Aram Chaczaturian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aram Chaczaturian
Na znaczku pocztowym Armenii

Aram Iljicz Chaczaturian, orm. Արամ Խաչատրյան (ur. 6 czerwca 1903 w Tbilisi, zm. 1 maja 1978 w Moskwie) – ormiański kompozytor muzyki poważnej, dyrygent i pedagog.

Początkowo studiował biologię na Uniwersytecie w Moskwie, następnie rozpoczął naukę w szkole muzycznej im. Gniesinów w Moskwie: wiolonczelę u S.F. Byczkowa, a kompozycję u M.F. Gniesina. W 1929 roku wstąpił do Konserwatorium Moskiewskiego, gdzie studiował kompozycję u Miaskowskiego. Od 1950 był profesorem kompozycji w konserwatorium w Moskwie.

Stosował w swej muzyce – doskonałej pod względem technicznym – oryginalne motywy ormiańskie; materiał folklorystyczny przenika wszystkie jej warstwy, wpływa na melodykę, harmonikę (o specyficznej, lecz zawsze tonalnej strukturze), żywą rytmikę (częstokroć motoryczną) i jaskrawą instrumentację.

Ważniejsze kompozycje:

  • 1932 – Toccata na fortepian
  • 1933 – Suita taneczna na orkiestrę
  • 1934, 1943, 1947 – 3 symfonie
  • 1936 – Koncert fortepianowy
  • 1938 – Kantata na chór i orkiestrę
  • 1940 – Koncert skrzypcowy
  • 1939 – balet Sczastie
  • 1942 – balet Gajane (I wersja 1942, II wersja 1952)
  • 1946 – Koncert wiolonczelowy
  • 1954 – balet Spartakus
  • 1961 – Sonata fortepianowa
  • 1961 – rapsodia na skrzypce i orkiestrę
  • 1963 – rapsodia na wiolonczelę i orkiestrę
  • 1965 – rapsodia na fortepian i orkiestrę
  • 1966 – utwór jazzowy na klarnet dla Benny Goodmana

Taniec z szablami z baletu Gajane oraz Adagio z baletu Spartakus należą do najbardziej znanych jego utworów. Adagio ze Spartakusa posłużyło jako muzyka do początku drugiej części filmu Stanleya Kubricka 2001: Odyseja kosmiczna.

Innymi bardziej znanymi utworami Chaczaturiana są: muzyka do sztuki Lermontowa Maskarada (wykorzystana także w ekranizacji epopei Wojna i pokój), trzy symfonie, Koncert skrzypcowy, Koncert wiolonczelowy i Koncert fortepianowy.

Po śmierci jego mózgowie badał Institut Mozga.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • G. M. Szniejerson: A. Chaczaturian, Moskwa 1958
  • V. Juzefovich: A. Khatchaturyan, New York 1985.