Arboretum w Wojsławicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Buk zwyczajny forma czerwonolistna (Fagus sylvatica f. purpurea)

Arboretum w Wojsławicachogród dendrologiczny na terenie Wojsławic (gmina Niemcza) w woj. dolnośląskim. Od roku 1988 filia Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Znane z bogatego zbioru różaneczników i azalii, liliowców, bukszpanów oraz drzew i krzewów nie mrozoodpornych w innych częściach Polski. W 2020 roku w arboretum otwarto Polski Ogród Milenijny, gdzie zgromadzono unikatową kolekcję odmian roślin polskiej hodowli oraz gatunki roślin zagrożonych, ginących i chronionych.

Wojsławice położone są 50 km na południe od Wrocławia i 2 km na wschód od Niemczy, na obszarze chronionego krajobrazu Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich. Administracyjnie należą do gminy Niemcza w powiecie dzierżoniowskim. Okolice Niemczy to ukształtowane południkowo pasma Wzgórz Gumińskich, Dębowych i Krzyżowych, o zróżnicowanej budowie geologicznej, poprzecinane łagodnymi jarami i wąwozami. Dnem najgłębszego wąwozu, na wysokości 150−200 m n.p.m. płynie z południa na północ rzeka Ślęza, zasilana licznymi potokami. Nad jednym z jej prawobrzeżnych dopływów, w malowniczej kotlinie, na północnych stokach Wzgórz Dębowych na wysokości 213−320 m n.p.m. położone jest Arboretum w Wojsławicach.

Kolekcja obejmuje 6532 gatunków roślin drzewiastych oraz 7445 gatunków i odmian bylin. Znajdujące się tam kolekcje różaneczników (Rhododendron – 1350 gatunków i odmian[1] – w tym historyczne odmiany różaneczników Seidla (124 odmiany[2]), liliowców (Hemerocallis – 3550 gatunków i odmian[3]) oraz bukszpanów (Buxus – 144 gatunki i odmiany[4]) uznane zostały przez Polskie Towarzystwo Ogrodów Botanicznych za Kolekcje Narodowe[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Różanecznik (Rhododendron) 'Von Oheimb Woislowitz'

Datą przyjmowaną obecnie za powstanie Arboretum jest rok 1811, kiedy to właściciele wsi z rodu von Prittwitz i von Aulock aklimatyzowali pierwsze drzewa obcego pochodzenia, głównie północnoamerykańskie. Obecny kształt Arboretum nadał w 1880 roku Fritz von Oheimb (upamiętnia go Staw Fritza), śląski ziemianin oraz znawca roślin. Został on właścicielem 150-hektarowego majątku w Wojsławicach, którego częścią był park romantyczny założony w 1821 r. przez ród von Aulock. Nowy właściciel rozpoczął przebudowę parku, systematycznie gromadząc nowe gatunki roślin, zwłaszcza różaneczniki, które stały się specjalizacją jego hodowli na początku XX wieku. W 1920 r. odnotowano na terenie ogrodu ok. 300 odmian różaneczników. Oheimb zmarł w 1928 r. i został pochowany na terenie ogrodu, a jego dzieło kontynuował syn, Arno von Oheimb.

