Antoni Wielki

Święty
Antoni Wielki
Święty Antoni Pustelnik
	opat; święty mnich; odnowiciel Kościoła; Ojciec Pustelników
	; Mozaika przedstawiająca Antoniego (1130)
Data i miejsce urodzenia	ok. 250 ; Koma
Data i miejsce śmierci	17 stycznia 356 ; Qolzum
Czczony przez	Kościół katolicki; Cerkiew prawosławną; Koptyjski Kościół Ortodoksyjny; wspólnotę anglikańską; Kościoły protestanckie
Wspomnienie	7 stycznia; 30 stycznia
Patron	chroniący przed zarazą; chroniący przed ogniem; patron zwierząt, zwłaszcza trzody chlewnej; orędownik w różnych chorobach
Szczególne miejsca kultu	Klasztor Świętego Antoniego w Egipcie
	Multimedia w Wikimedia Commons

Antoni Wielki, Antoni Pustelnik (ur. 250 w Komie, zm. 17 stycznia 356 na wzgórzu Qolzum) – egipski pustelnik, opat i ojciec pustyni; tradycyjnie uznawany za twórcę anachoretyzmu, jednej z odmian ruchu monastycznego^[2].

Antoni uznany został przez historyków za rewolucjonistę duchowości chrześcijańskiej^[2], bowiem w czasach, kiedy stało się ono religią państwową i przestała istnieć potrzeba oddawania życia za wiarę, wypracował on nowy model męczeństwa polegający na dożywotniej kontemplacji na pustyni w całkowitym wyrzeczeniu się siebie i surowej ascezie.

Uznany za świętego przez Kościół katolicki, Kościół anglikański, Cerkiew prawosławną i Koptyjski Kościół Ortodoksyjny. Niektóre kościoły protestanckie uważają go za bohatera wiary. Kościół luterański zalicza go do odnowicieli Kościoła.

Życiorys

Informacje o życiu Antoniego są znane głównie z „Żywota św. Antoniego”, autorstwa Atanazego Aleksandryjskiego^[3.1].

Urodził się około 250 roku w Komie^[3.1]^[1] w zamożnej rodzinie^[4]. Po stracie rodziców, pod wpływem usłyszanych fragmentów Ewangelii Mateusza, postanowił wieść ascetyczne życie^[3.1]. W tym celu sprzedał swój majątek i rozdał ubogim, a swoją młodszą siostrę oddał pod opiekę szlacheckim kobietom^[4]. Około 270 roku^[3.1] osiadł w pustelni niedaleko rodzinnego miasta i oddawał się modlitwie i pracy fizycznej^[4]. W tym czasie dołączyli do niego inni ludzie, chcący go naśladować i z tego powodu, około 285 roku osiadł w opuszczonej fortecy Pispir na prawym brzegu Nilu^[3.1]. Około 311 udał się do Aleksandrii by wspierać prześladowanych przez cesarza Maksymiana^[4]. Rok później^[4] przeniósł się na wzgórze Qolzum, gdzie wybudował pustelnię, a jego uczniowie zbudowali własne wokół wzgórza^[3.1]. Spotkał tam także Pawła z Teb^[4]. Około 337 roku ponownie udał się do Aleksandrii, by wspomóc Atanazego w walce przeciwko arianom^[3.1]. Zmarł 17 stycznia 356 roku^[4] na wzgórzu Qolzum^[1].

Twórczość i poglądy

W swojej nauce zawartej w dziele „Życie” Antoni podkreśla konieczność poznania siebie, oddaniu się pod opiekę Ducha Bożego, walkę ze złymi skłonnościami i lekturę Pisma Świętego^[3.2].

Napisał siedem listów po koptyjsku, co czyni go pierwszym pisarzem koptyjskim^[3.2]. Z listów wynika jego znajomość greki i nauk Orygenesa^[3.2]. Przypisuje mu się także autorstwo 38 apoftegmatów i homilii o pokucie^[3.2]. Nieautentyczny jest natomiast łaciński przekład „Corpus Arabicum” oraz arabski przekład reguły, rzekomo napisanej przez Antoniego^[3.2].

