Antyfaszystowski Front Kobiet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Antyfaszystowski Front Kobiet
Antifašistička fronta žena
Ilustracja
Wiec organizacji w Drvarze we wrześniu 1942
Utworzenie

6 grudnia 1942

Rozwiązanie

wrzesień 1953

Antyfaszystowski Front Kobiet (serb.-chorw. Antifašistička fronta žena, Антифашистички фронт жена, w skrócie AFŽ/AФЖ; słoweń. Protifašistično fronta žensk; mac. Антифашистички фронт на жените) – feministyczna i antyfaszystowska organizacja funkcjonująca w latach 1942-1953 na terenach byłej Jugosławii. Silnie zaangażowana w komunistyczne oraz wielonarodowe działania jugosłowiańskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Utworzona przez wolontariuszki 6 grudnia 1942, na I Krajowej Konferencji Kobiet, która odbyła się w Bosanski Petrovac[1].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Na początku swojej działalności organizacja nosiła nazwę „Antyfaszystowska Organizacja Kobiet”. W Chorwacji nazywała się „Antyfaszystowski Front Chorwatek”[2]. W Słowenii z kolei nosiła kilka nazw: „Antyfaszystowskie Stowarzyszenie Kobiet”, „Kobiety Frontu Antyfaszystowskiego” i „Antyfaszystowski Front Kobiet”. Została jednak oficjalnie założona jako „Słoweńskie Antyfaszystowskie Stowarzyszenie Kobiet”[3][4][5]. W Macedonii była nazwana „Antyfaszystowski Front Kobiet Macedonii”[1]. W Serbii natomiast „Antyfaszystowski Front Kobiet Serbii”, w którego skład wchodził „Antyfaszystowski Front Kobiet Wojwodynia” (działający w Suboticy)[6].

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Przed drugą wojną światową wiele organizacji kobiet propagowało pokój i walka przeciw totalitarnym reżimom zyskującym władzę w Europie. Podczas wojny wiele kobiet działało w antyfaszystowskich ruchach. Potwierdza to pierwszy dokument najwyższej siedziby ochotniczej armii narodowowyzwoleńczej Jugosławii, która miała wtedy najwięcej władzy na wyzwolonych ziemiach. W wielu dokumentach potwierdzone były zarówno bierne jak i aktywne prawo kobiet do udziału w głosowaniach. Choć były one teoretycznie zapewnione już przed 1941 w konstytucji, to kobiety w praktyce nie mogły z nich korzystać[7][8].

Wiele organizacji kobiet założonych w 1941, działających w różnych obszarach wzięło udział 6.12.1942 w narodowej konferencji kobiet. Przyjechało na nią łącznie 166 delegatek z całej Jugosławii ( z wyjątkiem Macedonii z powodu za dużej odległości i możliwego zagrożenia). Na konferencji został założony Antyfaszystowski front kobiet, którego celami była mobilizacja kobiet przy pomocy nowym oddziałom, pomoc partyzantom, branie udział w zbrojnych akcjach sabotażu i promowanie „braterstwa i zjednoczenia” wśród kobiet[8].

Organizacja ta była zdecentralizowana i składała się z:

  • Antyfaszystowski Front Kobiet Bośni i Hercegowiny
  • Antyfaszystowski Front Kobiet Chorwacji
  • Antyfaszystowski Front Kobiet Kosowa
  • Antyfaszystowski Front Kobiet Macedonii
  • Antyfaszystowski Front Kobiet Montenegra
  • Antyfaszystowski Front Kobiet Serbii
  • Antyfaszystowski Front Kobiet Słowenii
  • Antyfaszystowski Front Kobiet Wojwodyni

Druga wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po inwazji na Jugosławię, AFŽ pełnił ważną rolę. Według różnych szacunków około 2 mln ludzi pomogło Narodowej Armii Wyzwolenia Jugosławii, a około 110 tys. kobiet służyło w oddziałach militarnych, w tym 2 tys. zostało oficerami. Komisje AFŽ zajmowały się m.in. szyciem ubrań dla żołnierzy i partyzantów, pomocą dzieciom, leczeniem rannych żołnierzy (wiele kobiet pracowało jako sanitariuszki) oraz pracą w rolnictwie. Kobiety również kupowały sprzęt dla żołnierzy, pracowały jako kurierzy, były instruktorami politycznymi czy uczyły nowych rekrutów podstaw wojskowości[9].

Straty[edytuj | edytuj kod]

Spośród 305 tys. zmarłych żołnierzy 25 tys. było kobietami, a spośród 405 tys. rannych 40 tys[9].

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Dzięki swojej walce na rzecz kraju kobiety miały po wojnie zapewnione niektóre równe prawa które zostały zapisane w nowej konstytucji Jugosławii. Działania AFŽ po wojnie sprowadzały się w głównej mierze do: złagodzenia konsekwencji wojny, promowania edukacji (zwłaszcza edukacji dziewczynek), budowania budynków mieszkalnych, działania na rzecz kultury i przeciwko dyskryminacji i segregacji kobiet.

Antyfaszystowski Front Kobiet został zniesiony na IV Kongresie (26-28 września 1953) w Belgradzie, kiedy zdecydowano o zmianie nazywa na Stowarzyszenie Kobiet Jugosławii i włączenie go do Socjalistycznego Związku Ludzi Pracujących Jugosławii. Decyzje o przekształceniu argumentowano „zbędną działalnością polityczną”[7][10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Sabrina P. Ramet (red.), Gender Politics in the Western Balkans: Women and Society in Yugoslavia and the Yugoslav Successor States (Post-Communist Cultural Studies), Penn State University Press, 1999, s. 75-76, ISBN 978-0-271-01802-7.
  2. Antifašistička fronta žena: Emancipatorska snaga Narodno-oslobodilačke borbe, VoxFeminae [dostęp 2022-05-19].
  3. Mateja Jeraj, Slovenke na prehodu v socializem: vloga in položaj ženske v Sloveniji 1945-1953, Arhiv republike Slovenije, 2005, ISBN 961-6137-85-9.
  4. Tjaša Konovšek, Med idealom in resničnostjo: Ženske v času druge svetovne vojne na Slovenskem, Ljubljana: Univerze v Ljubljani, 2018.
  5. Ton Luskovič, SPŽZ - Slovenska protifašistična ženska zveza : organiziranje SPŽZ na ormoškem območju, www.dlib.si, 2013 [dostęp 2022-05-19].
  6. Gordana Stojaković, Antifašistički front žena Vojvodine 1942-1953: Iskustvo masovnog organizovanja žena, Marks21, 5 września 2010 [dostęp 2022-05-19].
  7. a b Andrea Jovanović, Yugoslavia Antifascist Front of women (AFŽ): legacy, lessons and some insights, IDŠ, 25 sierpnia 2016 [dostęp 2022-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2016-08-25].
  8. a b Barbara Jancar, Women in the Yugoslav national liberation movement: An overview, „Studies in Comparative Communism”, 14 (2), 1981, s. 144–164, DOI10.1016/0039-3592(81)90004-1, ISSN 0039-3592 [dostęp 2022-06-23] (ang.).
  9. a b Neda Božinović, Nekoliko osnovnih podataka o Ženskom pokretu u Jugoslaviji između dva rata, Women NGO, 3 października 2006 [dostęp 2022-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2006-10-03].
  10. Mateja Jeraj, Komunistična partija, Antifašistična fronta žensk in uresničevanje ženske enakopravnosti v Sloveniji: (1943-1953), www.dlib.si [dostęp 2022-06-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]