Arkadiusz Piekara

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Arkadiusz Henryk Piekara
Data i miejsce urodzenia 12 stycznia 1904
Warszawa
Data i miejsce śmierci 28 kwietnia 1989
Warszawa
Miejsce spoczynku Powązki
Zawód fizyk
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Rodzice Wincenty Piekara,
Maria z d. Biała
Krewni i powinowaci Brunon (brat)
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oświęcimski POL Odznaka Honorowa Miasta Poznania BAR.jpg

Arkadiusz Henryk Piekara (ur. 12 stycznia 1904 w Warszawie, zm. 28 kwietnia 1989 tamże) – polski fizyk, wykładowca, pisarz popularnonaukowy, humanista. Był profesorem fizyki na Politechnice Gdańskiej, Uniwersytecie Poznańskim i Uniwersytecie Warszawskim.

Młode lata[edytuj]

Syn Wincentego Piekary i Marii z domu Biała. Miał młodszego brata Brunona, który też był fizykiem. Zdał maturę w Gimnazjum im. Rejtana w Warszawie w 1922 gdzie uczył się od ok. 1918 roku [1]. Studiował fizykę na Uniwersytecie Warszawskim. Po uzyskaniu dyplomu magistra filozofii w 1927, był asystentem prof. Stefana Pieńkowskiego na Wydziale Fizyki UW. W 1928 Tadeusz Łopuszański zaproponował mu posadę profesora fizyki w nowo utworzonym Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich w Rydzynie. Urządził wspaniale pracownie wyjątkowe w szkole średniej z miejscami dla indywidualnej pracy dla zdolnych studentów. Co najmniej dwaj jego uczniowie osiągnęli później sławę jako naukowcy – Aleksander Łempicki i Józef Zwisłocki. Piekara sam wykorzystał znakomite warunki pracy do prowadzenia badań podstawowych nad dielektrykami. W 1936 roku Arkadiusz Piekara wraz z młodszym bratem Brunonem (również uczeń szkoły w Rydzynie) wykrył w nitrobenzenie efekt, który nazwano odwrotnym nieliniowym efektem dielektrycznym[2]. W tym samym czasie habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Czas okupacji niemieckiej[edytuj]

Znalazł się w Krakowie gdy wojska niemieckie napadły na Polskę. 6 listopada 1939 został aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau. Uwięziony w obozach koncentracyjnych Sachsenhausen i Dachau został uwolniony 29 sierpnia 1940[3] i wrócił do Krakowa. Były uczeń rydzyński Jakub Tomaszewicz dał mu pracę i schronienie w fabryce azotowej w Mościcach. Tam udzielał lekcji fizyki pracownikom.

Używając pseudonimu Profesor brał udział w wywiadzie gospodarczo-przemysłowym AK. Analizował w laboratorium przy fabryce materiały z rakiety V2, która wystrzelona z poligonu koło miejscowości Blizna spadła niedaleko Żurawicy. Wyniki jego badań zostały przesłane do Londynu[4].

Po wojnie[edytuj]

W styczniu 1945 wrócił do Krakowa i pracował na uniwersytecie. Na jesieni 1946 dr Piekara został kierownikiem I Katedry Fizyki Politechniki Gdanskiej[5]. Tematyka badań naukowych prowadzonych pod kierownictwem prof. A. Piekary obejmowała polaryzację dielektryczną w cieczach dipolowych, ferroelektryki oraz efekty elektrooptyczne w dielektrykach.

W 1952 prof. Piekara został profesorem fizyki na Uniwersytecie Poznańskim. Zainteresował się najnowszymi w tamtym czasie odkryciami w dziedzinie radiospektroskopii i optyki nieliniowej, czego efektem było zbudowanie pierwszych laserów przez ucznia prof. Piekary – Stanisława Kielicha[6]. W 1965 przeniósł się do Warszawy, gdzie objął katedrę fizyki na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego, która została specjalnie dla niego stworzona[7]. Tam wykładał do 1974. Wtedy przeszedł do Instytutu Fizyki PAN.

Profesor Piekara wyróżniał się wśród wielu innych wykładowców i pisarzy naukowych jasnym sposobem tłumaczenia trudnych spraw. Używał prostych przykładów; wykładał pięknym językiem. Jego własny entuzjazm dla fizyki przenosił na słuchaczy i czytelników. Napisał dwie książki dla dzieci. Wśród jego studentów wyróżniają się prof. Stanisław Kielich, dr Andrzej Więckowski i prof. Jerzy Pietrzak.

Był członkiem korespondentem (od 1962) i członkiem rzeczywistym (od 1973) Polskiej Akademii Nauk.

