Armia „Karpaty”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Armia „Karpaty”związek operacyjny Wojska Polskiego utworzony 11 lipca 1939[1], istniejący podczas kampanii wrześniowej 1939 r. Od 6 września przemianowana na Armię „Małopolska”.

Działania w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Armia karpaty 1939.png

Armia „Karpaty”, wraz z Armią „Kraków”, według strategicznej koncepcji obrony miała stanowić oś odwrotu wszystkich sił zmierzających z północy i zachodu w kierunku południowo-wschodnim. Front południowy, którego trwałość miała gwarantować linia Karpat, już pierwszego dnia wojny został zaatakowany przez Niemców na równi z innymi frontami. Siły Armii „Karpaty” w momencie wybuchu wojny składały się, poza: 1 pp KOP „Karpaty”, 2 pp KOP „Karpaty”, 1 Pułkiem Strzelców Podhalańskich i Batalionem KOP „Żytyń”, wyłącznie z batalionów Obrony Narodowej. Karpackich batalionów ON nie uwzględniono w planach mobilizacyjnych a w związku z tym weszły do walki praktycznie w stanach przewidzianych w czasie pokoju, tylko prowizorycznie wzmocnionych. Na 19 batalionów aż 17 było typu I, czyli bez ciężkiej broni maszynowej, łączności i taborów. Wycofano z nich także młodszych oficerów i podoficerów i zastąpiono kadrą ze stanu spoczynku i starszymi wiekiem oficerami. W walce z niemieckimi wyborowymi dywizjami alpejskimi, w dużej części zmotoryzowanymi, ich szanse na odparcie wroga były znikome.

Już w pierwszym dniu wojny w kierunku na Czorsztyn zaatakowała niemiecka 4 Dywizja Lekka a za nią część oddziałów 2 Dywizji Strzelców Górskich, które poprzez obejście od zachodu chciały zdobyć Krościenko. Inna część tej dywizji, poprzedzona przez wojska słowackie, atakowała w kierunku na Szczawnicę i Obidzę. Przez Kamienicę i Łącko posuwały się oddziały 4 DLek, oskrzydlając armię od północy. Działania tej dywizji na kierunku TymbarkLimanowa groziły rozdzieleniem Armii „Kraków” i „Karpaty”. W takim położeniu, dla wzmocnienia siły bojowej, szef sztabu Armii „Karpaty” (płk dypl. W. Morawski) domagał się od Naczelnego Dowództwa wyładowania części w dalszym ciągu transportowanych na zachód wojsk, choć Armia „Kraków” była już w odwrocie. Dowództwo zgodziło się wprawdzie 5 września na wyładowanie 11 DP i 24 DP, jednak wobec trudności organizacyjnych proces ten przebiegał w sposób chaotyczny i wręcz nieprzemyślany. W nocy z 4 na 5 września wycofano wojska spod Limanowej i Tymbarku i skierowano do obrony Nowego Sącza, pod który dochodziły z południa oddziały niemieckiej 2 DSG.

W kolejnych dniach front Armii został rozcięty, w dużej mierze z winy błędnych decyzji dowódcy Armii. 6 września polecił on 24 DP wycofanie z linii Dunajca i oddanie Tarnowa, pomimo tego, że na wschodnim brzegu rzeki znajdowała się jeszcze GO Boruta, która w efekcie musiała walczyć o możliwość przejścia przez Dunajec. Odsłonięto w ten sposób główną oś komunikacyjną Małopolski (Kraków - Rzeszów - Lwów), co mogłoby przynieść Armii katastrofę, gdyby nie uwikłanie się sił niemieckich (2 DPanc) w walki z GO „Boruta” i gdyby nie ofiarna postawa 10 BKZmot., która przesunięta rozkazem gen. Boruty-Spiechowicza do odwodu w rejonie Radomyśla Wielkiego mogła natychmiast podjąć wyprzedzający marsz pod odsłonięty Rzeszów. Na lewej flance zamiast nakazać 11 DP zaangażowanie w walce (głównie poprzez wsparcie ogniem posiadanej artylerii) na rzecz słabych brygad górskich (2 i 3 BG), Fabrycy nakazał dowódcy tej dywizji oszczędzać się aż do osiągnięcia linii Sanu. Przyniosło to w efekcie zmarnowanie wysiłków postawionych przed niewykonalnymi zadaniami 2 i 3 BG, ich rozproszenie i umożliwiło przeciwnikowi osiągnięcie wielkich sukcesów relatywnie niewielkimi siłami. Podobnie nie zadbano o koordynację działań 11 DP z 24 DP w celu zaatakowania z flanki na niemieckiej 2 DG[2]

Obsada personalna Dowództwa Armii 1 września 1939 r.[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo

  • dowódca armii - gen. dyw. Kazimierz Fabrycy
  • oficer ordynansowy - rtm. Romuald Dąbrowski
  • oficer sztabowy do zleceń - mjr dypl. Włodzimierz Kasperski
  • oficer do zleceń - ppor. rez. Paweł Sapieha
  • dowódca artylerii - płk Karol Nowak
  • dowódca saperów - ppłk Arkadiusz Kazimierz Balcewicz
  • dowódca lotnictwa - ppłk dypl.pil. Olgierd Tuskiewicz
  • dowódca obrony plot - ppłk dypl. Kazimierz Sokołowski

Sztab Armii

  • szef sztabu - płk dypl. Witold Dzierżykraj-Morawski
  • szef Oddziału I - ppłk dypl. Tadeusz Zdzisław Jakubowski
  • szef Oddziału II - ppłk dypl. Bronisław Noël
  • szef Oddziału III - ppłk dypl. Bronisław Maszlanka
  • szef Oddziału IV - ppłk dypl. Emil Gruszecki
  • dowódca łączności - ppłk Wiktor Bernacki
  • kwatermistrz - ppłk dypl. Stanisław Pstrokoński
  • dowódca żandarmerii - ppłk mgr Kazimierz Chodkiewicz
  • szef sprawiedliwości - mjr aud. Tadeusz Borkowski
  • szef sądu polowego - mjr Jan Franciszek Krynicki
  • szef służby zdrowia - płk dr. Tomasz Krzyski
  • szef służby weterynaryjnej - NN
  • szef komunikacji - mjr dypl. Edward Maliszewski
  • szef taborów - mjr Stanisław Tutaj
  • szef uzbrojenia - kpt. uzbr. Feliks Lemieszek
  • szef intendentury - mjr inż.- Wilhelm Rolland
  • komendant kwatery głównej - kpt. Hieronim Kędzierski

Ordre de Bataille Armii Karpaty 1 września 1939 r.[edytuj | edytuj kod]

Lotnictwo i OPL Armii

Saperzy

Łączność

  • Kompania Radio Nr 15
  • Kompania Stacyjna nr 19
  • Kompania Telefoniczno-Budowlana Nr 21
  • Kompania Telefoniczno-Kablowa Nr 32
  • Kompania Telefoniczno-Kablowa Nr 33
  • Drużyna Gołębi Pocztowych Nr 18

Jednostki podporządkowane dowódcy armii w toku kampanii:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. s. 32.
  2. Marian Porwit „Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku”, Wyd. Czytelnik Warszawa 1983, tom 2, ss. 464-469, 474-477, 481-485

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ryszard Dalecki „Armia Karpaty w Wojnie Obronnej 1939.” Libra Rzeszów 2009
  • Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Apoloniusz Zawilski: Bitwy Polskiego Września. Kraków: Znak, 2009. ISBN 978-83-240-1214-5.