Przejdź do zawartości

Artemis II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Artemis 2
Emblemat Artemis 2
Dane misji
Zaangażowani

NASA

Pojazd
Statek kosmiczny

Orion CM-003 Integrity

Masa pojazdu

2 610 000 kg

Rakieta nośna

Space Launch System Block 1

Załoga
Zdjęcie Artemis 2
Załoga Artemis II
Dowódca

Gregory Wiseman

Załoga

Gregory Wiseman
Victor Glover
Christina Koch
Jeremy Hansen

Start
Miejsce startu

KSC, LC-39B

Początek misji

1 kwietnia 2026, 18:35 EDT, 22:35 UTC, 2 kwietnia 2026, 0:35 CEST[1]

Lądowanie
Miejsce lądowania

Ocean Spokojny w pobliżu San Diego

Lądowanie

10 kwietnia 2026 17:07 PDT
11 kwietnia 2026 0:07 UTC, 2:07 CEST[2]

Czas trwania misji

10 dni

Program Artemis
Multimedia w Wikimedia Commons

Artemis II[3] – załogowa misja kosmiczna w ramach amerykańskiego programu Artemis, realizowanego przez NASA[4][3]. Był to drugi lot rakiety Space Launch System[4], a zarazem była to załogowa misja statku kosmicznego Orion oraz pierwsza od czasu misji Apollo 17 w 1972 roku załogowa wyprawa w okolice Księżyca[5][4]. Kapsuła Orion użyta w tej misji została nazwana Integrity[6]. Misja wystartowała dnia 1 kwietnia 2026 roku[4].

Misja trwająca 10 dni[7][5], wyniosła na orbitę okołoksiężycową dwóch astronautów NASA: Gregory’ego Wisemana, Victora Glovera ale też Christinę Koch, a także astronautę Kanadyjskiej Agencji Kosmicznej Jeremy’ego Hansena[7][8]. Załoga wykonała lot po trajektorii swobodnego powrotu(inne języki) wokół Księżyca, po czym statek Orion powrócił na Ziemię[9][10][7]. Glover stał się pierwszą osobą o innym niż biały kolorze skóry, Koch stała się pierwszą kobietą, a Hansen pierwszym obywatelem spoza Stanów Zjednoczonych, którzy polecieli poza niską orbitę okołoziemską i w okolice Księżyca[11]. W czasie przelotu obok Księżyca osiągnięta została największa odległość od Ziemi na jaką oddalił się człowiek, wynosząca 406 778 kilometrów[12].

Pierwotnie misja została nazwana Exploration Mission-2 (EM-2) i początkowo miała wspierać anulowany program Asteroid Redirect Mission[13]. Po utworzeniu programu Artemis jej cele zostały zmienione i są obecnie porównywalne do misji Apollo 8, czyli pierwszego załogowego lotu wokół Księżyca w programie Apollo[14]. Po Artemis 2 planowane są również kolejne misje: Artemis III, obejmująca test dokowania statku Orion na orbicie okołoziemskiej[15][16], oraz Artemis IV, zakładająca załogowe lądowanie na Księżycu[17][18].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Planowanie (2017–2021)

[edytuj | edytuj kod]

W 2017 roku Exploration Mission-2 (EM-2) była planowana jako pojedyncza misja rakiety Space Launch System Block 1B, wyposażonej w Exploration Upper Stage(inne języki), księżycowy statek kosmiczny Orion w konfiguracji Block 1 oraz ładunek użyteczny o masie 50,7 tony. Zgodnie z pierwotnymi założeniami misja miała obejmować spotkanie z planetoidą umieszczoną wcześniej na orbicie okołoksiężycowej w ramach bezzałogowej misji Asteroid Redirect Mission, a astronauci mieli przeprowadzić na niej spacery kosmiczne oraz pobrać próbki jej materiału skalnego[19][20].

Po anulowaniu programu Asteroid Redirect Mission w kwietniu 2017 roku[21] zaproponowano alternatywną, ośmiodniową misję załogową z udziałem czterech astronautów, realizowaną po trajektorii swobodnego powrotu wokół Księżyca[22]. Inna propozycja z 2017 roku zakładała maksymalnie dwudziestojednodniowy lot czteroosobowej załogi statkiem Orion w celu dostarczenia pierwszego elementu stacji Deep Space Gateway[23].

W marcu 2018 roku zdecydowano, że pierwszy moduł stacji Gateway zostanie wyniesiony za pomocą komercyjnej rakiety nośnej[24], jednak ze względu na opóźnienia w budowie Mobilnej Wyrzutni Startowej, przystosowanej do obsługi stopnia Exploration Upper Stage[25], wybrano rakietę Falcon Heavy należącą do firmy SpaceX[26].

