Antoni Chruściel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antoni Chruściel
„Monter”
Ilustracja
w mundurze majora strzelców podhalańskich (przed 1929)
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 16 czerwca 1895
Gniewczyna Łańcucka, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 30 listopada 1960, USA
Waszyngton
Przebieg służby
Lata służby 19181945
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 82 Pułk Piechoty
Okręg Warszawa AK
Warszawski Korpus AK
Sztab Główny
Stanowiska dowódca pułku piechoty
komendant okręgu
dowódca korpusu
zastępca szefa Sztabu Głównego
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
powstanie warszawskie
Późniejsza praca tłumacz, radca prawny
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Virtuti Militari Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi Medal Brązowy za Długoletnią Służbę Krzyż Armii Krajowej Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Złoty Medal za Męstwo Wojskowe (Włochy, 1833–1946) Brązowy Medal za Męstwo Wojskowe (Włochy, 1833–1946)
Antoni Chruściel w mundurze PSZ na Zachodzie 1945
Antoni Chruściel (w środku) i Tadeusz Żenczykowski „Kania” (obok z prawej) w trakcie powstania warszawskiego
Tablica pamiątkowa na domu dochodowym Pocztowej Kasy Oszczędności w Warszawie, w którym Antoni Chruściel 31 lipca 1944 podpisał rozkaz o rozpoczęciu powstania warszawskiego
Nagrobek Antoniego Chruściela na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Antoni Chruściel ps. „Monter”, „Sokół”, „Cięciwa”, „Dozorca”, „Konar”, „Madej”, „Nurt”, „Ryż”, „Kaliński”, „Rzeczyca”, „Andrzej Smalawski”, „Adam” (ur. 16 czerwca 1895 w Gniewczynie Łańcuckiej, zm. 30 listopada 1960 w Waszyngtonie) – generał brygady Wojska Polskiego, komendant Okręgu Warszawa ZWZ.

Życiorys[edytuj]

Od 1909 roku działał w tajnym skautingu w Jarosławiu. W 1914 roku ukończył z wyróżnieniem gimnazjum w Jarosławiu[1]. W sierpniu 1914 roku wstąpił do Legionu Wschodniego, a we wrześniu tego roku, po rozwiązaniu legionu, wcielony został do cesarskiej i królewskiej Armii w której został skierowany do szkoły podoficerskiej, a następnie oficerów rezerwy[2]. Po ukończeniu szkoły oficerskiej w latach 1915-1918 był kolejno: dowódcą plutonu, instruktorem szkoły[2] i dowódcą kompanii w c. i k. 90 Pułku Piechoty z Jarosławia. Porucznik Antoni Chruściel przyczynił się wydatnie do tego, że jego jednostka, jako jedyna w armii austriackiej wróciła w listopadzie[2] 1918 do garnizonu z bronią i sprzętem.

Z dniem 1 stycznia 1919 roku został przyjęty do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem posiadanego stopnia podporucznika ze starszeństwem z 1 sierpnia 1916 roku, zaliczony do 1 Rezerwy z powołaniem do służby czynnej na czas wojny aż do demobilizacji oraz przydzielony z dniem 1 listopada 1918 roku do 14 Pułku Piechoty w Jarosławiu[3]. We wspomnianym oddziale dowodził 5 kompanią, a od grudnia 1921 roku – I batalionem. 19 sierpnia 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu kapitana, w piechocie, w grupie oficerów byłej armii austriacko-węgierskiej[4].

3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 854. lokatą w korpusie oficerów piechoty[5]. Od października 1922 roku był dowódcą 3, a następnie 6 kompanii w 42 Pułku Piechoty w Białymstoku[2]. Jednocześnie studiował prawo na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. 10 października 1923 roku przeniesiony został do Korpusu Kadetów nr 1 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego we Lwowie na stanowisko dowódcy kompanii[6]. 23 maja 1927 roku otrzymał przeniesienie do 6 Pułku Strzelców Podhalańskich w Stryju na stanowisko dowódcy II batalionu[7]. W latach 1929-1931 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 1 września 1931, po ukończeniu kursu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera dyplomowanego, przeniesiony został do Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie na stanowisko wykładowcy. W październiku 1934 roku powrócił do W.S.Woj. na stanowisko wykładowcy taktyki. W styczniu 1937 roku rozpoczął staż na stanowisku zastępcy dowódcy 40 Pułku Piechoty „Dzieci Lwowskich”. W marcu 1938 roku objął dowództwo 82 Syberyjskiego Pułku Strzelców im. Tadeusza Kościuszki w Brześciu. Na czele tego oddziału walczył w kampanii wrześniowej 1939 (do 28 września[8]). Po kapitulacji Twierdzy Modlin dostał się do niewoli niemieckiej i został osadzony w obozie przejściowym Soldau (KL) w Działdowie, z którego zwolniony został w końcu października tego roku.

