Astron (satelita)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Astron
Ilustracja
Schemat budowy teleskopu Astron
Indeks COSPAR

1983-020A

Państwo

 ZSRR

Rakieta nośna

Proton K/D-1

Miejsce startu

Bajkonur, Kazachska SRR

Orbita (docelowa, początkowa)
Perygeum

2000 km[1]

Apogeum

200 000 km[1]

Okres obiegu

5880 min[1]

Nachylenie

51,5°[1]

Mimośród

0,92193[1]

Czas trwania
Początek misji

23 marca 1983 12:45:06 UTC

Koniec misji

czerwiec 1989

Wymiary
Masa całkowita

3250 kg[1]

Astron (ros. Астро́н) – radziecki teleskop kosmiczny przeznaczony do obserwacji obiektów kosmicznych w zakresie promieniowania ultrafioletowego[2][3], rentgenowskiego oraz innych rodzajów promieniowania, wystrzelony w przestrzeń kosmiczną na pokładzie rakiety Proton K[4] 23 marca 1983 roku[5]. Zadaniem satelity było m.in. badanie i obserwacja procesów narodzin i śmierci gwiazd[6]. Urządzenie zostało zaprojektowane przy współudziale naukowców z Krymskiego Obserwatorium Astrofizycznego[5], a także Marsylskiego Obserwatorium Astronomicznego[3] i Stowarzyszenia naukowego im. Ławoczkina, było oparte w głównej mierze o projekty sond kosmicznych Wenera. Z próbnika międzyplanetarnego Wenera usunięto antenę łączności dalekosiężnej, silnik korekcyjny i zbiorniki paliwa, a w zamian zainstalowano butle ze sprężonym powietrzem do kierowania aparaturą obserwacyjną[7]. Posiadał też aparaturę umożliwiającą wykrywanie ciężkich pierwiastków, między innymi rtęci i platyny, a również pierwiastków promieniotwórczych, co ma duże znaczenie dla zrozumienia mechanizmu przemieszczania się materii w gwiazdach i zachodzących tam procesów[6]. Satelita zarejestrował występowanie w atmosferze niektórych gwiazd znacznej ilości ołowiu (gwiazda Kappa Cancri w gwiazdozbiorze Raka wykazała w swojej atmosferze około 100 razy więcej ołowiu niż Słońce. Astron stwierdził, że gwiazda Ro Leonis z gwiazdozbioru Lwa wysyła stale ze swego wnętrza strumień rozżarzonej materii z prędkością 500 km/s.[6]

Od chwili jego wystrzelenia aż do momentu końca jego misji, czyli przez około 6 lat, był to największy tego rodzaju teleskop wystrzelony na orbitę okołoziemską[5][3].

Ładunek znajdujący się na pokładzie sondy Astron składał się z 80 centymetrowego[5] teleskopu ultrafioletowego, który został zaprojektowany wspólnie przez ZSRR i Francję[2], oraz ze spektrometru rentgenowskiego[2]. Przed lotem teleskop przeszedł szereg testów wytrzymałościowych, znacznie przekraczających to, czego wymaga się zazwyczaj od delikatnych urządzeń tego typu.

Pojazd kosmiczny wraz z ładunkiem został umieszczony na orbicie okołoziemskiej o apogeum wynoszącym około 200 tys. km[3], oraz perygeum w odległości około 2000 km od Ziemi[2]. Dzięki temu sonda mogła prowadzić dokładne obserwacje, gdyż pozycja jej orbity znajdowała w głównej mierze poza tzw. pasem Van Allena, oraz cieniem rzucanym przez kulę ziemską[5]. Do najważniejszych obiektów obserwowanych przez satelitę, należy zaliczyć supernową SN 1987A, obserwowaną w okresie od 4 do 12 marca 1987 roku[8]. W grudniu 1985 roku sonda wykonała zdjęcia komety Halleya, które pozwoliły radzieckim naukowcom opracować model jej komy[9].

Teleskop działał do czerwca 1989 – wielokrotnie dłużej niż wynosił jego zakładany czas pracy, czyli 1 rok[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Astron. [w:] NSSDC Master Catalog [on-line]. NASA. [dostęp 2013-09-10]. (ang.).
  2. a b c d e NASA: Astron. [dostęp 2012-01-23]. (ang.).
  3. a b c d epizodsspace.airbase.ru: III. КОСМОС – НАУКЕ, ТЕХНИКЕ И НАРОДНОМУ ХОЗЯЙСТВУ, «АСТРОН» – ОКНО В УЛЬТРАФИОЛЕТОВЫЙ КОСМОС. [dostęp 2012-01-23]. (ros.).
  4. Jonathan McDowell: Jonathan McDowell's launchlog. [dostęp 2012-01-23]. (ang.).
  5. a b c d e epizodsspace.airbase.ru: КОСМИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ, ВЫПОЛНЕННЫЕ В СОВЕТСКОМ СОЮЗЕ в 1983, Астрон. [dostęp 2012-01-23]. (ros.).
  6. a b c Władysław Geisler. Co nowego w kosmosie. „Astronautyka”. 133 (3), s. 24, 1984. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISSN 0004-623X. 
  7. „Astronautyka”. 130 (6), s. 4, 1983. Wrocław: Ossolineum. ISSN 0004-623X. 
  8. Observations on Astron: Supernova 1987A in the Large Magellanic Cloud. [dostęp 2012-01-23]. (ang.).
  9. A.A. Boyarchuk et al.. A model for the coma of Comet Halley, based on the Astron ultraviolet spectrophotometry. „Письма в Астрономический журнал (Soviet Astronomy Letters)”. 12, s. 696-706, październik 1986. (ang.).