Arcos (radziecka spółka handlowa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Arcos
Wszechzwiązkowe Spółdzielcze Towarzystwo Akcyjne
All-Russian Co-operative Society Ltd
Всероссийское кооперативное акционерное общество – Аркос
Ilustracja
Bush House w którym mieściła się siedziba spółki Arcos Ltd w Londynie (1935)
Państwo  Wielka Brytania
Kraj  Anglia
Siedziba Londyn
Adres Bush House, Aldwych (1935)
86, Hatton Garden (2014)
Data założenia 1920
Zatrudnienie 500 (1935)
Kapitał zakładowy 10 mln złotych rubli (1923)
£900,000.00 (2014)
brak współrzędnych
budynek Arcosu w Moskwie przy Ilyinka 9-10 02
Siedziba Arcosu w Petersburgu w Domu Fabergé (1924-1925)
Central Plaza - siedziba spółki Arcos w Hongkongu

Arcos Wszechzwiązkowe Spółdzielcze Towarzystwo Akcyjne (All-Russian Co-operative Society Ltd, Всероссийское кооперативное акционерное общество – Аркос) – spółka radziecka, która powstała w wyniku przyjęcia przez władze radzieckie nowej doktryny ekonomicznej tzw. NEP'u i formalnego przekształcenia funkcjonującego od 1917 londyńskiego przedstawicielstwa radzieckiej organizacji spółdzielni konsumenckich Centrosoyuz pod nazwą Centrosojus (England) Ltd. Została zarejestrowana w brytyjskim Ministerstwie Handlu 11 czerwca 1920 z kapitałem początkowym 15.000 funtów. 65 % udziałów należało do Leonida Krasina, ówczesnego radzieckiego przedstawiciela (posła i przedstawiciela handlowego) w Wielkiej Brytanii. Rzeczywisty właściciel spółki – Ludowy Komisariat Handlu Zagranicznego (Народный комиссариат внешней торговли СССР)[1] w 1921 podniósł jej kapitał do wysokości 100.000 funtów, w 1922 do 500.000 funtów, zaś w 1923 do 10 mln złotych rubli. Od 1922 spółka nosiła skróconą nazwę Arcos. W 1923 Rada Komisarzy Ludowych upoważniła spółkę do działalności na terenie ZSRR.

Arcos pełnił funkcję pośrednika w operacjach eksportowo-importowych radzieckich central handlu zagranicznego i bezpośrednio wielu innych podmiotów gospodarczych z partnerami brytyjskimi. Spółka zatrudniała około 500 osób, z tego 1/3 obywateli radzieckich. Spółka wielokrotnie stanowiła też parawan dla działań organizacji wywiadowczych, co było też m.in. powodem zerwania w 1927 przez Wielką Brytanię stosunków dyplomatycznych z ZSRR[2]. Wznowiono je, również działalność spółki, lecz coraz więcej transakcji powierzano nie jej a przedstawicielstwu handlowemu ZSRR. Sama spółka zaprzestała działalności na początku II wojny światowej.

Prezesi[edytuj | edytuj kod]

Arcos Bank[edytuj | edytuj kod]

W dniu 29 maja 1923 Zarząd Arcos postanowił założyć własny bank do obsługi transakcji finansowych organizacji pod nazwą Arcos Banking Corporation, Ltd.; w skrócie Arcos Bank. Działalność rozpoczął 5 lipca 1923 z 250.000 funtów kapitału obrotowego. Arcos Bank był odrębnym podmiotem prawnym i pozornie działał niezależnie od przedsiębiorstwa handlowego Arcos. Wszystkie płatności wynikające z importu i eksportu ZSRR miano kontrolować przez tę nową instytucję.

Arcos Bank wydawał czeki podróżne dla osób odwiedzających ZSRR. Miały być płatne w nowej walucie – w dowolnym banku państwa radzieckiego.

Według sprawozdania finansowego, w ciągu pierwszych 6 miesięcy działalności wysokość obrotów Arcos Bank wyniosła ok. 100.000.000 funtów.

W 1925 bank zmienił nazwę na Bank for Russian Trade, w 1932 został przejęty przez Moscow Narodny Bank.[3]

Arcos Steamship Company[edytuj | edytuj kod]

16 marca 1921 podpisano umowę o utworzeniu brytyjsko-radzieckiego towarzystwa żeglugowego "Arcos" (Arcos Steamship Company), którego statki pływały pod banderami obu krajów.