19 grudnia 1983 prof. Piekara został wyróżniony doktoratem honoris causa przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu[8]. Dostał wiele odznaczeń i orderów, m.in.: Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski; Odznaka Honorowa Miasta Poznania; Medal Marii Skłodowskiej-Curie (dwukrotnie); Krzyż Oświęcimski. W 1976 otrzymał Medal Mariana Smoluchowskiego[9].

Miał syna Andrzeja z pierwszą żoną, Wandą Zawadzką. Z drugą żoną, Krystyną Chodzicką, miał syna Marka i córkę Lidię.

Książki[edytuj]

  • Fizyka stwarza nową epokę – wyd. Stefana Kamińskiego – Kraków 1947
  • Mechanika Ogólna – wyd. PWN. 1964
  • Elektryczność i budowa materii – wyd. PWN. 1955
  • Nowe oblicze optyki – wyd. PWN 1968
  • Elektryczność i magnetyzm – wyd. PWN 1970
  • Nayiaśniejszemu y naypotężnieyszemu Panu czyli O nauki horyzontach dalekich – wyd. PAX 1976
  • Zważono Ziemię – Nasza Księgarnia, Warszawa, 1958, 1983
  • O maszyniście Felusiu, który był mędrcem – Nasza Księgarnia, Warszawa, 1954, 1979
  • Ciekawe historie o powietrzu – Nasza Księgarnia, Warszawa, 1984

Referaty i artykuły[edytuj]

Napisał ponad 200 prac naukowych do pism na całym świecie, między innymi:

  • Thermal Periodicity of Filament Formation and Elastic Lattice Vibrations – Physical Review (USA) Nov. 1970
  • Electric control of light trapping – IEEE Journal of Quantum Electronics, Vol. 7, Issue 6, Jun 1971
  • Interaction of Picosecond Light Pulses with Matter – Japanese Journal of Applied Physics, Vol. 14 (1975)
  • Role of relaxation in the resonant interaction of light pulses with matter Bozena Ratajska i Arkadiusz H. Piekara – Applied Optics, Vol. 17, Issue 23, 1978

Opinie[edytuj]

Na XXXV. Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku prof. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW) przedstawił referat nt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” – krótką charakterystykę fizyki w Polsce XX w. Zaprezentował wskaźniki bibliometryczne, liczby dotyczące stopni i tytułów naukowych oraz liczby studentów fizyki. W podsumowaniu ocenił wkład Polaków do światowej fizyki XX w., wyodrębniając przede wszystkim – poza Marią Skłodowską-Curie (która w światowych zestawieniach jest wymieniana jako obywatelka francuska) – czterech fizyków, którzy dokonali odkryć na miarę Nagrody Nobla: Mariana Smoluchowskigo, Mariana Danysza, Jerzego Pniewskiego i Karola Olszewskiego. Wśród osiemnastu mniej zasłużonych, którzy jednak wnieśli bardzo poważny wkład do rozwoju fizyki i w pewnym okresie należeli do liderów światowej fizyki (których nazwiska są wymieniane w syntetycznych obcojęzycznych historycznych opracowaniach) znalazł się Arkadiusz Piekara[a][10].

Uwagi

Przypisy

  1. Od pierwszych kroków w fizyce do odkrycia zjawiska odwrotnego nasycenia dielektrycznego. Fragmenty rozmowy Krzysztofa Szymborskiego z prof. Arkadiuszem H. Piekarą. „Postępy fizyki”. 35 (2), 1984 (pol.). [dostęp 2016-11-16]. Cytat: Gdy przyszedł rok 1918, a Tomasz Łebkowski zmienił swoją szkołę z filologicznej na handlową, czym prędzej uciekłem, sam, bez pomocy starszych, do gimnazjum Rychłowskiego, o którym wiedziałem, że za rok będzie upaństwowione. I rzeczywiście, za rok stało się państwowym Gimnazjum im. Tadeusza Rejtana. Tam, niecierpliwy fizyki, wybrałem kierunek matematyczno-fizyczny. 
  2. referat Ryszarda Tanasia
  3. Kto to przypomni Niemcom?
  4. książka "Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich w Rydzynie 1928-1939 – Wychowawcy i Wychowankowie" – Jan Bohdan Glinski, Warszawa 2005 (strony 172-173)
  5. Witryna Wydziału FT i MS
  6. Optyka kwantowa w Poznaniu
  7. Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich w Rydzynie 1928-1939.... strony 172-173)
  8. Doktoraty Honoris Causa lata 1972 – 1983 (pol.). Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. [dostęp 2012-05-13].
  9. Medal Mariana Smoluchowskiego: Laureaci
  10. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW): Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro (pol.). labfiz.uwb.edu.pl. [dostęp 2012-08-31].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]