Grób Fritza von Oheimba

Kalendarium historyczne:
1111 – książę Bolesław III Krzywousty nadał rycerzowi Wojsławowi za zasługi wojenne dobra ziemskie koło Niemczy
1517 – przekazanie Wojsławic, wraz z folwarkiem i dwoma ogrodami, burmistrzowi Niemczy
1559 – posiadłość nabył książę brzeski Jerzy II i nadaje jej rangę domeny książęcej; z miejscowego kamienia wzniósł dwór i zabudowania folwarczne, założył dwa duże ogrody i sady
1811 – właściciele wsi z rodu von Prittwitz i von Aulock rozpoczęli urządzanie parku romantycznego; zaaklimatyzowali pierwsze drzewa obcego pochodzenia, głównie północnoamerykańskie
1842 – nowy właściciel, baron Friedrich von Cannitz und Dallwiz, wyremontował pałac i folwark
1880 – dobra wojsławickie kupił śląski ziemianin Fritz von Oheimb, który nadał Arboretum współczesny charakter; sprowadził z Drezna nowo poślubioną żonę Bertę i z zapałem przystąpił do zakładania ogrodu różanecznikowego, posadził wiele unikatowych roślin
1890 – Oheimb przekazał kolekcję różaneczników Ogrodowi Botanicznemu we Wrocławiu
1906 – jedna z odmian różanecznika została nazwana imieniem twórcy Arboretum ‘Von Oheimb Woislowitz’
1920 – wojsławickie kolekcje roślinne obejmują 4 tysiące różaneczników w 300 odmianach, 500 piwonii i wiele innych roślin
1928 – Fritz von Oheimb zmarł w wieku 78 lat; jego dzieło kontynuuje najstarszy syn Arno
1946 – wysiedlenie rodziny Oheimbów i przejęcie majątku przez PGR
1958 – przekazanie parku Miejskiej Radzie Narodowej w Niemczy
1977 – nadanie rangi Arboretum przez Radę Ogrodów Botanicznych
1979 – powierzenie placówki Kombinatowej Hodowli Zwierząt Zarodowych w Dzierżoniowie
1983 – wpisanie Arboretum do rejestru zabytków kultury
1988 – przejęcie Arboretum przez Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego
2005 – przyłączenie 54 ha nowych gruntów, w tym zabytkowego folwarku
2011 – kolekcje z rodzajów Rhododendron, Hemerocallis i Buxus uzyskały status Polskich Kolekcji Narodowych
2013 – przyznanie certyfikatu ogrodu pokazowego Amerykańskiego Towarzystwa Liliowcowego (display garden of the American Hemerocallis Society)
2014 – Arboretum zostało europejską Stacją Oceny Odmian Liliowców (Hemerocallis)
2017 – otwarcie GEOretum. W miejscu lokalnego kamieniołomu prezentowane są skały pochodzące z rejonów Dolnego Śląska
2018 – Arboretum świętuje 30-lecie swojego istnienia.
2020 – otwarcie Polskiego Ogrodu Milenijnego

Kolekcja[edytuj | edytuj kod]

Różaneczniki (Rhododendron)

Placówka spełnia funkcje badawcze i edukacyjne, dlatego wszystkie okazy roślin są szczegółowo udokumentowane.

Rośliny[edytuj | edytuj kod]

Autostrada liliowców (Hemerocallis)

W roku 2013 zbiór roślin obejmował:

  • drzewa i krzewy: 4650 gatunków i odmian
  • byliny: 4885 gatunków i odmian.

W roku 2020 w skład kolekcji arboretum wchodziło:

  • 886 taksonów drzew i krzewów iglastych
  • 5646 taksonów drzew i krzewów liściastych
  • 7273 gatunki i odmiany bylin
  • 172 gatunki paproci

Kolekcje główne[edytuj | edytuj kod]

Róża (Rosa) 'Rosarium Uetersen'
  • różanecznik (Rhododendron, w tym historyczne odmiany Seidla): 1350 gatunków i odmian;
  • liliowiec (Hemerocallis): 3550 gatunków i odmian;
  • bukszpan (Buxus): 144 gatunki i odmiany;
  • hortensja (Hydrangea): 520 gatunków i odmian;
  • magnolia (Magnolia): ponad 100 gatunków i odmian;
  • miłorząb (Ginkgo): ponad 120 odmian;
  • lilak (Syringa): ponad 160 gatunków odmian;
  • tawułka (Astilbe): ok. 90 gatunków i odmian;
  • trawy ozdobne: ponad 650 gatunków i odmian;
  • jeżówka (Echinacea): ponad 100 gatunków i odmian;
  • funkia (Hosta): ponad 260 gatunków i odmian;
  • grusza (Pyrus): 200 gatunków i odmian;
  • czereśnia (PrunusBank Genów Dolnośląskich Historycznych Odmian Czereśni): 200 gatunków i odmian;
  • dereń (Cornus): ponad 140 gatunków i odmian;
    Hortensje (Hydrangea) w pełni kwitnienia – sierpień

Do ciekawszych okazów dendrologicznych ogrodu należą:

Jesienne kolory klonów palmowych (Acer palmatum)

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dawna przebieralnia

Na terenie Arboretum znajdują się:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Pięknotka japońska (Callicarpa japonica) i jej jesienne kolory

