Antoni Garczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antoni Garczyński
Herb
Garczyński
Rodzina Garczyńscy
Data urodzenia 1768
Data i miejsce śmierci 1813
Drezno
Odznaczenia
Orderu Świętego Stanisława (Księstwo Warszawskie)

Antoni Garczyński, herbu własnego (ur. 1768, zm. 1813 w Dreźnie[1]) – urzędnik polski, prefekt departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego w latach 1807–1813.

Według opinii francuskiego rezydenta w Księstwie Warszawskim Louisa Pierre’a Bignona Garczyński był „administratorem światłym, stanowczym i nieskazitelnym”, a sam Bignon aż trzykrotnie przedstawiał go jako najodpowiedniejszego kandydata na ministra spraw wewnętrznych. W uznaniu zasług książę warszawski Fryderyk August I odznaczył go Wielką Wstęgą Orderu Św. Stanisława[1].

Pochodzenie[edytuj]

Urodzony w rodzinie skoligaconej z najznamienitszymi rodami Wielkopolski. Był synem Stefana Garczyńskiego (zm. 1773), generała majora wojsk koronnych, adiutanta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, i Weroniki z Krzyckich[1][2]. Miał liczne rodzeństwo: trzech braci – Jana Nepomucena, uczestnika insurekcji kościuszkowskiej i oficera Legionów Polskich[a][3], Stefana, w 1813 piastującego stanowisko podprefekta powiatu krotoszyńskiego i Franciszka, pułkownika wojsk polskich (zm. 1812) – oraz siostry Eleonorę, Antoninę i Honoratę[4]. Antoni Garczyński nie był żonaty, nie pozostawił potomstwa. Swój majątek zapisał bratankowi Stefanowi Florianowi Garczyńskiemu[2].

Służba w administracji[edytuj]

Służbę w administracji zaczął jako konsyliarz poznańskiej Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej, następnie wziął udział w powstaniu kościuszkowskim, zajmując ze swoim oddziałem w październiku 1794 Grodzisk Wielkopolski[2].

Nie jest znana jego działalność publiczna po upadku I Rzeczypospolitej (1795), w okresie pruskiego zaboru. Gdy w 1806 Królestwo Prus padało pod ciosami napoleońskiej armii, na terenie Wielkopolski wybuchło powstanie. Na wyzwolonych terenach zorganizowano polską administrację i w lutym 1807 Antoni Garczyński został radcą Izby Administracyjnej departamentu poznańskiego[1].

Prefekt departamentu kaliskiego[edytuj]

Na mocy pokoju w Tylży utworzono Księstwo Warszawskie. Wówczas Antoni Garczyński w dniu 16 grudnia 1807[5] został mianowany prefektem departamentu z siedzibą w Kaliszu[2], drugim największym mieście Wielkopolski. Zarządzając departamentem kaliskim, Garczyński m.in. ulepszał drogi i wspierał rozwój gospodarczy[1].

Wojna z Austrią[edytuj]

Po wybuchu wiosną 1809 wojny z Austrią Garczyński został mianowany naczelnikiem i pełnomocnikiem Rady Stanu[2]. Obawiając się, iż niedoświadczone wojsko nie zdoła skutecznie obronić ziem polskich przed atakiem austriackiej armii, Garczyński początkowo sprzeciwiał się zbrojeniom, nie chcąc narażać ludności na ewentualne represje[1]. Później jednak podjął działania przeciwko ludności niemieckiej zamieszkującej tereny Kaliskiego, żądając ustanowienia specjalnych sądów dla zdrajców, a także forsował własne plany wojskowe ataku na Łęczycę[1] lub Kraków[6], by odciążyć obleganą przez Austriaków Częstochowę[2], przez co popadł w konflikt z gen. Janem Henrykiem Dąbrowskim, dowodzącym polskimi siłami w zachodnich departamentach Księstwa[1].

Wizyta króla Hieronima w Kaliszu[edytuj]

Wiosną 1812 prefekt organizował w Kaliszu niespodziewaną wizytę Hieronima Bonaparte, brata cesarza i króla Westfalii, który przybył do miasta 13 kwietnia[7], wraz z całą swoją świtą, dworem i dowodzoną przez siebie dywizją[b]. Nie posiadając odpowiednich funduszy, Garczyński zwrócił się o pomoc finansową do ministra spraw wewnętrznych i ministra skarbu[7]. Niestety, prawie cały koszt kilkudniowej królewskiej wizyty (ponad 12 tys. franków) spadł na miasto i tamtejszą gminę żydowską, przez co mieszkańcy Kalisza długo pamiętali o swoich utraconych pieniądzach i jeszcze w 1848 domagali się ich zwrotu[7].

