Araukaria chilijska

Araukaria chilijska
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	telomowe
Gromada	naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	nagonasienne
Klasa	iglaste
Rząd	araukariowce
Rodzina	araukariowate
Rodzaj	araukaria
Gatunek	araukaria chilijska
	Nazwa systematyczna
	Araucaria araucana (Molina) K.Koch; Dendrologie 2(2): 206 (1873)
Synonimy
	Araucaria chilensis Mirb.; Araucaria dombeyi A.Rich.; Araucaria imbricata Pav.; Columbea imbricata (Pav.) Carrière; Columbea quadrifaria Salisb.; Dombeya chilensis Lam.; Abies araucana (Molina) Poir.; Pinus araucana Molina;
	Araucaria chilensis Mirb.; Araucaria dombeyi A.Rich.; Araucaria imbricata Pav.; Columbea imbricata (Pav.) Carrière; Columbea quadrifaria Salisb.; Dombeya chilensis Lam.; Abies araucana (Molina) Poir.; Pinus araucana Molina;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; zagrożony
	Multimedia w Wikimedia Commons

Araukaria chilijska, igława chilijska (Araucaria araucana) – gatunek drzewa nagonasiennego z rodziny araukariowatych. Występuje w Andach w środkowym i południowym Chile oraz w południowej Argentynie^[3]^[5].

Gatunek użytkowany był ze względu na drewno, co zostało zabronione w Chile w 1990 roku. Uprawiany jest jako roślina ozdobna, ma jadalne nasiona^[6].

Rozmieszczenie geograficzne

Rośnie na stokach Andów w Chile od Parku Narodowego Laguna del Laja na północy po prowincję Los Ríos na południu. Rośnie też bliżej Oceanu Spokojnego w Parku Narodowym Nahuelbuta. Występuje też na przyległym obszarze w Argentynie^[7].

Morfologia

Pokrój: Drzewo osiągające zwykle ok. 30 m, rzadko nawet 50 m wysokości. Średnica pnia osiąga zazwyczaj 1,5 m, rzadko do 2,5 m^[6]. Korowina jest szarobrązowa, gładka lub złożona z silnie skorkowaciałych, grubych, heksagonalnych płatów o prostych brzegach, ciasno przylegających do siebie^[6]^[7]. Korona jest początkowo gęsta, wąska^[5] i stożkowata^[6], z konarami wyrastającymi w regularnych okółkach po 5–7^[5]. Z wiekiem dolne konary odpadają i korona przyjmuje kształt kopułowaty^[6].
Liście: Szczelnie, dachówkowato okrywają pędy, na których utrzymują się po kilkanaście lat. Blaszki są wąskojajowatolancetowate do 6 cm długości, na szczycie wąskotrójkątne. Są bardzo sztywne i kłujące^[5].
Organy generatywne: Szyszki męskie osiągają 8–12 cm długości, 4–5 cm grubości. Na każdej z wielu łusek znajduje się 12–20 woreczków pyłkowych ułożonych w dwóch rzędach. Szyszki żeńskie są wzniesione, kuliste, o średnicy ok. 20 cm. Dojrzałe szyszki są brązowe. Łuski nasienne są ciasno i spiralnie ułożone. Mają klinowaty kształt, osiągają 4–5 cm długości i 1,5–2 cm szerokości. Dolna część jest rozdęta, zawiera nasiono osiągające od 2,5 cm do 4,5 cm długości, które ma wąskojajowaty kształt i czerwonobrązową barwę^[6].

Pokrój
Wierzchołek pędu
Pęd z szyszką

Biologia i ekologia

Gatunek występuje po obu stronach Andów na rzędnych od 600 do 1800 m n.p.m. Zazwyczaj tworzy jednogatunkowe drzewostany o luźnym zwarciu na glebach żyznych, przepuszczalnych, zarówno wilgotnych jak i świeżych^[6].

Rośliny są przeważnie dwupienne (nie jest to jednak regułą). Duże nasiona wskazują na ich adaptację do rozprzestrzeniania przez duże kręgowce. Gatunek wyróżnia się wśród nagonasiennych dużą łatwością tworzenia odrostów ze ściętych pni i z korzeni^[6].

Zastosowanie

Drewno dużej wartości użytkowej doprowadziło do znacznego ograniczenia zasobów tego gatunku. W Chile zakazano jego eksploatacji w 1990 roku^[7]. Ze względu na oryginalny pokrój gatunek ten jest rozpowszechniony w uprawie w strefach ciepłego i łagodnego klimatu. Szczególnie często uprawiany jest w Chile, w Europie i Ameryce Północnej^[7]. Pożywne nasiona są jadalne i stanowiły istotne źródło pożywienia dla lokalnej ludności – Indian Mapucze, zwanych też od tej rośliny Araukanami^[6].

Uprawa

Wymaga łagodnego klimatu i względnie dużej wilgotności. Źle znosi wysuszające wiatry, szczególnie zimą. W polskich warunkach bywa uprawiana rzadko w zachodniej części kraju^[5].

Zobacz też

Projekt Araucaria – astronomiczny projekt badawczy nazwany od tego gatunku drzew.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-14] (ang.).
↑ M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
↑ ^a ^b ^c Araucaria araucana (Molina) K.Koch, [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-11-12] .
↑ Araucaria araucana, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e WłodzimierzW. Seneta WłodzimierzW., JakubJ. Dolatowski JakubJ., Dendrologia, wyd. VI, Warszawa: PWN, 2025, s. 52, ISBN 978-83-01-23974-9 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ James E.J.E. Eckenwalder James E.J.E., Conifers of the World, Portland, London: Timber Press, 2009, s. 151-153, ISBN 978-0-88192-974-4 .
↑ ^a ^b ^c ^d Nicolás GarcíaN.G. Berguecio Nicolás GarcíaN.G., César OrmazabalC.O. Pagliotti César OrmazabalC.O., Arboles Nativos de Chile, Gerencia de Comunicación Enersis S.A., 2008, s. 176, ISBN 978-956-7667-10-9 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-14] (ang.).

[Christenhusz-2] M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).

[powo-3] Araucaria araucana (Molina) K.Koch, [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-11-12] .

[iucn-4] Araucaria araucana, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[dendrologia-5] WłodzimierzW. Seneta WłodzimierzW., JakubJ. Dolatowski JakubJ., Dendrologia, wyd. VI, Warszawa: PWN, 2025, s. 52, ISBN 978-83-01-23974-9 .

[ecken-6] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ James E.J.E. Eckenwalder James E.J.E., Conifers of the World, Portland, London: Timber Press, 2009, s. 151-153, ISBN 978-0-88192-974-4 .

[arboles-7] Nicolás GarcíaN.G. Berguecio Nicolás GarcíaN.G., César OrmazabalC.O. Pagliotti César OrmazabalC.O., Arboles Nativos de Chile, Gerencia de Comunicación Enersis S.A., 2008, s. 176, ISBN 978-956-7667-10-9 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]