Apatryda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Apatryda (gr. άπατρις ‘pozbawiony ojczyzny’)[1], bezpaństwowiec (ang. stateless person) – osoba, której żadne państwo nie uznaje za swojego obywatela, czyli osoba nieposiadająca żadnego obywatelstwa.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Apatrydą zostaje się tracąc obywatelstwo jednego państwa (np. wyjście za mąż za obcokrajowca, gdy prawo kraju ojczystego przewiduje w tej sytuacji „pójście kobiety za mężem”), nie nabywając jednocześnie obywatelstwa innego kraju, względnie rodząc się z rodziców, których państwo lub państwa ojczyste uznają tylko nabycie obywatelstwa przez urodzenie się na ich terytorium (ius soli) w państwie uznającym tylko nabycie obywatelstwa przez urodzenie się z rodziców będących jego obywatelami (ius sanguinis).

Bezpaństwowość była zjawiskiem częstszym przed kilkudziesięciu laty. Po I wojnie światowej wydawany był bezpaństwowcom różnych kategorii paszport nansenowski, dowód tożsamości pełniący funkcję paszportu. Nazwa pochodzi od badacza polarnego i działacza społecznego Fridtjofa Nansena.

Powszechna deklaracja praw człowieka w artykule 15 głosi: 1. Każdy człowiek ma prawo do posiadania obywatelstwa. 2. Nie wolno nikogo pozbawiać samowolnie obywatelstwa ani nikomu odmawiać prawa do zmiany obywatelstwa.

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych w artykule 24 głosi: 3. Każde dziecko ma prawo do nabycia obywatelstwa.

20 września 1954 r. na forum ONZ przyjęto Konwencję dotyczącą statusu bezpaństwowców. Zgodnie z nią, państwa powinny przyznać apatrydom status zbliżony do własnych obywateli. 30 sierpnia 1961 r. uchwalono Konwencję o ograniczaniu bezpaństwowości, zapewniającą nabycie obywatelstwa tym, którzy w przeciwnym wypadku pozostaliby bezpaństwowcami, a których łączy z danym państwem określona więź wynikająca z miejsca ich urodzenia lub pochodzenia.

Ochronę przed bezpaństwowością zapewniają prawodawstwa wielu krajów.

Sytuacja w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Polska jako jeden z czterech krajów Unii Europejskiej (pozostałe to Estonia, Cypr i Malta) nie ratyfikowała konwencji z 1954 i 1961[2].

Polska ustawa o obywatelstwie przewiduje, iż dziecko urodzone na terytorium Polski, które nie uzyskałoby żadnego obywatelstwa (ponieważ np. jego rodzice są nieznani, są sami bezpaństwowcami albo pochodzą z kraju, który przyznaje obywatelstwo tylko dzieciom urodzonym na ich terytoriumius soli), nabędzie polskie obywatelstwo, zaś utracić je można tylko zrzekając się go.

Obecnie w Polsce kwestię utraty obywatelstwa reguluje art. 34 ust. 2 Konstytucji RP:

„Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie”.

Przepis ten daje obywatelom polskim ochronę przed pozbawieniem ich obywatelstwa w drodze jednostronnej decyzji władz polskich. Jednocześnie art. 137 Konstytucji RP precyzuje, że do zrzeczenia się obywatelstwa wymagana jest zgoda Prezydenta Rzeczypospolitej:

Prezydent Rzeczypospolitej nadaje obywatelstwo polskie i wyraża zgodę na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego”.

Zgodnie z art. 48 ust. 4 pkt. 3) ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2017 r. poz. 1462, z późn. zm.) wymaganym załącznikiem do wniosku o wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego jest m.in. dokument stwierdzający posiadanie obywatelstwa innego państwa lub przyrzeczenie jego nadania. W ten sposób ustawodawca przewidział możliwość zmiany obywatelstwa (utratę obywatelstwa polskiego w celu nabycia obywatelstwa innego państwa), zaś ograniczył możliwość, aby obywatel polski stał się apatrydą.

Zdarza się jednak, że byli obywatele polscy i ich potomkowie pozbawieni są jakiegokolwiek obywatelstwa. Przykładem są byli obywatele II Rzeczypospolitej i ich potomkowie w liczbie 12 tys., którzy osiedlili się na Łotwie po II wojnie i nie uzyskali obywatelstwa łotewskiego po odzyskaniu niepodległości przez to państwo, ani nie przywrócono im obywatelstwa polskiego (zob. Polacy na Łotwie)[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]