Arthur Conan Doyle

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy szkockiego pisarza. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.
Arthur Conan Doyle
Arthur Ignatius Conan Doyle
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 22 maja 1859
Edynburg
Data i miejsce śmierci 7 lipca 1930
Crowborough
Narodowość szkocka
Język angielski
Obywatelstwo brytyjskie
Alma Mater University of Edinburgh
Gatunki powieść kryminalna, fantastyka
Ważne dzieła Cykl o Sherlocku Holmesie,
Zaginiony świat
Arthur Conan Doyle Signature.svg
Odznaczenia
Knight Bachelor Order Świętego Jana Jerozolimskiego (Wielka Brytania)

Arthur Ignatius Conan Doyle (ur. 22 maja 1859 w Edynburgu, zm. 7 lipca 1930 w Crowborough) – szkocki pisarz, lekarz, wolnomularz, spirytysta, czołowy przedstawiciel nurtu powieści detektywistycznych, w których głównym bohaterem jest Sherlock Holmes.

Życiorys[edytuj]

Doyle pochodził ze spauperyzowanej arystokratycznej rodziny. Jego ojciec, alkoholik i narkoman, znęcał się nad dziećmi i żoną. Matka Arthura dorabiała jako praczka, by wyżywić rodzinę.

Ukończył studia medyczne w Edynburgu i do 1890 prowadził praktykę lekarską. Później zajął się wyłącznie pisarstwem. Oprócz utworów kryminalnych pisał również powieści historyczne, fantastyczno-naukowe, sensacyjne i książki niebeletrystyczne. Oprócz pisarstwa, zajmował się również spirytyzmem (patrz niżej) oraz badaniem historii starożytnych Greków.

Do jego najważniejszych dzieł należą: Pies Baskerville’ów, Studium w szkarłacie oraz wielokrotnie ekranizowana powieść Zaginiony świat, w której wykreował postać ekscentrycznego naukowca George’a Challengera. Na jego dorobek składają się także próby poetyckie oraz kilka opowieści grozy i strachu, utrzymanych w stylistyce i ortografii XIX-wiecznych romansów gotyckich, prozy Edgara Allana Poego czy Ambrose Bierce'a.

Był uczestnikiem II wojny brytyjsko-afgańskiej, podobnie jak jeden z jego bohaterów – doktor John Watson. Z tego względu wielu czytelników upatruje w Watsonie alter-ego autora.

Fascynacja spirytyzmem[edytuj]

Zajmował się spirytyzmem, którego był gorącym entuzjastą przez większość życia. To z tego powodu utracił przyjaźń z Harrym Houdinim, który zajmował się demaskowaniem spirytystów. Doyle sądził, że sam Houdini jest potężnym medium spirytystycznym, uważając wiele jego sztuczek za przejawy działania sił paranormalnych, a jego demaskatorska działalność jest po prostu pozbywaniem się konkurencji (zobacz tekst: Na skraju nieznanego Doyle’a, opublikowany po śmierci Houdiniego, w 1931). Sprawa ta uczyniła z tych dwóch niegdysiejszych przyjaciół publicznych wrogów.

Do zainteresowania spirytyzmem Doyle’a skłoniła osobista tragedia. Podczas I wojny światowej stracił syna, brata, szwagra i siostrzeńca. Zrozpaczony, zaczął chodzić z żoną na seanse spirytystyczne w nadziei, że będzie mógł porozmawiać ze zmarłym synem.

Jednocześnie Conan Doyle miał duży wkład w rozwój literatury spirytystycznej – jest m.in. autorem dwutomowego dzieła The History of Spiritualism (1926) i autorem przekładu na język angielski francuskiego dzieła Léona Denis Le mystère de Jeanne d'Arc (tytuł ang. The Mystery of Joan d'Arc).

