Przejdź do zawartości

Antonín Frič

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Antonín Frič
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

30 lipca 1832
Praga

Data i miejsce śmierci

15 listopada 1913
Praga

Miejsce spoczynku

Cmentarz Olszański w Pradze

Zawód, zajęcie

przyrodnik, geolog, paleontolog

Narodowość

czeska

Tytuł naukowy

profesor

Rodzice

ojciec Josef František Frič

Krewni i powinowaci

brat Josef Václav Frič

Antonin Frič (ur. 30 lipca 1832 w Pradze[1], zm. 15 listopada 1913 tamże[2]) – czeski przyrodnik, geolog i paleontolog działający na przełomie XIX i XX wieku. Był również profesorem na Uniwersytecie Karola w latach 1891–1892, następnie dyrektorem Muzeum Narodowego, gdzie zasłużył się m.in. uzyskaniem dla działu paleontologicznego słynnej kolekcji Joachima Barrande.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w szanowanej praskiej rodzinie adwokata i polityka Józefa Franciszka Friča (1804–1876). To właśnie u niego spotykała się społeczność patriotów, m.in. František Ladislav Čelakovský. W letniej siedzibie swojego wuja A. Bachofena mały Antoni szybko nauczył się używać strzelby i wypychać ptaki. Od dziesiątego roku życia regularnie chodził do Muzeum Narodowego (wtedy Muzeum Królestwa Czeskiego), w którym jego ojciec był skarbnikiem Macierzy Czeskiej. Już jako uczeń gimnazjum pomagał kustoszowi Dormitzerowi porządkować muzealne zbiory bogactw naturalnych, przesłane przez Augusta Corda z Ameryki Środkowej. Zajmował się również ornitologią. 13 stycznia 1852 roku, dzięki propozycji profesora Jana Evangelisty Purkyněgo, został mianowany nieodpłatnym asystentem działu zoologicznego muzeum. Już wtedy przeniósł się na parter starego budynku muzeum na Příkopach, gdzie w pokoju przygotowanym z byłego składziku na wózki, spędził 14 lat jako kustosz, preparator i obsługa muzeum.

Zgodnie z wolą ojca zapisał się na wydział prawa Uniwersytetu Karola w Pradze (wtedy Karlo-Ferdinandova univerzita), ale po trzech latach, w roku 1854, przeniósł się na wydział lekarski. Jedną z jego pierwszych zagranicznych podróży o charakterze naukowym/przyrodniczym były odwiedziny Banatu, skąd w roku 1853 przywiózł wiele eksponatów. W roku 1860 ukończył szkołę lekarską, a rok później stał się asystentem J. E. Purkyněgo. W latach 1861–1867 swoje zainteresowania naukowe skierował w stronę paleontologii. W roku 1863 ukończył habilitację na wydziale lekarskim w zakresie anatomii i fizjologii porównawczej. W latach 1873–1906 był redaktorem czasopisma „Vesmír”. W roku 1882 przy podziale uniwersytetu na część czeską i niemiecką zapobiegł podziałowi zbioru zoologicznego. Dzięki jego interwencji w roku 1883 Muzeum Narodowemu udało się zyskać dziedzictwo Barrandowa w postaci zbioru paleontologicznego. W roku 1890 został pełnoprawnym członkiem Czeskiej Akademii Nauk. W roku 1899 odbył podróż do Ameryki, przede wszystkim w celu zbadania stonóg. W muzeum pracował sześćdziesiąt lat i wypełnił wszystkie zadania, których się podjął[3].

Życie rodzinne

[edytuj | edytuj kod]

2 września 1869 w Tyńcu nad Łabą ożenił się z wdową Marią Ulmovą, z domu Pernerową (1844–1919)[4]. Mieszkał razem z jej córką z pierwszego małżeństwa Ludmiłą i własną córką Marią (1871–??)[5].

