Architektura romańska w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Historia architektury
< Architektura przedromańska
Architektura romańska
Czas trwania: X-XIII w.
Zasięg: Europa Zachodnia i Środkowa
... w Anglii
... we Francji
... w Hiszpanii
... w Niemczech
... w Polsce
... w Skandynawii
... we Włoszech
... w Europie Środkowo-Wschodniej
Architektura gotycka >

Architektura romańska w Polscearchitektura romańska w Polsce, powstająca w latach od ok. 1050 do ok. 1250 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki romańskiej architektury w Polsce sięgają kamiennej architektury wczesnopiastowskiej z czasów Mieszka I, Bolesława Chrobrego i Mieszka II. Znaczny wpływ wywierały na nią tradycje przyniesione przez przybywających do kraju dostojników kościelnych z Włoch, Francji i Niemiec, a także wzory przenoszone przez zakony o międzynarodowym zasięgu.

Właściwa architektura romańska w Polsce datowana jest na okres odbudowy państwa przeprowadzonej przez Kazimierza Odnowiciela, czyli od ok. 1050 do ok. 1250 roku.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wśród zachowanych zabytków dominuje budownictwo kamienne o różnym stopniu obróbki surowca.

Pod koniec XII wieku pojawia się, zwłaszcza na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce, cegła. W okresie romańskim układano ją w wiązaniu wendyjski, który został wyparty dopiero pod koniec XIII wieku przez wątek gotycki.

Wiele budowli zachowało się jedynie w postaci reliktów, stąd wiedza na temat architektury tej epoki i jej zasięgu w Polsce w dużym stopniu jest uzupełniana przez wyniki badań archeologicznych. Większość budowli z tego okresu została przebudowana w okresie późniejszym (zwłaszcza w okresie gotyku i baroku).

Architektura sakralna[edytuj | edytuj kod]

Wśród zabytków zachowały się przykłady budowli centralnych, kościołów jednonawowych i trójnawowych, a także zabudowań klasztornych. Bryły budynków były konstruowane - w sposób charakterystyczny dla całego romanizmu - z prostych brył geometrycznych. Kościoły budowano najczęściej z kamienia.

Kościoły budowane były według trzech następujących typów zabudowy[1]:

  • jednoprzestrzenne budowle salowe na planie prostokąta:
    • zakończone chórem i absydą,
    • zakończone chórem prostokątnym chórem,
    • bez chóru;
  • budowle o bardziej złożonej przestrzeni wielonawowej,
  • na planie krzyża łacińskiego (najczęściej występowały w przestrzeniach miejskich lub gdy miały większe znaczenie liturgiczne, jak np. katedry).

Charakterystyczną formą dla okresu romańskiego jest zorientowany w kierunku wschód–zachód układ bryłowy składowych elementów budowli sakralnych[1]:

  • wyodrębniona wyższa od pozostałych elementów wieża (element nie zawsze występujący, bądź o różnym jej umiejscowieniu w stosunku do stron świata i zmiennej wielkości),
  • nawa,
  • chór,
  • absyda,
  • najczęściej kryte stromym, dwuspadowym dachem, ok. 45° przechodzące przy absydach w półkoliste zakończenie.

Zabytki architektury[edytuj | edytuj kod]

Lista zabytków architektury romańskiej znajduje się w artykule Szlak Romański w Polsce.

Przypisy

  1. a b Janisio-Pawłowska ↓, s. 431.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, red. M. Walicki, t. I-II, PWN, Warszawa 1971
  • T. Mroczko: Polska sztuka przedromańska i romańska, Warszawa 1978
  • Zygmunt Świechowski: Sztuka romańska w Polsce. Warszawa: "Arkady", 1982.
  • W. Krassowski: Dzieje budownictwa i architektury na ziemiach Polski, t. 1, Warszawa 1989
  • T. Broniewski: Historia architektury dla wszystkich, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 1990
  • Sztuka Świata, t. 3, praca zbiorowa, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1996
  • David Watkin: Historia architektury zachodniej, Wydawnictwo Arkady 2006 ISBN 83-213-4178-0
  • Zygmunt Świechowski: Architektura romańska w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2000. ISBN 83-7181-164-0.
  • Dorota Janisio-Pawłowska. Początki świątyni chrześcijańskiej na Pomorzu Zachodnim. „Przestrzeń i Forma”, 2015. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]