Postać Conana Doyle’a w kulturze masowej[edytuj]

Arthur Conan Doyle jest bohaterem literackim i filmowym. Jako bohater literacki występuje w powieściach Lista siedmiorga, Spisek sześciu Marka Frosta, Arthur i George Juliana Barnesa oraz w serii Kroniki Imaginarium Geographica Jamesa Owena. Postać Doyle’a występuje także w miniserialu Sherlock Holmes: Mroczne początki oraz w mandze i anime Kuroshitsuji.

Wybrana bibliografia[edytuj]

Książki o Sherlocku Holmesie[edytuj]

Powieści[edytuj]

Zbiory opowiadań[edytuj]

Opowieści o profesorze Challengerze[edytuj]

  • Zaginiony świat (The Lost World, 1912, wyd. pol. 1919)
  • Trujące pasmo (The Poison Belt, 1913)
  • Kraina mgieł (The Land of Mist, 1926)
  • Eksperyment profesora Challengera (When the World Screamed, 1928)
  • Groźna maszyna (The Disintegration Machine, 1929)

Powieści i zbiory opowiadań historycznych[edytuj]

  • Micah Clarke (1888)
  • Biała Kompania (The White Company, 1890)
  • Fortele brygadiera Gerarda (The Exploits of Brigadier Gerard, 1896)[1]
  • Przygody Gerarda (The Adventures of Gerard, 1903)[1]

Inne[edytuj]

Bohaterowie wykreowani przez Arthura Conana Doyle’a[edytuj]

Bohaterowie powieści[edytuj]

  • Sherlock Holmes – słynny detektyw
  • Doktor John Watson – doktor medycyny, wierny przyjaciel, pomocnik i kronikarz Holmesa
  • Pani Hudson – gospodyni w mieszkaniu na Baker Street 221b
  • Inspektor G. Lestrade – detektyw policyjny i przyjaciel Holmesa
  • Prof. George Edward Challenger – ekscentryczny naukowiec, bohater Zaginionego świata, Trującego pasma i innych książek (patrz wyżej)

Bohaterowie opowiadań[edytuj]

  • Peterson – służący detektywa; choć służył (jak należy mniemać) detektywowi wiele lat, jego imię pada jedynie w opowiadaniu Błękitny Karbunkuł
  • Profesor Moriarty – geniusz świata przestępczego, niedoszły morderca Holmesa nad wodospadem Reichenbach
  • Pułkownik Sebastian Moran – jeden z największych wrogów Holmesa; dziedzic spuścizny Moriarty’ego; skazany na więzienie – patrz: Przygoda w pustym domu (lub Pusty dom)
  • Kapitan James Calhoun – morderca i przywódca Ku Klux Klan; poszukiwany przez Holmesa, zginął na statku w czasie sztormu – patrz: Pięć pestek pomarańczy
  • Woodley – szeregowy, powrócił z Afryki, główny prześladowca Violet Smith; skazany na więzienie – patrz: Samotna cyklistka
  • Carruthers – wojskowy, powrócił z Afryki, kolega Woodleya i jeden z prześladowców Violet Smith, oczyszczony z zarzutów – patrz: Samotna cyklistka
  • Brygadier (Etienne) Gerard – oficer husarii w armii francuskiej, służący podczas wojen napoleońskich, bohater serii 17 opowiadań historycznych i 2 zbiorów nowel; najbardziej rzucającą się w oczy cechą Gerarda jest jego wielka próżność – jest on całkowicie przekonany, że jest najdzielniejszym żołnierzem, najlepszym szermierzem i najbardziej sprawnym jeźdźcem w armii oraz najbardziej szarmanckim kochankiem we Francji – co nie do końca jest pozbawione podstaw, ponieważ nie raz okazuje swą odwagę, brawurę i męstwo.

Przypisy

  1. a b Polski anonimowy przekład stanowiący wybór części opowiadań pochodzących z tych dwóch zbiorów nosi tytuł Przygody brygadjera Gerarda i został wydany w 1910.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

  • Arthur Conan Doyle – wybór polskich przekładów prac pisarza (z ilustracjami z ich pierwszych oryginalnych wydań)