Anton Haus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Anton Haus
Ilustracja
Anton Haus w 1914 roku
Wielki Admirał Wielki Admirał
Data i miejsce urodzenia 13 czerwca 1851
Tolmein
Data i miejsce śmierci 8 lutego 1917
Pula
Przebieg służby
Lata służby 1869 - 1917
Siły zbrojne Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine
Stanowiska Chef der Marinesektion (luty 1913 - luty 1917)
Główne wojny i bitwy Powstanie bokserów
I wojna światowa

Anton Haus (ur. 13 czerwca 1851 w Tolmein, zm. 8 lutego 1917 w Puli) – Wielki Admirał Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine. Został urodzony w słoweńskojęzycznej rodzinie. Był głównodowodzącym Austro-Węgierskiej Marynarki Wojennej od 1913 roku, a w 1916 roku został awansowany do stopnia Wielkiego Admirała.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Haus wstąpił do marynarki w 1869 roku. Został wykładowcą w Akademii Morskiej w Fiume (obecnie Rijeka); efektem jego akademickich badań było Grundzüge der Ozeanographie und maritimen Meteorologie (Metereologia Morska i Oceaniczna) z 1891 roku. Po powrocie do morskiej służby, Haus był dowódcą kanonierki podczas międzynarodowej pacyfikacji powstania bokserów w latach 1900-1901. Po upadku powstania Haus pozostał w Pekinie do 1902 roku.

Awansowany w 1907 roku do stopnia wiceadmirała (Vizeadmiral), Haus był austro-węgierskim przedstawicielem na konwencji haskiej trwającej od maja do października tego roku. W 1912 roku został inspektorem floty (Flotteninspekteur), a 24 lutego następnego roku zastąpił Rudolfa Montecuccoliego na stanowisku Dowódcy Marynarki (Marinekommandant) i szefa Sekcji Marynarki Ministerstwa Wojny (Chef der Marinesektion).

Prawdopodobnie nie zdając sobie sprawy z powagi sytuacji, Haus był nieobecny podczas Kryzysu Lipcowego w 1914 roku. Podczas kluczowego spotkania 7 lipca 1914 roku, kiedy zdecydowano się na drastyczne akcje przeciwko Serbii, Hausa reprezentował Karl Kailer von Kaltenfels. Kiedy wybuchła wojna, Haus został mianowany Dowódcą Floty (Flottenkommandant). Gdy Włochy wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom w 1915 roku, nocą 23 na 24 maja Haus wysłał flotę w celu ostrzelania miasta Ankona i innych włoskich portów wzdłuż Adriatyku. Jednak przez większość wojny pozostawiał aktywną walkę na morzu lżejszym jednostkom - szybkim krążownikom, niszczycielom i okrętom podwodnym.

Haus wierzył, że prawdziwa wartość jego floty zależy od możliwości jej działania jako "flota w trwaniu" (ang. fleet in being) w celu odparcia zagrożenia ze strony alianckich okrętów. Jego taktyka spotkała się z dużą krytyką ze strony Niemiec, lecz była popierana przez wysokich rangą oficerów Austro-Węgierskiej Marynarki Wojennej, w tym jej inspektora, arcyksięcia Karola Stefana. Tak samo, jak jego niemiecki odpowiednik, Alfred von Tirpitz, Haus popierał strategię nieograniczonej wojny podwodnej.

W 1916 roku Haus stał się jedynym austro-węgierskim oficerem marynarki, który w aktywnej służbie został awansowany na stopień Wielkiego Admirała (Grossadmiral) (jego następca, Maximilian Njegovan, został awansowany na awansowany na Wielkiego Admirała w 1918 roku, ale był jako oficer w stanie spoczynku).

2 lutego 1917 roku Haus zmarł w Puli na zapalenie płuc. Został pochowany na cmentarzu wojskowym marynarki (k.u.k. Marinefriedhof). Na pogrzebie obecny był cesarz Karol I, a następnie mianował pośmiertnie Hausa Komandorem Orderu Marii Teresy. Kiedy po wojnie Pula znalazła się na terytorium Włoch, ciało Hausa zostało przeniesione w 1925 roku do Wiednia.

Następcą Hausa na stanowiskach Dowódcy Marynarki i Dowódcy Floty został Maximilian Njegovan, a na stanowisku szefa Sekcji Marynarki Ministerstwa Wojny przez Karla Kailera von Kaltenfelsa. Po śmierci tego drugiego w kwietniu 1917 roku, Njegovan objął również i to stanowisko. Flota, którą Haus trzymał w gotowości, została podzielona pomiędzy zwycięskie siły aliantów.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Robert Gardiner, Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. Londyn: Conway Maritime Press], 1985. ​ISBN 0-85177-245-5
  • Paul G. Halpern, Anton Haus: Österreich-Ungarns Grossadmiral (Graz: Styria, 1998).
  • Fred T. Jane, Jane's Fighting Ships 1914. Londyn: Sampson Low, Marston & Company, Ltd., 1914.
  • George Richard Marek, The Eagles Die. Franz Joseph, Elisabeth, and their Austria. Nowy Jork: Harper & Row, 1974.
  • Stephen Pope, Elizabeth-Anne Wheal, Dictionary of the First World War. Barnsley, South Yorkshire: Pen and Sword Books, 2003. ​ISBN 0-85052-979-4

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]