Przygotowanie rakiety (2021–2026)

[edytuj | edytuj kod]
Główny stopień rakiety Space Launch System w budynku Vehicle Assembly Building w grudniu 2024 roku

11 lutego 2023 roku NASA obróciła sekcję silnikową głównego stopnia Artemis II do pozycji poziomej, a 20 marca sekcja silnikowa została połączona z głównym stopniem w budynku 103 Michoud Assembly Facility w Nowym Orleanie, w stanie Luizjana. Początkowo NASA planowała dostarczenie kompletnego stopnia do Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy’ego latem 2023 roku[27], ale w maju termin ten przesunął się na późną jesień 2023 roku[28][29].

Silniki RS-25 (numery seryjne E2047, E2059, E2062 i E2063) zostały zainstalowane na głównym stopniu rakiety Space Launch System w Nowym Orleanie do 25 września 2023 roku[30][31]. Po wykryciu nieszczelności w układzie hydraulicznym zaworu tlenu silnik E2063 został zastąpiony silnikiem E2061 w kwietniu 2025 roku[32].

W czerwcu 2024 roku NASA ogłosiła, że w pełni wyposażony główny stopień zostanie dostarczony do Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy’ego w lipcu, a sam transport został pomyślnie zrealizowany w dniach 16–25 lipca 2024 roku[33][34][35]. Adaptery niezbędne do integracji kompletnej rakiety nośnej również zostały w dużej mierze ukończone w czerwcu 2024 roku i dotarły do Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy’ego we wrześniu 2024 roku[36][37].

Załoga misji Artemis 2 została ogłoszona 3 kwietnia 2023 roku przez Administratora NASA Billa Nelsona podczas wystąpienia „State of NASA” w ośrodku NASA na lotnisku Ellington Field w pobliżu Houston w Teksasie[38][39]. Tego samego wieczoru załoga po raz pierwszy wystąpiła publicznie na stadionie NRG Stadium podczas finałów turnieju koszykówki March Madness 2023[40].

Początkowo NASA planowała rozpoczęcie integracji rakiety Space Launch System we wrześniu 2024 roku. Niestety jednak operacja ta uległa opóźnieniu na ponad dwa miesiące z powodu problemów z systemem podtrzymywania życia statku Orion oraz nieoczekiwanych uszkodzeń osłony termicznej, zaobserwowanych po powrocie misji Artemis 1[41]. Proces integracji rakiety rozpoczął się ostatecznie 20 listopada 2024 roku[42] i został on zakończony 20 października 2025 roku wraz z instalacją statku Orion, Europejskiego Modułu Serwisowego oraz rakietowego systemu ratunkowego na szczycie rakiety Space Launch System[43].

24 września 2025 roku, w czasie konferencji kapsuła Orion została nazwana Integrity, co stanowi uhonorowanie współpracy wszystkich ludzi pracujących nad misją[6].

18 stycznia 2026 roku w pełni zintegrowana rakieta Space Launch System, statek Orion oraz Mobile Launcher Platform zostały przeniesione z budynku Vehicle Assembly Building na stanowisko startowe 39B[44].

Zmiany terminu startu

[edytuj | edytuj kod]
Wizja artystyczna statku Orion na orbicie okołoksiężycowej. W ramach misji Artemis 2 statek nie wejdzie na orbitę Księżyca, lecz przeleci wokół niego po trajektorii swobodnego powrotu

Podczas wstępnych analiz w 2011 roku data startu była określana na okres od 2019 do 2021 roku, jednak później została przesunięta na 2023 rok[45][46]. W styczniu 2024 roku oczekiwano, że misja rozpocznie się we wrześniu 2025 roku, jednak w październiku 2024 roku Biuro Inspektora Generalnego NASA stwierdziło, że zespół Exploration Ground Systems wykorzystał już cały zapas czasu przewidziany na rozwiązywanie nieprzewidzianych problemów, co wskazywało na prawdopodobne opóźnienie startu[41]. W grudniu 2024 roku ustępujący Administrator NASA Bill Nelson ogłosił, że start misji został przesunięty z powodu wielomiesięcznych analiz dotyczących systemu podtrzymywania życia oraz osłony termicznej, przy czym nowym celem był kwiecień 2026 roku[47][48].

W marcu 2025 roku portal AmericaSpace poinformował, że możliwe jest przyspieszenie startu misji, a data może zostać przesunięta o dwa miesiące, czyli na luty 2026 roku[49]. Do sierpnia 2025 roku media, w tym NASASpaceflight, dziennikarz Eric Berger(inne języki) oraz amerykański senator i były astronauta Mark E. Kelly, również informowały o przesunięciu startu na luty 2026 roku[50][51]. We wrześniu przedstawiciele NASA ogłosili, że rozważane jest okno startowe otwierające się 5 lutego 2026 roku[52].

W przypadku misji księżycowych występują zarówno miesięczne okna startowe, trwające kilka dni w każdym miesiącu synodycznym, jak i dzienne okna startowe, obejmujące kilka godzin w ramach tych okresów[53]. Zmieniony plan misji Artemis 2, zakładający skrócony manewr wejścia w atmosferę typu skip reentry, dodatkowo ogranicza liczbę dni, w których możliwe jest przeprowadzenie startu w obrębie danego okna miesięcznego[54].

