Aparat Tullgrena

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jedna z wersji aparatu Tullgrena (Berelesego): płyn konserwujący (A); zlewka (B); filtr (C); próbka (D); lejek (E); ciepło (F); żarówka (G)
4755253068 59080f0195 bBerlese.jpg

Aparat Tullgrena[1], lejek Tullgrena[2], lejek Berlesego-Tullgrena – przyrząd służący do aktywnego wypłaszania drobnych bezkręgowców (głównie stawonogów) z pobranych próbek habitatu. Wykorzystuje gradient temperatur do osuszenia próbki, w wyniku czego higrofilne zwierzęta same wpadają do płynu konserwującego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przyrząd został, w pierwotnej formie, wynaleziony w 1905 roku przez Antonia Berlesego. Używał on jednak jako emitera ciepła gorącej pary, a próbka habitatu była umieszczana bezpośrednio w lejku[3]. Zmodyfikowany został w 1918 przez Alberta Tullgrena, który zastosował żarówkę jako źródło ciepła oraz zwiększył gradient temperatur za pomocą kawałka blachy otaczającego próbkę gleby[4]. Obecne konstrukcje są zwykle kombinacją różnych elementów obu przyrządów, toteż T.R.E. Southwood sugeruje, że winno się je nazywać lejkiem Berlesego-Tullgrena (ang. „Berelese-Tullgren funnel”)[5].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Przyrząd składa się z dużego lejka, którego szerszy koniec nakryty jest siatką o drobnych oczkach, a węższy uchodzi do próbówki lub zlewki wypełnionej płynem konserwującym (np. 60-70% roztwór alkoholu etylowego) oraz umieszczonego nad siatką źródła ciepła w postaci, najczęściej, żarówki. Ponadto zwykle używa się przezroczystej przykrywki oraz czasem klosza. Konstrukcja ta bywa zwielokrotniona, w celu zwiększenia wydajności, poprzez umieszczenie na drewnianej podstawce albo stalowym lub aluminiowym stelażu całych rzędów lejków i żarówek[6][7][8].

Zasada działania[edytuj | edytuj kod]

Pobrane wcześniej próbki habitatu, tj. najczęściej gleby, ściółki, igliwia, rozdrobnionego próchna itp. umieszcza się na powierzchni siatki, która rozciągnięta jest w górnej części lejka. Następnie całość przykrywa się, zabezpieczając przed ewentualną ucieczką i włącza żarówkę. Stawonogi glebowe są wilgocio- oraz cieniolubne. Urządzenie wykorzystuje ich naturalną skłonność do podążania w kierunku miejsc o większej wilgotności i zacienieniu. Żarówka, emitując ciepło, osusza stopniowo coraz głębsze warstwy gleby, zmuszając bezkręgowce do wędrówki coraz głębiej, aż w końcu natrafiają na siatkę i wpadają do wnętrza lejka, gdzie ześlizgują się ze ścianek, kończąc w próbówce z płynem konserwującym[7][6][2].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Próbka powinna być wilgotna, toteż często zrasza się ją wodą. Próbkę gleby dobrze jest także obrócić, tj. umieścić ją górną stroną w dół, dzięki czemu stawonogi mogą wykorzystać już istniejące korytarzyki w glebie do ucieczki przed wysuszeniem. Należy także odpowiednio dobrać moc żarówki, by stawonogi na pewno zdążyły uciec, gdyż wiele drobnych gatunków o miękkim oskórku szybko wysycha. Dolna część lejka powinna być dobrze wentylowana i chłodna, by zwiększyć gradient temperatur[7][6].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Przyrząd jest używany do aktywnego wypłaszania drobnych i średniej wielkości stawonogów żyjących w glebie, ściółce itp. Znajduje zastosowanie przede wszystkim w badaniach z dziedziny pedobiologii, entomologii, arachnologii, myriapodologii oraz ekologii. Sprawdza się przy wypłaszaniu m.in.: skoczogonków, widłogonków, pierwogonków, skąponogów, drobnonogów, pareczników, krocionogów, roztoczy, zaleszczotków, lądowych równonogów, mrówek, larw i mniejszych dorosłych chrząszczy z rodziny biegaczowatych i kusakowatych itp.[7][8]

Przypisy

  1. Jacek Twardowski, Adrian Smolis, Leszek Kordas. Wpływ różnych systemów uprawy roli na mezofaunę glebową. Badania wstępne. „Annales Universitate Mariae Curie-Skłodowska Lublin-Polonia Sectio E”. 59 (4), 2004. 
  2. a b Kinga Stanisławek: Metody Zbierania i Preparowania. [dostęp 2013-11-08].
  3. A. Berlese. Apparecchio per raccogliere presto ed in gran numero piccoli Artropodi. „Redia”. 2, s. 85-90, 1905. 
  4. A. Tullgren. Ein sehr einfacher Ausleseapparat für terricole Tierfaunen. „Zeitschrift für angewandte Entomologie”. 4, s. 149-150, 1918. 
  5. T.R.E. Southwood: Ecological methods. Chapman & Hall, 1994. ISBN 0-412-30710-3.
  6. a b c Berlese-Tullgren apparatus. W: Guide to New Zealand Soil Invertebrates [on-line]. [dostęp 2013-11-08].
  7. a b c d David C. Coleman, D. A. Crossley, Jr., Paul F. Hendrix: Fundamentals of Soil Ecology. Wyd. 2. Elsevier Academic Press, 2004.
  8. a b W. Sakchoowong, S. Nomura, K. Ogata, J. Chanpaisaeng. Comparison of Extraction Efficiency between Winkler and Tullgren Extractors for Tropical Leaf Litter Macroarthropods. „Thai Journal of Agricultural Science”. 40 (3-4), s. 97-105, 2007.