Wojna z Rosją[edytuj]

W okresie przegotowań do wojny z Rosją (1812) Garczyński sprawnie zorganizował dostawy żywności dla wielonarodowej Wielkiej Armii[2]. Po klęsce Napoleona zajmował się ewakuacją urzędów i pomocą dla uchodźców z Warszawy, Lublina, Siedlec, Poznania i Bydgoszczy[1]. Gdy armia rosyjska w 1813 wkraczała na tereny Księstwa Warszawskiego, polski rząd i wojsko opuściły Warszawę. Wtedy rekrutacja żołnierzy do odtworzonej armii polskiej odbywała się tylko z ziem departamentów poznańskiego, krakowskiego, radomskiego i kaliskiego, bo sześć pozostałych zajęli Rosjanie[8]. Wówczas Garczyński po raz kolejny wykazał się zmysłem organizacyjnym i pobór żołnierza najlepiej przebiegł właśnie w departamencie kaliskim, pod zarządem prefekta i gen. Benedykta Łączyńskiego, dowódcy wojskowego departamentu[8]. Garczyński sformował też uzbrojone w kosy[8] oddziały gwardii narodowej[1]. Po przegranej bitwie pod Kaliszem (13 lutego 1813) Garczyński po raz kolejny zajął się ewakuacją władz polskich i francuskich z terenów podległego sobie departamentu w kierunku Krakowa, gdzie przebywali polscy ministrowie i naczelne dowództwo armii[1]. Tam ponownie dał się poznać jako sprawny organizator dowozu żywności i zaopatrzenia dla wojska[8]. Następnie wraz z siłami polskimi, dowodzonym przez księcia Józefa Poniatowskiego, udał się do Niemiec. Rozstrzygającą bitwę pod Lipskiem (16–19 października 1813) przeczekał w niedalekim Dreźnie, gdzie jednak padł ofiarą epidemii tyfusu[2].

Uwagi

  1. Jan Pachoński w swoim dziele Legiony Polskie 1794–1807. Prawda i legenda (wyd. Warszawa 1969–1979) jedynie w tomie III (Znad Renu na San Domingo 1799–1802) wymienia Pawła (?) Garczyńskiego, porucznika Legii Naddunajskiej.
  2. Była to kolejna wizyta Hieronima w Kaliszu. Pierwszy raz, nie będąc jeszcze królem, przybył do miasta 21 stycznia 1807 – Kalendarium Południowej Wielkopolski (pol.). d-w.pl. [dostęp 2017-07-25].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k Juliusz Willaueme: Garczyński Antoni. W: Polski Słownik Biograficzny. T. VII. Warszawa: 1948–1958, s. 273–274.
  2. a b c d e f g h Marian Drozdowski: Wielkopolski Słownik Biograficzny. A. Gąsiorowski, J. Topolski (red.). Warszawa – Poznań: PWN, 1981, s. 193–194. ISBN 83-01-02722-3.
  3. Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki: Oficerowie wojska koronnego. Piechota. T. I (część 3). Kraków: Wydawnictwo Naukowe, 1998, s. 286–287, seria: Oficerowie Rzeczpospolitej Polskiej Obojga Narodów 1777–1794. Spisy. ISBN 83-7188-186-X.
  4. Seweryn Uruski: Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. IV. Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1907, s. 95–96.
  5. Władysław Kościelniak, Krzysztof Walczak: Kronika Kalisza (pol.). info.kalisz.pl. [dostęp 2017-07-18].
  6. Jan Pachoński: Jan Henryk Dąbrowski 1755–1818. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1986, s. 78. ISBN 83-11-07252-3.
  7. a b c Anna Tabaka, Maciej Błachowicz: Kłopotliwy Bonaparte (pol.). napoleon.org.pl. [dostęp 2017-07-18].
  8. a b c d Mariusz Łukasiewicz: Armia Księcia Józefa 1813. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1986, s. 78, 135. ISBN 83-11-07174-8.