Najwcześniejsze okno startowe dla misji Artemis 2 wyznaczono na początek lutego 2026 roku[55]. Przygotowania zostały jednak opóźnione przez zimową burzę w Ameryce Północnej w styczniu 2026 roku[56]. Pierwsza próba generalna wet dress rehearsal odbyła się 2 lutego. Po jej przeprowadzeniu NASA ogłosiła przesunięcie startu na marzec z powodu wycieku ciekłego wodoru. Dodatkowo konieczne było ponowne dokręcenie zaworu związanego z hermetyzacją statku Orion, a operacje przygotowawcze trwały dłużej niż planowano[57]. Druga próba została przeprowadzona 19 lutego i zakończyła się powodzeniem[58].

Transport rakiety Space Launch System z Vehicle Assembly Building w styczniu 2026 roku

21 lutego wykryto problem z przepływem helu, co wymusiło przeniesienie rakiety Space Launch System do budynku Vehicle Assembly Building i przesunięcie misji na kwiecień[59][60][61]. Przeniesienie rakiety rozpoczęło się 25 lutego o 15:38 czasu polskiego i zakończyło się około godziny 2:00 czasu polskiego[62][63]. Administrator NASA Jared Isaacman, poinformował, że ostateczna data startu zostanie potwierdzona dopiero po zakończeniu pełnej próby generalnej i analizie jej wyników[44][64].

12 marca, po przeglądzie gotowości do lotu, ogłoszono siedem dwugodzinnych okien startowych przypadających na okres od 1 do 6 kwietnia oraz 30 kwietnia[65]. Pierwsze z nich wyznaczono na 1 kwietnia o 18:24 czasu lokalnego, czyli 0:24 2 kwietnia czasu polskiego.

18 marca NASA poinformowała, że rakieta Space Launch System oraz statek Orion zostaną następnego dnia przetransportowane na stanowisko startowe 39B znajdujące się w Centrum Kosmicznym Johna F. Kennedy’ego. W tym samym czasie załoga misji Artemis 2 rozpoczęła kwarantannę w Houston[66]. 20 marca, po opóźnieniu spowodowanym silnym wiatrem[67], rakieta Space Launch System została ponownie przetransportowana z Vehicle Assembly Building na stanowisko startowe 39B[68].

Przebieg misji

[edytuj | edytuj kod]
Start rakiety Space Launch System z Kennedy Space Center
Zdjęcie wykonane po wejściu na trajektorię w kierunku Księżyca, nazwane Hello, World. Jest to strona nocna, oświetlana przez światło odbite od Księżyca. Widoczne zorze polarne: północna i południowa. Widoczne także światło zodiakalne. Ekspozycja na słabo oświetloną Ziemię sprawia, że widoczne są także gwiazdy[69].

Rakieta Space Launch System wystartowała 1 kwietnia 2026 roku o godzinie 18:35:12 EDT z Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy’ego[70], czyli o 22:35:12 uniwersalnego czasu koordynowanego i 2 kwietnia o 00:35:12 czasu polskiego[71]. 7 sekund przed startem nastąpiło uruchomienie głównych silników. 2 minuty po starcie, kiedy rakieta znajdowała się na wysokości 48 kilometrów i osiągnęła prędkość 5000 km/h odłączone zostały boostery[72].

8 minut po starcie nastąpiła separacja górnej części, czyli interim cryogenic propulsion stage (ICPS) wraz z kapsułą Integrity. Następnie rozłożone zostały panele słoneczne[73]. Stopień górny utrzymywał się na orbicie o apogeum wynoszącym 2200 km. W apogeum nastąpiło uruchomienie silników w celu podwyższenia perygeum[74], a następnie do 70000 km w apogeum, gdzie okres orbitalny wynosi 23,5 godziny.

W czasie oddalania, dowodzenie przejął Victor Glover, w celu odłączenia Oriona od ICPS. Manewr ten stanowił jednocześnie test systemu. Po separacji kapsuła została odwrócona względem ICPS i nastąpiło przejście na sterowanie ręczne. Później wykonano zbliżenie w kierunku ICPS na odległość niecałych 10 metrów. Test ten służył symulacji dokowania w późniejszych lotach misji Artemis. Następnie wykonano serię manewrów wokół stopnia, po czym nastąpiło oddalenie kapsuły, już z użyciem systemów automatycznych[75]. 2 kwietnia o godzinie 19:49 EDT uruchomiony został główny silnik Oriona na 5 minut i 50 sekund w celu skierowania kapsuły na trajektorię w kierunku Księżyca, umożliwiającą późniejszy powrót na Ziemię[76][77].

Kolejne 3 dni, czyli doba 3., 4. i 5. to głównie różnego rodzaju ćwiczenia związane z misją księżycową (w tym ćwiczenie pomocy medycznej) oraz kontakt z prasą i rodziną. W 5. dobie waga została położona bardziej na przygotowanie do samego oblotu Księżyca, który nastąpił 6 kwietnia[78].