Skamielina gatunku Procerosaurus ( Ponerosteus ) exogirarum, opisana naukowo przez Friča w 1878 roku. Może być skamieliną dinozaura

Odkrycia i badania

[edytuj | edytuj kod]

Odkrycie zwierząt oraz roślin czeskiego permo-karbońskiego ekosystemu zalicza się do jego najdonioślejszych osiągnięć. Opisał jedynego dotąd znanego czeskiego pterozaura (gatunek Cretornis hlavaci[6]), a także skamieniałości innych dinozaurówProcerosaurus (Ponerosteus) exogyrarum i Albisaurus scutifer, które długo były uważane za szczątki innych zwierząt[7]. Dopiero w czerwcu 2011 roku pracownicy Muzeum Narodowego ogłosili, że badanie pod mikroskopem struktury skamieniałości potwierdziło, że naprawdę może chodzić o kości dinozaurów[8]. Frič opisał też gatunek Cimoliasaurus teplicensis – czeskiego długoszyjnego plezjozaura z rodziny Elasmosauridae[9].

Frič był również ekspertem w dziedzinie ichtiologii i wprowadził w rzekach czeskich podział według dominujących w nich zjawisk. Utrzymywał także niezwykły, jak na ten okres, kontakt z brytyjskimi naukowcami, np. Harrym Govierem Seeleyem. Frič należy do najważniejszych czeskich naukowców XIX wieku.

Publikacje

[edytuj | edytuj kod]

Dzieło Friča „Mała geologia” stało się jednym z podstawowych materiałów zarówno dla studentów geologii, jak i amatorów. Od 1854 aż do 1871 roku wydawał dzieło „Europejskie ptactwo[10]”, w którym opisał 451 gatunków ptaków, a które do dzisiaj jest cytowane. Był także autorem badań „Skorupiaki ziem czeskich[11]”, „Łosoś szlachetny: studium biologiczne i anatomiczne[12]”, „Czeskie ryby[13]”, „Czeskie ryby i ich pasożyty”, „Sztuczne rozmnażanie ryb w Czechach[14]” oraz map wędkarskich „Fischereikarte des Königsreichs Böhmens”.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. Archivní katalog [online], katalog.ahmp.cz [dostęp 2021-01-26].
  2. Archivní katalog [online], katalog.ahmp.cz [dostęp 2021-01-26].
  3. V. Vávry, Nekrolog w „Časopis Musea království českého” nr. 88, str. 1-8., 1914.
  4. Státní oblastní archiv v Praze [online], ebadatelna.soapraha.cz [dostęp 2021-01-26].
  5. Policejni prihlasky [online], digi.nacr.cz [dostęp 2021-01-26].
  6. OSEL.CZ [online], www.osel.cz [dostęp 2021-01-26].
  7. Vladimír Socha, „Dinosauři v Čechách”, str. 132-137., 15 maja 2017, ISBN 978-80-7429-799-1.
  8. Kosti přinesly důkaz. Na českém území žili dinosauři | Aktuálně.cz [online], Aktuálně.cz - Víte, co se právě děje, 25 czerwca 2011 [dostęp 2021-01-26] (cz.).
  9. OSEL.CZ [online], www.osel.cz [dostęp 2021-01-26].
  10. Bohemian Library - online eknihovna - Evropské ptactvo [online], eknihovna.maxzone.eu [dostęp 2021-01-26].
  11. Bohemian Library - online eknihovna - Korýši země české [online], eknihovna.maxzone.eu [dostęp 2021-01-26].
  12. Bohemian Library - online eknihovna - Losos labský: Biologická a anatomická studie [online], eknihovna.maxzone.eu [dostęp 2021-01-26].
  13. Bohemian Library - online eknihovna - České ryby [online], eknihovna.maxzone.eu [dostęp 2021-01-26].
  14. Bohemian Library - online eknihovna - Umělé pěstování ryb v Čechách [online], eknihovna.maxzone.eu [dostęp 2021-01-26].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]