Antoni Olechnowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antoni Olechnowicz
Meteor, Kurkowski, Pohorecki, Kurcewicz, Michał, Krzysztof, Roman Wrzeski, Lawicz
Ilustracja
podpułkownik podpułkownik
Data i miejsce urodzenia 13 czerwca 1905
Marguciszki, powiat święciański, gubernia wileńska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 8 lutego 1951
Warszawa, Polska
Przebieg służby
Lata służby od 1930
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie (II RP)
Flaga PPP.svg Armia Krajowa
Główne wojny i bitwy II wojna światowa,
kampania wrześniowa (bitwy nad Narwią i Bugiem),
powstanie antykomunistyczne 1944–1953
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
Antoni Olechnowicz po aresztowaniu przez MBP 1948

Antoni Olechnowicz ps. „Meteor”, „Kurkowski”, „Pohorecki”, „Lawicz”, „Krzysztof”, „Roman Wrzeski”, „Kurcewicz” (ur. 13 czerwca[1] 1905 w Marguciszkach, zm. 8 lutego 1951 w Warszawie w więzieniu mokotowskim) – podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego.

Młodość[edytuj]

Syn Ferdynanda i Felicji z Piecewiczów. Uczęszczał do Gimnazjum św. Kazimierza w Nowej Wilejce, które ukończył w 1926 r. W latach 1926-1929 był słuchaczem Oficerskiej Szkoły Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej. 15 sierpnia 1929 r. mianowany został podporucznikiem i przydzielony do 5 Pułku Piechoty Legionów w Wilnie. Jednocześnie ukończył szkołę nauk politycznych. W latach 1935-1937 był słuchaczem Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, po której otrzymał awans do stopnia kapitana dyplomowanego. Służył w sztabie 20 Dywizji Piechoty w Baranowiczach.

Okres II wojny światowej[edytuj]

Kampanię wrześniową 1939 r. odbył na stanowisku kwatermistrza 33 Dywizji Piechoty (Rezerwowej). Walczył nad Narwią i Bugiem. Dostał się do niewoli sowieckiej, z której zbiegł i powrócił do Wilna.

W listopadzie 1939 r. wstąpił do konspiracyjnej organizacji Komisariat Rządu, która następnie weszła w skład Służby Zwycięstwu Polski. Wkrótce został szefem wydziału wojskowego w Związku Walki Zbrojnej. Jednocześnie pracował jako sanitariusz w szpitalu zakaźnym. Po zajęciu Wilna przez wojska niemieckie został mianowany komendantem konspiracyjnego garnizonu m. Wilna. Używał wówczas ps. „Pohorecki”, „Kurcewicz”, „Michał” oraz otrzymał awans do stopnia majora. Od 1943 r. pełnił funkcję inspektora Okręgu Wileńskiego AK. W kwietniu 1944 r. został dowódcą I Zgrupowania AK, na czele którego wziął udział w operacji „Ostra Brama”. Przewidując wrogą postawę Sowietów, w lipcu 1944 r. uniknął aresztowania. Przedostał się do Wilna, gdzie został szefem Oddziału II odtworzonej komendy Okręgu Wileńskiego AK, a następnie zastępcą i ostatecznie komendantem Okręgu. Używał wówczas ps. „Lawicz” . W 1945 r. przeprowadził demobilizację Okręgu Wileńskiego i Okręgu Nowogródzkiego, przenosząc ich struktury do centralnej Polski.

Okres powojenny[edytuj]

W 1945 r. po demobilizacji ewakuował się do centralnej Polski i podjął pracę na kolei w Leśnicy. Po spotkaniu 6 czerwca 1945 r. z płk. Janem Mazurkiewiczem ps. „Radosław” nie uznał zwierzchnictwa płk. Jana Rzepeckiego jako komendanta Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, a następnie WiN-u. Postanowił prowadzić samodzielną działalność konspiracyjną. W sierpniu 1945 r. nawiązał bezpośrednią łączność z emigracyjnym sztabem Naczelnego Wodza. Zgodnie z otrzymanymi rozkazami nakazał swoim podkomendnym ścisłą konspirację, utrzymując jednak z nimi kontakty organizacyjne i prowadząc akcje pomocy materialnej. W tym celu utworzył Ośrodek Mobilizacyjny Okręgu Wileńskiego AK. Na początku 1946 r. podporządkował mu się mjr Zygmunt Szendzielarz ps. „Łupaszko”, dzięki czemu zyskał zbrojne zaplecze dla swojego sztabu. Powstały wówczas dwie Brygady: 5 Wileńska Brygada – działająca na Pomorzu i 6 Wileńska Brygada – na Białostocczyźnie. Stanowiły one bazę dla żołnierzy Wileńskiego Okręgu AK, prowadziły walkę z komunistyczną władzą i administracją, chroniły ludność przed terrorem NKWD i UB. W lutym 1947 przedostał się do Paryża, skąd po otrzymaniu instrukcji powrócił do kraju. Kontynuował działalność niepodległościową dowodząc kadrowym Ośrodkiem Mobilizacyjnym Okręgu Wileńskiego AK.Od końca 1947 r. prowadził działalność wywiadowczą na rzecz władz emigracyjnych.