5 kwietnia o godzinie 23:03 EDT (6 kwietnia 3:03 UTC) nastąpiła korekta trajektorii w kierunku Księżyca trwająca 17,5 sekundy. 6 kwietnia ok. 0:41 Orion wszedł obszar dominacji grawitacji Księżyca[79]. Około godziny 13:56 osiągnął odległość od Ziemi 400 171 km, równą największej odległości na jaką dotychczas oddalił się człowiek, w czasie misji Apollo 13 w 1970 roku[80].

6 kwietnia ok. 18:43 EDT (7 kwietnia 0:43 UTC) kapsuła weszła w obszar przesłonięty przez Księżyc, co spowodowało ok. 40-minutową utratę łączności z Deep Space Network[81][82]. W tym czasie, o 19:00 nastąpiło maksymalne zbliżenie do naturalnego satelity Ziemi w czasie misji, na odległość 6545 km, a o 19:02 osiągnięto odległość 406 778 km (252 756 mil) od Ziemi, co stanowi największe oddalenie ludzi od Ziemi w historii. O godzinie 19:24 EDT (1:24 UTC) z kapsuły widziany był wschód Ziemi, po chwili ponownie osiągnięto łączność z Ziemią[83].

W czasie przelotu wokół Księżyca astronauci nadali nieoficjalne nazwy dwóm nienazwanym dotąd kraterom. Jeden z nich nazwali Integrity, od nazwy kapsuły, a drugiemu nadali nazwę Carroll na cześć Carroll Taylor Wiseman, zmarłej żony dowódcy misji[83]. W czasie przelotu obok Księżyca wykonali ponad 7000 zdjęć[84].

  • Wybrane zdjęcia z oblotu Księżyca
  • Zdjęcie Księżyca. Widoczne Mare Orientale, przez które przebiega granica (biegnąca na zdjęciu głównie poziomo) między widoczną a niewidoczną z Ziemi stroną Księżyca
    Zdjęcie Księżyca. Widoczne Mare Orientale, przez które przebiega granica (biegnąca na zdjęciu głównie poziomo) między widoczną a niewidoczną z Ziemi stroną Księżyca
  • Zachód Ziemi
    Zachód Ziemi
  • Zaćmienie Słońca widoczne z perspektywy astronautów
    Zaćmienie Słońca widoczne z perspektywy astronautów

7 kwietnia kapsuła opuściła obszar dominacji grawitacyjnej Księżyca[85]. O godzinie 20:03 EDT (0:03 następnego dnia UTC) zostały uruchomione silniki na 15 sekund w celu korekty trajektorii w kierunku Ziemi[86].

10 kwietnia o 23:31 UTC nastąpiło odłączenie kapsuły Integrity od Europejskiego Modułu Serwisowego. O 23:37 wykonano ostatni manewr, który pozwolił oddalić się od ESM i ustawić kapsułę do bezpiecznego wejścia w atmosferę. O 23:53 kapsuła weszła w atmosferę z prędkością około 40 000 km/h, tracąc łączność, a temperatura osłony termicznej mogła sięgnąć nawet 3000 °C. Następnie, 11 kwietnia o godzinie 0:03 otwarto spadochrony hamujące, minutę później spadochrony główne. Ostatecznie o 0:07 kapsuła powróciła na Ziemię, wodując w Oceanie Spokojnym u wybrzeży Kalifornii i kończąc precyzyjnie zaplanowaną sekwencję powrotu[87][88][89].

  • Lądowanie Oriona w oceanie
  • Moment na chwilę przed wodowaniem
    Moment na chwilę przed wodowaniem
  • Kapsuła w oceanie. Nurkowie z United States Navy pomagają załodze przejść na tratwę ratunkową.
    Kapsuła w oceanie. Nurkowie z United States Navy pomagają załodze przejść na tratwę ratunkową.

Cała misja, od startu do lądowania trwała 9 dni, 1 godzinę, 32 minuty i 15 sekund. Przez ten czas pokonali dystans 1 117 658 kilometrów[90].

Animacja lotu z uwzględnieniem ruchu Księżyca
Animacja lotu traktująca Ziemię i Księżyc jako stałe punkty
     Ziemia      Księżyc      Artemis II

Załoga

[edytuj | edytuj kod]
Pozycja Astronauta
Dowódca Stany Zjednoczone  Gregory Wiseman, NASA
Pilot Stany Zjednoczone  Victor Glover, NASA
Specjalista misji Stany Zjednoczone  Christina Koch, NASA
Specjalista misji Kanada  Jeremy Hansen, CSA

Załoga rezerwowa

[edytuj | edytuj kod]
Pozycja Astronauta
Specjalista misji Stany Zjednoczone   Andre Douglas(inne języki), NASA
Specjalista misji Kanada  Jenni Gibbons, CSA
Załoga Artemis 2 trenująca wewnątrz makiety statku Orion w styczniu 2025 roku

Załogę misji Artemis 2 stanowi czterech astronautów NASA: dowódca Gregory Wiseman, pilot Victor Glover oraz specjalista misji Christina Koch, a także specjalista misji Jeremy Hansen z Kanadyjskiej Agencji Kosmicznej[91][92][93][94]. 22 listopada 2023 roku jako astronautkę rezerwową dla Jeremy Hansen wyznaczono Jenni Gibbons[95], natomiast 3 lipca 2024 roku Andre Douglas został mianowany astronautą rezerwowym dla trzech członków załogi NASA[96].