Od czerwca 1940 roku w konspiracji, szef Wydziału III taktyczno-wyszkoleniowego. Od października szef sztabu Komendy Okręgu Warszawa-Miasto ZWZ, a od maja 1941 – komendant tego okręgu. 10 sierpnia 1942 awansowany do stopnia pułkownika służby stałej.

W powstaniu warszawskim faktyczny dowódca całości sił powstańczych. Od 20 września 1944 dowodził Warszawskim Korpusem AK. Za udział w powstaniu awansowany rozkazem gen. Kazimierza Sosnkowskiego do stopnia generała brygady. Po kapitulacji powstania w Oflagu XIII D Nürnberg-Langwasser, a następnie w Oflagu IV Colditz. W maju 1945 roku został uwolniony z niewoli przez armię amerykańską.

W lipcu 1945 roku został zastępcą szefa Sztabu Głównego do Spraw Wojska. We wrześniu 1945 roku został zastępcą szefa Sztabu Głównego do Spraw Ogólnych, a następnie szefa Głównej Komisji Likwidacyjnej PSZ i inspektora Komisji Likwidacyjnej. Od marca 1947 roku był jednocześnie członkiem Rady Naczelnej Koła Żołnierzy Armii Krajowej.

26 września 1946 r. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, na podstawie ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, pozbawił Chruściela obywatelstwa polskiego i stopnia generała w związku z „przyjęciem bez zgody właściwych władz polskich, urzędu publicznego państwie obcym, a to podejmując się funkcji współorganizowania Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczeń, będącego formacją paramilitarną stanowiącą część armii brytyjskiej”[9]. W 1971 roku Rada Ministrów PRL, na czele której stał premier Jaroszewicz, uchyliła decyzję TRJN, ale uchwała w tej sprawie nie została opublikowana. W dniu 15 marca 1989 r. rząd PRL premiera Mieczysława Rakowskiego uchylił uchwałę pozbawiającą Chruściela obywatelstwa[10].

W 1956 przeniósł się do Waszyngtonu, gdzie do śmierci pracował jako tłumacz i radca prawny.

Z inicjatywy Polonii amerykańskiej jego szczątki przeniesione zostały do sanktuarium w Doylestown w Pensylwanii, nazywanego amerykańską Częstochową.

28 lipca 2004 w 60 rocznicę powstania warszawskiego urny z prochami generała i jego małżonki Walerii zostały uroczyście sprowadzone do Polski i złożone w katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie. 30 lipca na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach odbył się pogrzeb generała. Jego prochy zostały złożone w kwaterze żołnierzy Polski Walczącej.

Poświęcona mu ulica znajduje się w Przeworsku[11].

Awanse[edytuj]

  • PL Epolet ppor.svg podporucznik – 1 sierpnia 1916
  • PL Epolet kpt.svg kapitan – zweryfikowany ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów piechoty
  • PL Epolet mjr.svg major – 3 maja 1926 ze starszeństwem z 1 lipca 1925 i 88 lokatą w korpusie oficerów piechoty
  • PL Epolet pplk.svg podpułkownik – 14 grudnia 1931 ze starszeństwem z 1 stycznia 1932 i 21 lokatą w korpusie oficerów piechoty
  • PL Epolet plk.svg pułkownik – 10 sierpnia 1942
  • PL Epolet gen bryg.svg generał brygady – 14 września 1944

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Kronika powstań polskich 1794-1944, s. 422.
  2. a b c d Generałowie II Rzeczypospolitej, s. 59.
  3. „Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 26”, s. 645, 652, 8 marca 1919. 
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 32 z 25 sierpnia 1920 roku, poz. 789.
  5. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 52.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 65 z 10 października 1923 roku, s. 700.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 146.
  8. Generałowie II Rzeczypospolitej, s. 60.
  9. „Rzeczpospolita”z 20 marca 1989 r.
  10. ”Rzeczpospolita” z 20 marca 1989 r.
  11. Wykaz nazw ulic. Urząd Miasta Przeworska.
  12. Krzysztof Filipow: Order Virtuti Militari 1972-1945. Warszawa: Bellona, 1990, s. 141.
  13. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 16, poz. 558)
  14. M.P. z 2009 r. Nr 7, poz. 71
  15. Nie obchodzimy rocznicy klęski. prezydent.pl, 3 sierpnia 2008. [dostęp 2012-05-12].
  16. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 57)

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]