Aresztowanie, proces, stracenie[edytuj]

Grób ppłk Antoniego Olechnowicza ps. „Pohorecki” w Panteonie – Mauzoleum Wyklętych-Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Latem 1948 r. MBP podjęło przeciw Wileńskiemu Okręgowi AK szeroko zakrojoną „Akcję X”, obserwacji poddano wszystkie osoby pochodzące z Wileńszczyzny. Ppłk Olechnowicz został aresztowany 26 czerwca 1948 r. we Wrocławiu, a 2 listopada 1949 r. przez WSR w Warszawie skazany razem z Henrykiem Borowskim i Lucjanem Minkiewiczem na karę śmierci[2]. Prezydent Bierut nie skorzystał z prawa łaski.

Ppłk Olechnowicz został stracony 8 lutego 1951 r. w więzieniu mokotowskim. Jego zwłoki zostały przez organa bezpieczeństwa publicznego potajemnie pogrzebane na tzw. „Łączce” na terenie Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie.

Upamiętnienie i rehabilitacja[edytuj]

W 1994 i 1995 został zrehabilitowany wyrokami Sądu Wojskowego w Warszawie. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl. Jego imieniem nazwano jedną z ulic w Gdyni.

Identyfikacja, pogrzeb[edytuj]

28 lutego 2014, podczas uroczystości w Belwederze z udziałem prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie i Instytut Pamięci Narodowej ogłosiły, że zidentyfikowano szczątki Antoniego Olechnowicza wśród ofiar pomordowanych przez organa bezpieczeństwa publicznego w latach 1945–1956, pochowanych w Kwaterze na Łączce przy murze cmentarnym Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie[3][4],[5],. Identyfikację szczątków odnalezionych na kwaterze "Ł" przeprowadzono w ramach Projektu Poszukiwań Miejsc Pochówku i Identyfikacji Ofiar Totalitaryzmów Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów.

27 września 2015 Antoni Olechnowicz został uroczyście pochowany w Panteonie – Mauzoleum Wyklętych – Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie[6].

Awanse służbowe[edytuj]

  • podporucznik – 15 sierpnia 1929 r. ze starszeństwem z 15 sierpnia 1929 r. i 68. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty
  • porucznik – 17 grudnia 1931 r. ze starszeństwem z 1 stycznia 1932 r. i 104. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty
  • kapitan
  • major
  • podpułkownik

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. W Roczniku Oficerskim z 1932 r. podano, że urodził się 2 czerwca.
  2. Numer sprawy sądowej według IPN: 1154
  3. IPN podał nazwiska kolejnych zidentyfikowanych ofiar komunizmu (pol.). www.niezalezna.pl. [dostęp 2014-03-01].
  4. IPN ujawnia nazwiska 12 ofiar z "Łączki. tvnwarszawa. [dostęp 2014-02-28].
  5. Prezydent: To początek upamiętnienia bohaterów. 2014-02-28. [dostęp 2014-03-01].
  6. IPN Antoni Olechnowicz

Bibliografia[edytuj]

  • Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 120, 535.
  • Tadeusz Swat: Niewinnie Straceni 1945–56. Wyd. Fundacja Ochrony Zabytków, Warszawa 1991. zob. też Straceni w Więzieniu mokotowskim.
  • Małgorzata Szejnert: Śród żywych duchów. Wyd. ANEKS, Londyn 1990.
  • Łupaszka w Sopocie.
  • AIPN, Teczki więźniów 1951, Olechnowicz Antoni
  • AWL, WSR w Warszawie, 118/91/3767–3779
  • Informator o nielegalnych..., s. 22, 23, 35
  • Informator o osobach skazanych..., według indeksu
  • W. Minkiewicz, Mokotów, Wronki, Rawicz..., s. 107
  • P. Niwiński, "Konspiracja i opór społeczny w Polsce...", s. 325–329
  • Od „Łupaszki”...,
  • H. Pająk, Oni...,