W ramach misji Victor Glover został pierwszą osobą o innym niż biały kolorze skóry, Christina Koch została pierwszą kobietą, a Jeremy Hansen pierwszym nie-Amerykaninem, którzy odbyli lot w okolice Księżyca[91][92][93][94]. Hansen oraz Gibbons pochodzą z Kanady i zostali wybrani przez Kanadyjską Agencję Kosmiczną w ramach międzynarodowego porozumienia zawartego w 2020 roku pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Kanadą, które umożliwiło udział kanadyjskich astronautów w programie Artemis[91][97].

Plan misji

[edytuj | edytuj kod]

Plan misji Artemis 2 zakłada wysłanie czterech astronautów w pierwszym załogowym locie statku kosmicznego Orion na księżycowy przelot trwający maksymalnie 21 dni przy użyciu rakiety SLS. W czasie trwania misji załoga będzie wykonywała kontrole systemów podtrzymywania życia[98].

Łączność optyczna

[edytuj | edytuj kod]

Artemis 2 przetestuje i zademonstruje komunikację optyczną przy użyciu pokładowego systemu komunikacji optycznej Orion Artemis II Optical Communications System (O2O)[99]. Sprzęt O2O zostanie zintegrowany ze statkiem Orion i zostanie on wyposażony w moduł optyczny (100-milimetrowy teleskop i dwa gimbale(inne języki)), modem i elektronikę sterującą[99]. O2O będzie komunikować się ze stacjami naziemnymi w Kalifornii i Nowym Meksyku[99]. O2O będzie wysyłać dane na Ziemię z prędkością do 260 megabitów na sekundę[100].

Problemy techniczne

[edytuj | edytuj kod]
Osłona termiczna z misji Artemis 1 z widocznymi uszkodzeniami

Po zakończeniu bezzałogowej misji Artemis 1 w listopadzie 2022 roku NASA zaobserwowała erozję ablacyjnej osłony termicznej statku kosmicznego Orion po wejściu w atmosferę. Inspekcje po locie wykazały ubytki zwęglonego materiału AVCOAT. NASA poinformowała, że temperatury wewnątrz modułu załogowego mieściły się w dopuszczalnych granicach, jednak nieoczekiwane zachowanie materiału skłoniło NASA do dalszych analiz. Szczegółowe zdjęcia uszkodzeń nie zostały upublicznione aż do maja 2024 roku, kiedy to pojawiły się one w raporcie Biura Inspektora Generalnego NASA[101].

W kwietniu 2024 roku NASA powołała niezależny zespół w celu oceny działania osłony termicznej oraz proponowanego podejścia do misji Artemis 2. Przegląd zakończył się w grudniu 2024 roku, po czym agencja ogłosiła, że zamierza kontynuować przygotowania do Artemis 2 z wykorzystaniem istniejącej osłony. Podczas konferencji prasowej przedstawiono wnioski, jednak opublikowana wersja raportu była w znacznym stopniu zredagowana[102].

Analizy inżynierów NASA wykazały, że obserwowane ubytki materiału były spowodowane uwięzieniem gazów w strukturze AVCOAT, co prowadziło do pęknięć i utraty materiału podczas wejścia w atmosferę. Zamiast wymiany osłony termicznej zdecydowano się zmodyfikować profil wejścia poprzez zwiększenie kąta zejścia, co skraca czas oddziaływania najbardziej intensywnego środowiska termicznego. Według NASA symulacje oraz testy naziemne wskazywały, że zmiana ta ograniczy dalszą erozję przy zachowaniu wymaganych marginesów bezpieczeństwa[102].

W ramach procesu certyfikacji misji Artemis 2 przeprowadzono dodatkowe testy i analizy, w tym symulacje scenariuszy zakładających większe uszkodzenia osłony termicznej. NASA stwierdziła, że nawet w takich warunkach struktura kapsuły Orion pozostaje nienaruszona i zdolna do zapewnienia bezpieczeństwa załogi[102].

W styczniu 2026 roku Administrator NASA Jared Isaacman, zadeklarował poparcie do realizacji misji Artemis 2 z wykorzystaniem obecnej osłony termicznej, po zapoznaniu się z analizami agencji oraz konsultacjach z inżynierami i ekspertami zewnętrznymi. NASA zapowiedziała jednocześnie wprowadzenie zmian konstrukcyjnych dotyczących przepuszczalności materiału AVCOAT w osłonie termicznej przeznaczonej dla misji Artemis 3[102].