Siedziba[edytuj | edytuj kod]

Centrosojus (England) Ltd) miał siedzibę w Londynie na Holborn w Southampton Buildings, zaś Arcos w budynku przy ul. Moorgate 49, znanym jako Russian House lub Soviet House, następnie w Bush House, Aldwych (1935), jak i przedstawicielstwa w wielu miastach Wielkiej Brytanii. Powołano też filie –

  • w Nowym Jorku > Arcos-America Inc. (1923-1924), następnie przekształcone w firmę Amtorg (1924-)
  • w Rydze > Przedstawicielstwo Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” w Rydze (Представительство акционерного общества „Аркос” в г. Риге) (1923-1927)
  • w Konstantynopolu > Biuro Arkos w Konstantynopolu (Константинопольская конторa АРКОСа)
    • w Palestynie > Agencja Palestyńska Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” - PAA (Палестинское агенство акционерного общества „Аркос”- ПАА) w Jafie (1923-1926)

W Moskwie spółka – Agencja Generalna Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” w ZSRR Genarkos (Генеральное агентство акционерного общества „Аркос” для СССР в г. Москве – Генаркос) funkcjonowała najpierw przy ul. Maneżnaja (ул. Мане́жная) 21, następnie w specjalnie wybudowanym w latach 1927-1928 biurowcu przy ul. Ilinka (ул. Ильинка) 11/10 (arch. W.M. Majat)[4]; również sieć przedstawicielstw w ZSRR, np.

  • w Moskwie > Moskiewskie Biuro Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” – Mosarkos (Московская контора акционерного общества „Аркос” – Мосаркос) (1922-1927),
  • w Petersburgu > Towarzystwo Akcyjne „Arkos” w Londynie, Biuro w Piotrogradzie/Leningradzie (Акционерное Общество «Аркос» в Лондоне, Петроградская/Ленинградская контора), w Domu Fabergé przy ul. Bolszaja Morskaja (ул. Большая Морская) 24 (1924-1925),
  • w Baku,
  • w Odessie > Wszechzwiązkowe Spółdzielcze Towarzystwo Handlowe „Arkos”, Biuro w Odessie (Всероссийское кооперативное акционерное общество - АРКОС, конторa в Одессе) (1924-),
  • w Omsku > Rejonowe Biuro Wszechrosyjskiego Spółdzielczego Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” w Omsku (Омская Районная Контора „Аркос” Всероссийского Кооперативного Акционерного Общества, г. Омск) (1936),
  • w Sewastopolu > Krymskie Przedstawicielstwo Towarzystwa Akcyjnego „Arkos” w Sewastopolu (Крымское представительство акционерного общества "Аркос", г. Севастополь).

Pozostałe spółki radzieckie w Wlk. Brytanii[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym funkcjonowało w Wielkiej Brytanii jeszcze szereg innych radzieckich spółek handlowych, m.in.:

  • Russo-British Grain Exporting Co. (1923-), rosyjsko-angielska spółka handlu zbożem
  • Russangloles Ltd. (Руссаыглолес Лимитед) (1922-), rosyjsko-angielska spółka handlu drzewem
    • Russhollangloles (Руссголландолес) (1922-), angielsko-holenderska spółka handlu drzewem
    • Russnorvegloles (Русснорвеголес) (1923-), angielsko-norweska spółka handlu drzewem
  • Dvinoles Export Ltd. (Двинолес Экспорт Лимитед) (1922-), rosyjsko-łotewska spółka handlu drzewem
  • Moscow Narodny Bank Limited (Московский народный банк Лимитед) (1915-), Londyn

Arcos współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie spółkę reaktywowano, jednakże jej działalność ograniczając jedynie do sprzedaży hurtowej metali i rud metali. Jej właścicielem jest spółka Alrosa Co Ltd z siedzibą w Moskwie i Mirnyj, największy w tym kraju wydobywca diamentów. Należą też do niej spółki Arcos - w Antwerpii, Dubaju, Hongkongu, Nowym Jorku i Ramat Gan w Izraelu.

Współcześnie spółka Arcos Ltd. mieści się w Londynie, np. w Westfield przy Westhill Highgate 32 (-1993), Grafton St. 18-20 (1993-1997), w Lincoln House przy High Holborn 300 (1997-1999), w Kingsway House przy Kingsway 103 (1999-2006), oraz przy Hatton Garden 86 (2006-).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antony C. Sutton: Western Technology and Soviet Economic Development 1917 to 1930, Hoover Institution on War, Revolution and Peace, Stanford University, Stanford 1968, 379 s., [w:] [3]
  • M.Г. Агапов: Палестинское агентство АРКОС в 1923-1926 гг., [w:] [4]
  • Советские конторы в Лондоне, 1924 год, [w:] [5]
  • hasło w Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej
  • hasło o współczesnym Arcos Ltd.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ówczesny odpowiednik ministerstwa handlu zagranicznego
  2. Harriette Flory: The Arcos Raid and the Rupture of the Anglo-Soviet relations, 1927, [w:] Journal of the Contemporary History, 12 (1977), s. 707-723 [1]
  3. Register of Defunct Companies, Springer 1990, 552 s., ​ISBN 1-349-11271-2​, 9781349112715
  4. rzeczywistym zleceniodawcą budowy był OGPU, według Дмитрий Хмельницкий: Архитектура госбезопасности, [w:] [2]