Kult

W ikonografii chrześcijaństwa zachodniego popularne są obrazy: Kuszenie św. Antoniego oraz św. Antoni odwiedza Pawła Eremitę^[4].

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim, ewangelickim i anglikańskim obchodzone jest 17 stycznia^[4]^[1], natomiast w Cerkwi prawosławnej 17/30 stycznia^[c], tj. 30 stycznia według kalendarza gregoriańskiego^[5].

Ikonografia

Przedstawiany jest w stroju mnicha lub pustelnika^[5]. Jego atrybuty to: diabły, diabeł z pucharem, demony, dzwonek, tau krzyż egipski, księga, lew kopiący grób, laska, oliwna lampa, puchary z winem, obficie zastawione stoły z pieczonymi prosiętami, świnia, ogień, pochodnia, obnażone kobiety, reguła zakonna, źródło^[6]

Zobacz też

święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
święci prawosławni
modlitwa za pośrednictwem świętego
Makary Wielki Egipski
święty Antoni – inne postaci święte o imieniu Antoni

Uwagi

↑ liturgia katolicka i luterańska
↑ prawosławna liturgia według kalendarza gregoriańskiego
↑ podwójne datowanie

Przypisy

1 2 3 4 Antonius der Große. Ökumenisches Heiligenlexikon. [dostęp 2026-04-28]. (niem.).
1 2 John Chryssavgis, Benedicta Ward: W sercu pustyni: duchowość Ojców i Matek Pustyni. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007, s. 15. ISBN 978-83-233-2249-8. (pol.).
Marek Starowieyski, Jan Szymusiak: Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Poznań: Święty Wojciech Dom Medialny, 2022. ISBN 978-83-8065-459-4. (pol.).
1. 1 2 3 4 5 6 7 s. 80
2. 1 2 3 4 5 s. 81
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Święty Antoni, opat. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2026-04-28]. (pol.).
1 2 Jarosław Charkiewicz: Antoni Wielki (356). cerkiew.pl. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
↑ Józef Marecki, Lucyna Rotter: Jak czytać wizerunki świętych: leksykon atrybutów i symboli hagiograficznych. Kraków: Universitas, 2009, s. 78. ISBN 978-83-2420-910-1. (pol.).

Linki zewnętrzne

Żywot ś. Antoniego pustelnika w Żywotach Świętych Piotra Skargi.

[uwaga1-1] turgia katolicka i luterańska

[uwaga2-2] rawosławna liturgia według kalendarza gregoriańskiego

[uwaga3-9] wójne datowanie

[lexikon-3] 1 2 3 4 Antonius der Große. Ökumenisches Heiligenlexikon. [dostęp 2026-04-28]. (niem.).

[chryssavgis-4] 1 2 John Chryssavgis, Benedicta Ward: W sercu pustyni: duchowość Ojców i Matek Pustyni. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007, s. 15. ISBN 978-83-233-2249-8. (pol.).

[słownik-5] Marek Starowieyski, Jan Szymusiak: Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Poznań: Święty Wojciech Dom Medialny, 2022. ISBN 978-83-8065-459-4. (pol.).
1 2 3 4 5 6 7 s. 80

1 2 3 4 5 s. 81

[6] 1 2 3 4 5 6 7 s. 80

[8] 1 2 3 4 5 s. 81

[brewiarz-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Święty Antoni, opat. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2026-04-28]. (pol.).

[cerkiew-10] 1 2 Jarosław Charkiewicz: Antoni Wielki (356). cerkiew.pl. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).

[Marecki-11] Józef Marecki, Lucyna Rotter: Jak czytać wizerunki świętych: leksykon atrybutów i symboli hagiograficznych. Kraków: Universitas, 2009, s. 78. ISBN 978-83-2420-910-1. (pol.).

[6] 1 2 3 4 5 6 7 s. 80

[8] 1 2 3 4 5 s. 81

[a]

[b]

[1]

[2]

[3.1]

[4]

[3.2]

[c]

[5]

[6]