Podobne misje

[edytuj | edytuj kod]

W grudniu 1968 r. misja Apollo 8, której załogę stanowili astronauci Frank Borman, Jim Lovell i William Anders, wyniosła moduł dowodzenia i moduł serwisowy poza niską orbitę okołoziemską i wykonała dziesięć okrążeń Księżyca. Podobnie jak planowana misja Artemis 2, była ona załogowa i nie wylądowała na powierzchni Księżyca[103]. Apollo 13 z 1970 roku była jedyną misją programu Apollo, która przeleciała obok Księżyca po trajektorii swobodnego powrotu(inne języki)[104].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Jeffrey Kluger, Artemis II Has Launched. Here’s Everything You Need to Know About This Mission to the Moon [online], time.com, 1 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-06] (ang.).
  2. ↑ NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth – NASA [online] [dostęp 2026-04-11] (ang.).
  3. ↑ a b Artemis [online], NASA [dostęp 2023-04-05] (ang.).
  4. ↑ a b c d Artemis II [online], NASA [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  5. ↑ a b Rachel H. Kraft, NASA Progresses Toward Artemis II Moon Mission [online], NASA, 20 listopada 2025 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  6. ↑ a b Rachel H. Kraft, Artemis II Crew Members Name Their Orion Spacecraft [online], NASA, 24 września 2025 [dostęp 2026-04-08] (ang.).
  7. ↑ a b c Our Artemis Crew [online], NASA [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  8. ↑ Artemis II: Destination Moon [online], Canadian Space Agency [dostęp 2026-01-01] [zarchiwizowane z adresu 2025-10-10] (ang.).
  9. ↑ Artemis II Map [online], NASA [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  10. ↑ Ernie Wright, Simulated Artemis II Lunar Flyby [online], NASA Scientific Visualization Studio, 15 sierpnia 2025 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  11. ↑ Joey Roulette, NASA’s Artemis astronauts enter final preparations for Moon mission [online], Reuters, 27 marca 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  12. ↑ Mike Wall, Artemis 2 breaks humanity’s all-time distance record during historic loop around the moon (video) [online], Space, 6 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-06] (ang.).
  13. ↑ Paul K. Martin, Audit of commercial resupply services to the International Space Station [online], NASA Office of Inspector General, 26 kwietnia 2018 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  14. ↑ NASA’s Lunar Exploration Program Overview [online], NASA, wrzesień 2020 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  15. ↑ Artemis III [online], NASA [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  16. ↑ Josh Dinner, NASA’s Artemis 3 astronauts won’t land on the moon after all. 'This is just not the right pathway forward.’ [online], Space, 27 lutego 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  17. ↑ Artemis IV [online], NASA [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  18. ↑ Jeff Foust, NASA revises plans for future Artemis missions, cancels upgrades to SLS [online], spacenews.com, 27 lutego 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  19. ↑ Mike Wall, Inside NASA’s Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) [online], Space, 10 kwietnia 2013 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  20. ↑ Jeff Foust, NASA Selects Boulder Option for Asteroid Redirect Mission [online], spacenews.com, 25 marca 2015 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  21. ↑ Jeff Foust, NASA closing out Asteroid Redirect Mission [online], spacenews.com, 14 czerwca 2017 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  22. ↑ Kathryn Hambleton, NASA’s First Flight With Crew Important Step on Long-term Return to the Moon, Missions to Mars [online], NASA, 27 sierpnia 2018 [dostęp 2026-01-01] [zarchiwizowane z adresu 2020-07-28] (ang.).
  23. ↑ Chris Gebhardt, NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars [online], NASASpaceFlight.com, 6 kwietnia 2017 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  24. ↑ FY 2019 Budget Estimates [online], NASA, marzec 2019, s. 14 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  25. ↑ Eric Berger, NASA may fly crew into deep space sooner, but there’s a price [online], Ars Technica, 13 kwietnia 2018 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  26. ↑ Jeff Foust, NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements [online], spacenews.com, 10 lutego 2021 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  27. ↑ Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete – SpaceFlight Insider, „SpaceFlight Insider”, 23 marca 2023 [dostęp 2026-01-01] [zarchiwizowane z adresu 2023-03-31] (ang.).
  28. ↑ Stephen Clark, Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride [online], Ars Technica, 29 września 2023 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  29. ↑ Philip Sloss, Artemis II Moon mission transitioning from planning to preparation [online], NASASpaceFlight.com, 2 maja 2023 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  30. ↑ Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon [online], NASA [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  31. ↑ All Engines Added to NASA’s Artemis II Moon Rocket Core Stage [online], NASA, 25 września 2023 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  32. ↑ Stephen Clark, NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age [online], Ars Technica, 30 kwietnia 2025 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  33. ↑ NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis II Moon Rocket Stage [online], NASA [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  34. ↑ Artemis II Core Stage on the Move [online], NASA [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  35. ↑ Core Stage for NASA’s Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center’s Vehicle Assembly Building. Boeing 2024-07-25. [dostęp 2026-01-01].