Arboretum jest czynne dla zwiedzających od maja do września. W maju kwitną różaneczniki i azalie, największa kolekcja w Polsce. Towarzyszą im krzewy z tej samej rodziny wrzosowatych: enkianty, pierisy, kiścienie, kalmie i wrzosy. Oryginalnością kwiatów zadziwiają magnolie oraz wiśnie ozdobne. W czerwcu królują róże – historyczne, okrywowe, miniaturowe i nostalgiczne. Niezwykle dekoracyjne liście prezentują cieniolubne funkie. Na skłonie Ostrej Góry dojrzewają czereśnie – Bank Genów Dolnośląskich Historycznych Odmian Czereśni. W lipcu kwitną liliowce – najbogatsza kolekcja w Polsce (ponad 3,5 tys. odmian). W pełniej krasie są paprocie o koronkowej budowie liści. Puszyste kwiatostany rozwijają tawułki, a pięknym zapachem odurzają jaśminowce. Sierpień zachwyca romantycznymi hortensjami. Kwitną pachnące floksy i bodziszki, otoczone rojami motyli budleje i lawendy, a także wielkokwiatowe powojniki i ketmie. Jesienią najpiękniej prezentuje się dwuhektarowa rabata bylin, na której dominują różnobarwne trawy, astrowate, rozchodniki, nachyłki, zawilce, jeżówki. Wybarwiają się owoce egzotycznych gatunków drzew i krzewów.

Do dyspozycji Gości[edytuj | edytuj kod]

Wigwam
  • bezpłatny parking i toalety,
  • wózek dla niepełnosprawnych,
  • miejsce do przewijania małych dzieci,
  • ratownik medyczny w weekendy i w święta,
  • internet bezprzewodowy Wi-Fi,
  • stoliki z zasilaniem elektrycznym,
  • teren piknikowy i miejsca do grillowania,
  • plac zabaw,
  • łączki do leżenia na własnym kocyku,
  • dwa punkty gastronomiczne: na folwarku i w ogrodzie,
  • weekendy tematyczne,
  • punkt sprzedaży roślin.

Polski Ogród Milenijny[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 2020 roku w teren ogrodu włączono tworzony od 2017 roku, 5 hektarowy, Polski Ogród Milenijny. Założenie to stanowi prezentację dokonań hodowców w tworzeniu krajowych odmian roślin. Prezentowana kolekcja składa się zarówno z odmian współczesnych jak również zapomnianych odmian przedwojennych. W altanach umieszczono także tablice dydaktyczne opisujące historię polskiej hodowli twórczej. Dodatkowo, ogród stanowi miejsce ochrony ex-situ gatunków zagrożonych, chronionych i ginących[7]. W założonych 17 uprawach zachowawczych znajdują się gatunki takie jak np.: Linum austracum, Dictamnus albus, Gladiolus palustris, Rosa gallica czy Allium ursinum.

Początkowo tworzona kolekcja składała się z 1000 odmian roślin, tak aby upamiętnić jubileusz 1000 lecia Bitwy pod Niemczą (1017-2017).

Obecnie w kolekcji znajduje się 1987 odmian [stan na 01.09.2020] [8].

Najliczniejsze kolekcje stanowią:

Z okazji otwarcia ogrodu, nakładem Agencji Promocji Zieleni i Związku Szkółkarzy Polskich, wydana została pozycja "Katalog 1000 Polskich Odmian Roślin" pod. redakcją T. Nowaka i H. Grzeszczak-Nowak.

Media[edytuj | edytuj kod]

W 2014 roku ogrodowi dendrologicznemu w Wojsławicach poświęcony został pierwszy odcinek serii reportaży „Łowcy Przygód MINI” emitowanych w sieci Internet oraz polskich telewizjach kablowych[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Index plantarum Arboretum Wojsławice [dostęp 2020-09-01].
  2. Arboretum Wojsławice, 1 września 2020 [dostęp 2020-09-01].
  3. Arboretum Wojsławice [dostęp 2020-09-01].
  4. Wykaz taksonów rodzaju Buxus w Arboretum Wojsławice [dostęp 2020-09-01].
  5. Zatwierdzone Kolekcje Narodowe.
  6. Dane za tablicą informacyjną przy okazie w arboretum.
  7. Związek Szkółkarzy Polskich, Polski Ogród Milenijny.
  8. Polskie odmiany roślin w Arboretum Wojsławice [dostęp 2020-09-01].
  9. Telewizja Sudecka: Łowcy Przygód zapraszają do Arboretum w Wojsławicach. [dostęp 2014-08-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]