie (zdjęcia) lotnicze i prace przy pomocy nurków francuskiej marynarki wojennej uzupełniane zdjęciami podwodnymi z pokładu łodzi. W ten sposób trafnie zinterpretował odkryty w obydwu miejscach zespół kanałów, basenów, zastawek i śluz jako pozostałości systemu oczyszczającego i jako pierwszy wyjaśnił, jak mogły istnieć porty w epoce nieznającej sztucznego drenażu i wysokowydajnych pomp mechanicznych.

Poidebard był również pionierem różnych technik fotograficznych, z którymi eksperymentował w celu uzyskania najlepszego efektu wizualnego, takich jak np. fotografowanie pod słońce, wykorzystywanie filtrów czy fotografii w podczerwieni. Obserwacje z powietrza często weryfikował w trakcie eksploracji naziemnych, gdy warunki terenowe umożliwiały natychmiastowe lądowanie w pobliżu odkrytych ruin i bezpośredni dostęp do nich. Zdjęcia podwodne wykonywał z powierzchni aparatem w skonstruowanej własnoręcznie wodoszczelnej obudowie, zaś prace płetwonurków obserwował z pokładu za pomocą rodzaju podwodnego peryskopu własnej produkcji.

Odkrycia swoje publikował w licznych artykułach i książkach, do dziś stanowiących najlepszą dokumentację rzymskich zabytków tego regionu. Wśród nich za najistotniejszą uznać można dwutomową pracę La trace du Rome dans le désert de Syrie. Le limes de Trajan à la conquête arabe. Recherches aériennes 1925-1932, Paris 1934)[b]. Pozostałe ważniejsze publikacje to:

  • Un grand port disparu – Tyr. Recherches aériennes et sous-marines 1934-1936, Paris 1939
  • Le limes de Chalcis. Organisation de la steppe en Haute Syrie romaine. Documents aériens et épigraphiques, Paris 1945 [wspólnie z o. René Mouterde]
  • Sidon – aménagements antiques du port de Saïda. Étude aérienne, au sol et sous-marine 1940-1950, Beyrouth 1951 [wspólnie z Jeanem Lauffray]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W odróżnieniu od skromnych prób podejmowanych w tym zakresie w Europie (Niemcy), na Bliskim Wschodzie "ojciec Poidebard mógł pochlubić się wspaniałymi wynikami, takimi jak zbadanie limesu w Syrii, portu w Tyrze i limesu Chalkidy" (Siegfried de Laet, Archeologia i jej problemy, Warszawa 1960, s. 36).
  2. Przez pismo "Antiquity" uznana za "najważniejszy i najdonioślejszy wkład w niepisane dzieje imperium rzymskiego" (Z. Skrok, Archeologia podowodna, s. 235).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leo Deuel, Lot w przeszłość. Opowieść o archeologii lotniczej, Warszawa 1984 (ss. 103-121)
  • Zdzisław Skrok, Archeologia podwodna, Warszawa 1991 (ss. 234-240)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]