  36. ↑ Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall [online], NASA, 25 czerwca 2024 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  37. ↑ Elizabeth Howell, The pieces of NASA’s next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) [online], Space, 2 września 2024 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  38. ↑ Steve Gorman, NASA names woman, Black astronauts to Artemis II crew in lunar first [online], Reuters, 4 kwietnia 2023 [dostęp 2026-01-01] [zarchiwizowane z adresu 2023-04-21] (ang.).
  39. ↑ Jackie Appel, They’re Going to the Moon! NASA Announces the Artemis II Astronauts [online], Popular Mechanics, 3 kwietnia 2023 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  40. ↑ Christina Koch, You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You’re all behind this. We are going. [online], x.com, 11 kwietnia 2023 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  41. ↑ a b Eric Berger, It’s increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year [online], Ars Technica, 17 października 2024 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  42. ↑ Jason Costa, NASA Stacks First Artemis II Segment on Mobile Launcher [online], NASA, 20 listopada 2024 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  43. ↑ Stephen Clark, Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA’s Moon rocket fully stacked [online], Ars Technica, 24 października 2025 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  44. ↑ a b Kenneth Chang, NASA’s Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis II Moon Voyage, „The New York Times”, 17 stycznia 2026, ISSN 0362-4331 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  45. ↑ Kathryn Hambleton, NASA’s Deep Space Exploration System is Coming Together [online], NASA, 8 marca 2019 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  46. ↑ Philip Sloss, Crewed Orion spacecraft passes critical design review [online], NASASpaceFlight.com, 28 grudnia 2018 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  47. ↑ Kenneth Chang, NASA Artemis Moon Missions Delayed Until 2026 and 2027, „The New York Times”, 5 grudnia 2024, ISSN 0362-4331 [dostęp 2026-01-01] [zarchiwizowane z adresu 2025-10-25] (ang.).
  48. ↑ Abbey A. Donaldson, NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions [online], NASA [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  49. ↑ Alex Longo, NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months – AmericaSpace [online], www.americaspace.com, 22 marca 2025 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  50. ↑ Sawyer Rosenstein, Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training [online], NASASpaceFlight.com, 2 sierpnia 2025 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  51. ↑ Eric Berger, Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I’ve been hearing. Officially NASA has said „no later than” April 2026. [online], x.com, 31 lipca 2025 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  52. ↑ Eric Berger, NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon [online], Ars Technica, 23 września 2025 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  53. ↑ Robin Wheeler, Apollo lunar landing launch window: The controlling factors and constraints [online], NASA, 2009 [dostęp 2026-01-01] [zarchiwizowane z adresu 2025-09-07].
  54. ↑ Justin Davenport, Artemis II rescheduled for spring of 2026 as program decides on path forward [online], NASASpaceFlight.com, 5 grudnia 2024 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  55. ↑ Jeff Foust, NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 [online], spacenews.com, 7 stycznia 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  56. ↑ Rachel H. Kraft, NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities [online], NASA, 30 stycznia 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  57. ↑ Rachel H. Kraft, NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity [online], NASA, 3 lutego 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  58. ↑ Rachel H. Kraft, Artemis II Launch Pad Ops Begin After Fuel Test [online], NASA, 19 lutego 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  59. ↑ Rachel H. Kraft, NASA to Rollback Artemis II Rocket, Spacecraft [online], NASA, 22 lutego 2026 [dostęp 2026-03-01] (ang.).
  60. ↑ Rachel H. Kraft, NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue [online], NASA, 21 lutego 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  61. ↑ Stephen Clark, NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs [online], Ars Technica, 21 lutego 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  62. ↑ Elyna Niles-Carnes, NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building [online], NASA, 25 lutego 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  63. ↑ Elyna Niles-Carnes, NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs [online], NASA, 25 lutego 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  64. ↑ Anamica Singh, Artemis 2 wet launch begins at NASA’s Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details [online], Wion, 1 lutego 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  65. ↑ Marcia Smith, NASA Now Targeting April 1 for Artemis II’s Launch Around The Moon [online], SpacePolicyOnline.com, 13 marca 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  66. ↑ Brandi Dean, NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine [online], NASA, 18 marca 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  67. ↑ Jason Costa, Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad [online], NASA, 20 marca 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  68. ↑ Jason Costa, NASA’s Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B [online], NASA, 20 marca 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  69. ↑ Monika Luabeya, Hello, World [online], NASA, 3 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-03] (ang.).
  70. ↑ Lauren E. Low, Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission [online], NASA, 1 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-02] (ang.).
  71. ↑ Mateusz Miller, Powrót człowieka na Księżyc. Start Artemis II i gdzie obejrzeć transmisję na żywo [online], Techoteka.pl, 1 kwietnia 2026 (pol.).
  72. ↑ Eric Berger, In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight [online], Ars Technica, 1 października 2025 [dostęp 2026-04-02] (ang.).
  73. ↑ Jason Costa, Artemis II Launch Day Updates [online], NASA, 1 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-02] (ang.).
  74. ↑ Joseph Zakrzewski, Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference [online], NASA, 1 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-02] (ang.).
  75. ↑ Rachel H. Kraft, Key Test Drive of Orion on NASA’s Artemis II to Aid Future Missions [online], NASA, 20 marca 2024 [dostęp 2026-04-02] (ang.).
  76. ↑ Katrina Miller, Artemis II Astronauts Fly Away From Earth Toward the Moon, „The New York Times”, 2 kwietnia 2026, ISSN 0362-4331 [dostęp 2026-04-03] (ang.).
  77. ↑ Brooke Edwards, Artemis II astronauts encounter toilet troubles, test Orion in space [online], Florida Today [dostęp 2026-04-03] (ang.).
  78. ↑ Kenneth Chang, Artemis II Moon Flyby: Crew, Timeline and What to Know, „The New York Times”, 6 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-06] (ang.).
  79. ↑ Sumer Loggins, Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete [online], NASA, 5 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-06] (ang.).
  80. ↑ Joseph Zakrzewski, Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby [online], NASA, 6 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-06] (ang.).
  81. ↑ Kenneth Chang, Artemis II Live Updates: NASA Astronauts Fly Behind Moon’s Far Side Into Radio Blackout, „The New York Times”, 6 kwietnia 2026, ISSN 0362-4331 [dostęp 2026-04-06] (ang.).
  82. ↑ Sarah Lynch Baldwin, Emily Mae Czachor, Jordan Freiman, William Harwood, Artemis II crew completes record-breaking trip around the moon and sees „unreal” solar eclipse [online], www.cbsnews.com, 7 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-11] (ang.).
  83. ↑ a b Abby Graf, Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates [online], NASA, 6 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-06] (ang.).
  84. ↑ Jennifer M. Dooren, NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth [online], NASA, 10 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-11] (ang.).
  85. ↑ Mina Allen, Artemis II begins final leg home after historic far-side moon view [online], Komo News, 7 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-08] (ang.).
  86. ↑ Linda E. Grimm, Joseph Zakrzewski, Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete [online], NASA, 7 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-08] (ang.).
  87. ↑ NASA’s Artemis II Crew Comes Home (Official Broadcast). NASA 2026-04-08. [dostęp 2026-04-11].
  88. ↑ Damian Dziugieł, Agnieszka Stradecka, Astronauci już się obudzili. Powrót na Ziemię coraz bliżej [online], tvn24.pl, 11 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-11] (pol.).
  89. ↑ Radosław Kosarzycki, Ostatni etap misji Artemis 2. Orion wraca na Ziemię [RELACJA NA ŻYWO] [online], WP Tech, 11 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-11] (pol.).
  90. ↑ Marcia Smith, They’re Home! Artemis II is Back on Earth [online], SpacePolicyOnline.com, 11 kwietnia 2026 [dostęp 2026-04-11] (ang.).
  91. ↑ a b c NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis – NASA [online] [dostęp 2026-01-02] (ang.).
  92. ↑ a b Mike Wall, Meet the 4 astronauts flying on NASA’s Artemis 2 moon mission [online], Space, 3 kwietnia 2023 [dostęp 2026-01-02] (ang.).
  93. ↑ a b Jackie Wattles, Ashley Strickland, The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years [online], CNN, 3 kwietnia 2023 [dostęp 2026-01-02] (ang.).
  94. ↑ a b Amy Stamm, Meet the Crew of Artemis II [online], National Air and Space Museum, 3 kwietnia 2023 [dostęp 2026-01-02] (ang.).
  95. ↑ Hana Mae Nassar, Canadian astronaut assignments [online], CityNews Vancouver, 22 listopada 2023 [dostęp 2026-01-02] (ang.).
  96. ↑ Elizabeth Howell, NASA announces Artemis 2 moon mission backup astronaut – Andre Douglas will support 2025 lunar liftoff [online], Space, 3 lipca 2024 [dostęp 2026-01-02] (ang.).
  97. ↑ Amanda Connolly, A Canadian astronaut will be on NASA’s Artemis deep space lunar orbit [online], Global News, 3 marca 2021 [dostęp 2026-01-02] (ang.).
  98. ↑ Kathryn Hambleton, First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon [online], NASA, 27 sierpnia 2018 [dostęp 2023-04-05] (ang.).
  99. ↑ a b c Kendall Murphy, Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission [online], NASA, 3 czerwca 2021 [dostęp 2024-03-17] (ang.).
  100. ↑ Kendall Murphy, What’s Next: The Future of NASA’s Laser Communications [online], NASA, 11 sierpnia 2022 [dostęp 2024-03-17] (ang.).
  101. ↑ NASA’s Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit [online], NASA Office of Inspector General, 1 maja 2024 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  102. ↑ a b c d Eric Berger, Is Orion’s heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. [online], Ars Technica, 9 stycznia 2026 [dostęp 2026-03-29] (ang.).
  103. ↑ Apollo 8 redux: Why NASA may send humans around the moon, again, Christian Science Monitor, ISSN 0882-7729 [dostęp 2024-03-17].
  104. ↑ Apollo 13 [online], www.astronautix.com [dostęp 2024-03-17] (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Artemis_II&oldid=79600420”